RNw 107/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk B. Dzięcioł. Sędziowie: ppłk J. Gawrysiak, płk H. Kostrzewa, ppłk H. Kwaśny, płk Z. Furtak, ppłk S. Mendyka, płk W. Sieracki (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S. Wojtczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 1971 r. sprawy Bogusława W., skazanego prawomocnie za przestępstwa: 1) z art. 304 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k. na karę dwóch lat pozbawienia wolności, 2) z art. 208 k.k. na karę dwóch lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności oraz 2.000 zł grzywny, 3) z art. 215 § 1 k.k. na karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności oraz 1.500 zł grzywny, 4) z art. 208 k.k. na karę dwóch lat pozbawienia wolności oraz 1.500 zł grzywny, a łącznie na karę pięciu lat pozbawienia wolności i 3.000 zł grzywny, z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Katowicach z dnia 22 lutego 1971 r. i wyroku Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1971 r.zmienił powołane wyroki Sądów obu instancji w ten sposób, że w części dotyczącej skazania Bogusława W. za przestępstwo z art. 304 § 3 k.k. nie należy stosować przepisów art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k., i wymierzoną mu za to przestępstwo karę podwyższył do kary trzech lat pozbawienia wolności.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Katowicach z dnia 22 lutego 1971 r. Bogusław W. skazany został za przestępstwa:1) z art. 304 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k. na karę dwóch lat pozbawienia wolności za to w szczególności, że 19 lipca 1970 r., w celu trwałego uchylania się od służby wojskowej i z zamiarem ucieczki za granicę, około godz. 21 samowolnie opuścił jednostkę wojskową w N., a następnie w dniu 21 lipca 1970 r. bez zezwolenia władz przekroczył granicę państwową i udał się na teren NRD, skąd zamierzał przedostać się do NRF, lecz w dniu 24 lipca 1970 r. został zatrzymany przez władze NRD;2) z art. 208 k.k. na karę dwóch lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności i 2.000 zł grzywny za to w szczególności, że w nocy z 19 na 20 lipca 1970 r. w N.1 zabrał w celu przywłaszczenia z kiosku "Ruch" nr 217, po wybiciu szyby, aparat fotograficzny marki "Smiena", żyletki "Polsilver", zapalniczkę, scyzoryki, papierosy różnego gatunku oraz gotówkę z utargu o łączne wartości około 1.640 zł;3) z art. 215 § 1 k.k. na karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności i 1.500 zł grzywny za to w szczególności, że 20 lipca 1970 r. w N.2 przyjął w celu osiągnięcia korzyści majątkowej od swojej nieletniej siostry Teresy radio tranzystorowe marki "Ałmaż" wiedząc o tym, że pochodzi ono z kradzieży;4) z art. 208 k.k. na karę dwóch lat pozbawienia wolności oraz 1.500 zł grzywny za to w szczególności, że 23 lipca 1970 r. w godzinach popołudniowych na terenie NRD, po wybiciu szyby w oknie, dostał się do mieszkania, skąd zabrał w celu przywłaszczenia podkoszulkę, koszulę z krótkim rękawem, aparat do golenia na żyletki, parę skarpet, talię kart do gry oraz 2,96 marek.Łącznie wymierzono oskarżonemu karę pięciu lat pozbawienia wolności i 3.000 zł grzywny.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1971 r. nie uwzględnił rewizji prokuratora oraz oskarżonego i powołany wyrok Sądu I instancji utrzymał w mocy.Od powołanych wyroków Sądów obu instancji wniósł rewizję nadzwyczajną Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego. W rewizji nadzwyczajnej zawarty jest wniosek o zmianę powołanych wyroków Sądów obu instancji przez wymierzenie skazanemu za przestępstwo z art. 304 § 3 k.k. kary bez zastosowania przepisu art. 57 § 2 k.k. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wywodzi, że ze względu na szczególne niebezpieczeństwo społeczne przestępstwa określonego w art. 304 § 3 k.k. "fakt niezdolności sprawcy tego przestępstwa do służby wojskowej nie może stanowić okoliczności wyjątkowej w rozumieniu art. 57 § 2 k.k., chyba że jest to połączone ze znacznym ograniczeniem rozpoznania czynu lub pokierowania postępowaniem".Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który wnosił o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W treści rewizji nadzwyczajnej słusznie wywodzi się, że w sprawie Bogusława W. brak było podstaw do zastosowania przepisów art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k. w odniesieniu do popełnionego przezeń przestępstwa z art. 304 § 3 k.k. i wymierzenia mu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w przepisie art. 304 § 3 k.k. Podstawą zastosowania w niniejszej sprawie przepisów art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k., traktujących o nadzwyczajnym złagodzeniu kary, był fakt, iż skazany-sprawca opisanego na wstępie przestępstwa określonego w art. 304 § 3 k.k., z powodu stwierdzonej u niego psychopatii miernie upośledzającej zdolność adaptacji, został uznany przez Garnizonową Wojskową Komisję Lekarską za niezdolnego do służby wojskowej. W praktyce sądów wojskowych utrwalił się słuszny pogląd, że fakt powołania i wcielenia do sił zbrojnych osoby, której - obiektywnie rzecz biorąc - ze względu na jej mankamenty psychiczne (bądź ułomności fizyczne) powodujące jej niezdolność do pełnienia służby wojskowej, nie należało w ogóle do tej służby powoływać, stwarza wyjątkową sytuację, uzasadniającą stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary względem tego typu niezdolnych do służby wojskowej sprawców przestępstw przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej.Przedstawiony pogląd nie powinien mieć jednak automatycznie niejako zastosowania w stosunku do tego typu sprawców, którzy dopuszczają się określonego w art. 304 § 3 k.k. przestępstwa dezercji z zamiarem ucieczki za granicę i zamiar ten urzeczywistniają. O ile bowiem można i należy przyjąć, że spowodowana mankamentami psychicznymi niemożność przystosowania się żołnierza do określonych rygorów związanych z pełnieniem służby wojskowej stanowi - zwłaszcza w wypadku psychopatów - źródło ich niezdyscyplinowania i przyczynę popełniania przez nich przestępstw przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej, o tyle anomalie struktury osobowości w zakresie sfery emocjonalno-popędowej powodujące niezdolność żołnierza do służby wojskowej, jeżeli nie ograniczają one w znacznym stopniu poczytalności sprawcy, nie powinny być z reguły uznane za okoliczność, która w istotny sposób determinuje pojęcie, a następnie urzeczywistnianie przez sprawcę zamiaru ucieczki za granicę.Podkreślić również należy, że czyn polegający zwłaszcza na zrealizowaniu przez dezertera zamiaru ucieczki za granicę znamionuje szczególnie duże niebezpieczeństwo społeczne zarówno w sferze istotnych interesów wojska jak i w sferze porządku publicznego, gdyż tego typu czyn stanowi zamach nie tylko na dobra (interesy) prawne chronione przepisem art. 304 § 1 k.k., lecz także zamach na nienaruszalność granic PRL, a więc na dobro pozostające pod ochroną przepisu art. 288 k.k.Jeżeli więc zważy się, że sam fakt niezdolności sprawcy do służby wojskowej nie odgrywa istotnej roli w autodeterminacyjnym procesie motywacyjnym sprawcy, który decyduje się uciec za granicę i tę decyzję realizuje, oraz że czyn polegający na ucieczce dezertera za granicę znamionuje szczególnie wysoki stopień niebezpieczeństwa społecznego, to należy wyrazić pogląd, że sama niezdolność sprawcy do służby wojskowej spowodowana anomaliami struktury jego osobowości, nie ograniczającymi jednak w znacznym stopniu jego zdolności do rozpoznawania znaczenia czynu lub pokierowania postępowaniem, nie powinna być z reguły uznana za wyjątkowy, szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu przepisu art. 57 § 2 k.k., a więc nie powinna być podstawą zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie tego przepisu.Ponieważ w sprawie skazanego Bogusława W. Sądy obu instancji w swych rozważaniach w zakresie wymiaru kary za przestępstwo z art. 304 § 3 k.k. pominęły przytoczone wyżej okoliczności i niesłusznie uznały, że sam fakt niezdolności skazanego do służby wojskowej z powodu jego psychopatii miernie upośledzającej zdolność adaptacji stanowi dostateczną przyczynę zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, przeto Sąd Najwyższy w powiększonym składzie sędziów - uznawszy, że z przyczyn wskazanych wyżej brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 57 § 2 k.k. w odniesieniu do opisanego na wstępie przestępstwa z art. 304 § 3 k.k. - zmienił wyroki Sądów obu instancji przez podwyższenie wymierzonej skazanemu kary do takiej kary, która stanowi minimum ustawowego zagrożenia określonego w przepisie art. 304 § 3 k.k.Z tych względów należało orzec jak na wstępie.