II UK 45/17

Sygn. akt II UK 45/17 POSTANOWIENIE Dnia 12 grudnia 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z wniosku A.Ł. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Firma […] B. w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. z udziałem zainteresowanego Syndyka masy upadłości K. Spółka z o.o. z siedzibą w O. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 grudnia 2017 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt III AUa (…), odrzuca skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W., po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym mającym na celu ustalenie właściwego płatnika składek, decyzją z dnia 15 czerwca 2015 r. stwierdził, że R.G., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u A.Ł. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Firma […] „B.” w W. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od dnia 19 lutego do dnia 14 marca 2013 r. oraz ustalił podstawę wymiaru należnych do zapłaty z tego tytułu składek przez A.Ł.. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca A.Ł. podnosił, że zleceniodawcą 2 R.G. w okresie od dnia 19 lutego do dnia 14 marca 2013 r. była K. Spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w O. (dalej jako zainteresowana Spółka w upadłości) jako że na podstawie umowy - porozumienia z dnia 31 października 2012 r., zawartej między wnioskodawcą a zainteresowaną Spółką w upadłości, przekazał on swoich pracowników w trybie art. 231 k.p. zainteresowanej Spółce, która następnie zatrudniając ich na podstawie umowy zlecenia, oddelegowała ich do świadczenia usług na rzecz wnioskodawcy. Przekazanie własnych pracowników zainteresowanej skutkuje tym, że wnioskodawca nie miał w istocie obowiązków w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, a więc nie był płatnikiem składek wobec R.G.. Sąd Okręgowy w Ś. wyrokiem z dnia 8 grudnia 2015 r. oddalił odwołanie, wskazując, że wyłącznym celem porozumienia dotyczącego rzekomego przekazywania w trybie art. 231 k.p. pracowników wnioskodawcy zainteresowanej Spółce, którzy następnie zostali skierowani przez nią do wykonywania pracy na rzecz wnioskodawcy, jak i wyrejestrowanie ich z ubezpieczeń z tytułu pracy u wnioskodawcy, było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i uniknięcie opłacania składek przez dotychczasowego płatnika składek tj. wnioskodawcę A.Ł.. Takie postanowienia porozumienia, jako zmierzające do obejścia przepisów prawa, są nieważne w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. Również same umowy zawierane przez poszczególnych pracowników (w tym R.G.) z zainteresowaną Spółką w upadłości miały charakter pozorny i zgodnie z art. 83 § 1 k.c. są nieważne. W istocie bowiem pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę bądź na umowę zlecenia nie wykonywali pracy na rzecz zainteresowanej Spółki w upadłości ani nie łączył ich z nią żaden stosunek prawny poza sporządzanymi dokumentami, które miały uprawdopodobnić istnienie faktycznych umów. Stosownie do art. 4 pkt 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej jako ustawa systemowa), płatnikiem składek w stosunku do pracowników jest ich pracodawca, a w okresie obowiązywania porozumienia zawartego z zainteresowaną Spółką w upadłości pracodawcą był wnioskodawca i na jego rzecz pracownicy świadczyli nieprzerwanie pracę. W związku z tym to wnioskodawca był zobowiązany do uiszczenia składek na ubezpieczenia społeczne i FGŚP za R.G. w 3 okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji. W apelacji wnioskodawca zarzucił, że płatnikiem składek w stosunku do osoby świadczącej pracę na rzecz zleceniodawcy tj. zainteresowanej Spółki w upadłości w ramach realizowanej przez R.G. umowy zlecenia jest ta Spółka, a nie wnioskodawca. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (…) wyrokiem z dnia 20 lipca 2016 r. oddalił apelację. Sąd Apelacyjny podniósł, że nie doszło do przekazania zainteresowanej Spółce w upadłości składników majątkowych służących do prowadzenia działalności w zakresie sprzedaży detalicznej obuwia i wyrobów skórzanych, którą zajmował się wnioskodawca, a sam transfer zadań nie jest wystarczający do stwierdzenia zachowania tożsamości przedsiębiorstwa, będącego warunkiem przejścia zakładu pracy stosownie do art. 231 k.p. Skoro Spółka, z którą wnioskodawca zawał porozumienie dotyczące przekazania pracowników, nie korzystała z żadnych składników mienia związanych z wykonywaniem produkcji, to nie można skutecznie wywodzić o uzyskaniu statusu pracodawcy przez ten podmiot. Wskazano, że R.G. wykonywał te same czynności, w tym samym miej-scu, za takim samym wynagrodzeniem, dla tego samego pracodawcy – A.Ł., a nowy pracodawca nie sprawował kierownictwa nad zatrudnionymi. Oznacza to, że nie doszło do przejścia ubezpieczonego do nowego pracodawcy (mimo wystąpienia formalnych działań wskazujących na to przejście). O tym, czy dochodzi do spełnienia przesłanek zawartych w art. 231 § 1 k.p., nie decydują umowy i porozumienia zawarte między stronami, ale okoliczności faktyczne identyfikujące normatywne pojęcie przejścia zakładu pracy. Stwierdzenie nieważności transferu pracowników oznacza, że nie doszło do zmiany pracodawcy, a tym samym płatnika składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, którym w stosunku do R.G. pozostaje wnioskodawca. W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - a) art. 4 pkt 2a ustawy systemowej, art. 104 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.), art. 9 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o 4 ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 272 ze zm.), art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.); b) art. 231 § 1 k.p.; c) art. 3531 k.c. w związku z art. 58 § 1-3 k.c. w związku z art. 300 k.p. w związku z art. 5 k.c.; d) art. 3531 k.c. w związku z art. 56 k.c. i w związku z art. 58 § 1-3 k.c. w związku z art. 83 ust. 1 k.c. w związku z art. 734 § 1 k.c. w związku z art. 750 k.c.; oraz naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: a) art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 47711 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c., b) art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 47711 § 1 i § 2 k.p.c.; c) art. 233 § 1 w związku z art. 217 § 1, 2 i 3 w związku z art. 227 k.p.c. w związku z art. 162 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.; d) art. 382 k.p.c. w związku z art. 391 §1 k.p.c.; e) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji lub sądowi równorzędnemu oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z informacji o wynikach kontroli NIK w zakresie prawidłowości działań ZUS i organów podatkowych w zakresie ściągalności i egzekucji składek na ubezpieczenia społeczne i należności podatkowych wynikających z zatrudniania pracowników w ramach umów outsourcingowych z dnia 23 wrześnie 2016 r. na okoliczność treści, nieprawidłowości stwierdzonych w zakresie działania ZUS i organów podatkowych. Wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną oznaczono na kwotę 300 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779 k.p.c., art. 47714 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601; z dnia 5 20 stycznia 2010 r., II UZ 49/09, LEX nr 583831; z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 275/11, LEX nr 1215286 czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210) w granicach jej treści i zakresu odwołania. Podkreślenia wymaga, że istotą sporu rozpoznawanej sprawy nie było ustalenie tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale ustalenie podmiotu zobowiązanego do odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, którego tytuł stanowiła umowa zlecenia. Sądy obu instancji nie rozstrzygały o obowiązku objęcia R.G. ubezpieczeniem społecznym z tytułu tej umowy, a jedynie o powinności zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne przez wskazany przez organ rentowy w decyzji podmiot. A zatem nie było jej przedmiotem podleganie ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenia, lecz ustalenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty składek z tego tytułu. W takiej sprawie, dotyczącej poboru składki z tytułu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy zaś od wartości przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2002 r., II UZ 94/02, OSNP 2004 nr 6, poz. 107 i z dnia 16 kwietnia 2015 r., I UK 470/14, niepubl.; z dnia 16 kwietnia 2015 r., I UK 470/14, LEX nr 1751284; z dnia 20 września 2017 r., I UK 342/16, niepubl.). Tak więc, skoro w skardze kasacyjnej jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana została kwota należnych do zapłaty składek wynosząca 300 zł, to skarga kasacyjna jest niedopuszczalna (art. 3982 § 1 k.p.c.) i podlega odrzuceniu. Summa summarum, uwzględniając powinność oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.). [as]