V PZP 3/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes SN Fr. Rusek. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Formański, J. Knap (sprawozdawca), B. Rejman, Z. Stypułkowska, T. Szymanek (współsprawozdawca i autor uzasadnienia).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Urzędu Patentowego PRL, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne"Czy nagrody przewidziane w § 28 ust. 2, 3, 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) mają charakter uznaniowy, czy też obligatoryjny, jeśli zostaną spełnione warunki określone tym przepisem?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychuchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Nagrody przewidziane w § 28 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 54, poz. 351) mają charakter uznaniowy. Uzasadnienie faktyczneCharakter prawny nagród za współudział przy realizacji pracowniczego projektu wynalazczego, przyspieszenie jego stosowania lub jego rozpowszechnienie (§ 28 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351) był kontrowersyjny. Problem sprowadza się do oceny, czy przyznanie nagrody należy do zakresu swobodnego uznania jednostki gospodarki uspołecznionej, czy też przyznanie nagrody jest uzależnione od spełnienia określonych w przepisach warunków, których ziszczenie się tworzy po stronie zainteresowanego prawo podmiotowe do otrzymania nagrody.Mniej kontrowersyjny był natomiast charakter nagród, jakie jednostka gospodarki uspołecznionej przyznaje i wypłaca twórcom projektów racjonalizatorskich, którym na podstawie § 20 ust. 3 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów nie przysługuje prawo do wynagrodzenia (§ 28 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów).Istniał w tej materii prawie jednolity pogląd, że nagrody te nie mają charakteru roszczeniowego.Sąd Najwyższy udzielając odpowiedzi na pytanie prawne przedstawione przez Prezesa Urzędu Patentowego PRL wyraził pogląd, że nagrody te mają charakter uznaniowy. Na taki charakter tych nagród wskazuje treść art. 106 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) oraz treść § 28 ust. 2, 3, 4 rozporządzenia Rady Ministrów, który przewiduje wysokość nagród za realizację własnych projektów w jednostkach gospodarki uspołecznionej do 50% wynagrodzenia twórców, a za przyczynienie się do realizacji projektów z rozpowszechnienia do 200% wynagrodzenia przysługującego twórcy.Nagroda, o której mowa w art. 106 ust. 2 i 3 ustawy o wynalazczości, jest uznaniowym świadczeniem majątkowym podmiotu zatrudniającego na rzecz tych pracowników, którzy współdziałają przy realizacji pracowniczego projektu wynalazczego albo przyczynili się do przyspieszenia jego stosowania lub jego rozpowszechnienia. Taki sam charakter ma również nagroda przyznawana twórcom projektów racjonalizatorskich, którym z mocy § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów nie przysługuje prawo do wynagrodzenia.Na uznaniowy charakter uprawnienia do nagrody wskazuje nie tylko użyty w art. 106 ust. 2 i 3 ustawy o wynalazczości tudzież w § 28 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów termin "nagroda", ale również i to, że przyznanie jej nie jest uzależnione do spełnienia się określonych przesłanek, bo przesłanek tych przepisy prawa wynalazczego nie określają.Nie nadaje jej charakteru świadczenia roszczeniowego sam fakt uczestnictwa tych osób w pracach, które doprowadziły do realizacji projektu wynalazczego lub do przyspieszenia jego zastosowania albo do jego rozpowszechnienia. Czynności powyższe osoby te podejmują z reguły w ramach łączącego strony stosunku pracy, w godzinach pracy, za które otrzymują należne wynagrodzenie, nagrody te zatem nie są częścią wynagrodzenia. Tam, gdzie ustawodawca chciał oddzielnie wynagradzać pracę nad projektem wynalazczym, to dał temu wyraz m.in. w art. 106 ust. 1 ustawy o wynalazczości w związku z § 28 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów.Za uznaniowym charakterem tych nagród przemawia również i to, że zarówno w ustawie, jak i w rozporządzeniu brak jest wyznaczenia dolnej granicy lub górnego limitu nagrody, jaka może być przyznana w poszczególnym wypadku. Przepisy § 28 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów określają tylko limit funduszu przeznaczonego na nagrody.Nie zmienia również uznaniowego charakteru tej nagrody kategoryczne określenie w art. 106 ust. 2 ustawy o wynalazczości i § 28 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów "przyznaje się nagrody", w przeciwieństwie do użytego w ust. 3 art. 106 i ust. 4 § 28 terminu "może przyznawać".W tych warunkach ustawowe określenie "przyznaje nagrodę" jest adresowane do dysponenta funduszu nagród i nie daje osobom zainteresowanym praw podmiotowych do dochodzenia tych nagród przed organami powołanymi do rozstrzygania sporów.Ustalenia zaś wysokości i podziału nagród, o których mowa w § 22 ust. 2-4 rozporządzenia Rady Ministrów, dokonuje jednostka gospodarki uspołecznionej w porozumieniu z radą zakładową.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.