RNw 44/64

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Wojskowej w składzie powiększonym, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego:"Czy sprawca, który posiadając przy sobie broń palną wprawia się w stan nietrzeźwości wykluczający całkowicie jego poczytalność, ponosi odpowiedzialność za nieumyślne spowodowanie za pomocą tej broni śmierci, zagrożenia życia lub innych podobnych skutków, jeżeli wiedział, lub co najmniej mógł i powinien był wiedzieć, o swojej nietolerancji na działanie alkoholu, ponieważ już poprzednio pod wpływem działania alkoholu zakłócał porządek publiczny, zachowując się awanturniczo i agresywnie względem otoczenia"uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Teza, że wprawienie się sprawcy w stan niepoczytalności w wyniku nadużycia alkoholu, nie wyłącza możliwości przypisywania sprawcy winy nieumyślnej, jeżeli spowodował w tym stanie śmierć lub uszkodzenie ciała innej osoby, znajduje aprobatę w polskim piśmiennictwie prawniczym (por. zwłaszcza Śliwiński, Prawo Karne, str. 226-227 i Wolter, Prawo Karne, str. 281).Zgodnie z oczywistą potrzebą ścigania i karania sprawców, popełniających czyny zabronione pod groźbą kary pod wpływem odurzenia alkoholowego, przepis art. 15 § 1 k.k.WP. (17 § 1 k.k.) należy rozumieć w ten sposób, że nie wyłącza on możliwości przypisania przestępstwa nieumyślnego. Odmienne rozwiązanie nie dałaby się pogodzić z poczuciem prawnym społeczeństwa i wymaganiami prawidłowej polityki kryminalnej.2. Art. 15 § 1 k.k.W.P. nie może być wykładany wyłącznie w oparciu o interpretację słowną, a w oderwaniu od innych wchodzących w grę przepisów obowiązującego prawa, w szczególności w taki sposób, jakoby z przepisu tego wynikało przekreślenie zasad odpowiedzialności z winy nieumyślnej, określonych w art. 12 § 2 k.k.W.P. (14 § 2 k.k.) i to akurat w przypadkach zawinionego wprowadzenia się sprawcy w stan niepoczytalności drogą nadużycia alkoholu.Dla wykładni art. 15 § 1 k.k.W.P. nie może być również bez znaczenia stanowisko ludowego ustawodawcy wobec problemu alkoholizmu i problemu wpływu alkoholu na stan przestępczości, widoczne choćby z treści ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu.Podnieść należy, że Sąd Najwyższy w wytycznych z dnia 9.XII.1950 r. przyjął znacznie dalej idącą koncepcję odpowiedzialności sprawcy za przestępstwo umyślne, uznając, że art. 17 § 2 k.k. odnosi się nie tylko do osób, które celowo upiły się, aby w stanie niepoczytalności popełnić przestępstwo, ale i do takich osób, które przed upiciem zdawały sobie sprawę, że mogą w stanie niepoczytalności, wywołanym nieumiarkowanym spożyciem alkoholu, popełnić czyn wzbroniony pod groźbą kary. Wprawdzie zawarta we wspomnianych wytycznych wykładnia art. 17 § 2 k.k. (15 § 2 k.k.W.P.) spotkała się z zastrzeżeniami w piśmiennictwie jako rozszerzająca (podnoszono, że ten ostatni przepis ma na uwadze wyłącznie zamiar bezpośredni, a nie również zamiar ewentualny), to jednak wytyczne owe mogą niewątpliwie stanowić oparcie dla poglądu o możności przypisania niepoczytalnemu sprawcy winy nieumyślnej, jeżeli do stanu niepoczytalności doprowadziło nadużycie alkoholu.3. Wyłącznie słowna wykładnia art. 15 § 1 k.k.W.P., pomijająca wszelkie względy społeczne oraz konieczność interpretacji tego przepisu na tle całego systemu obowiązującego prawa karnego, w szczególności w powiązaniu z zasadami odpowiedzialności z winy nieumyślnej i przepisami charakteryzującymi stosunek ustawodawcy do czynów popełnionych w stanie odurzenia alkoholowego (zwłaszcza ustawa antyalkoholowa), prowadziłaby do bezkarności sprawcy czynu społecznie szkodliwego z pominięciem względów ochrony społeczeństwa i jednostki przed bezprawnymi zamachami ze strony ludzi wprawiających się w stan zupełnego opilstwa.4. Bezprawność czynu, polegającego na wyrządzeniu szkody w stanie zawinionego, wyłączającego poczytalność, odurzenia alkoholem, jest oczywista choćby w świetle norm art. 138 § 2 Kodeksu zobowiązań i art. 425 Kodeksu cywilnego z 1964 r. W myśl tego ostatniego przepisu osoba, która z jakichkolwiek powodów znajduje się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli, nie jest odpowiedzialna za szkodę w tym stanie wyrządzoną. Jednakże kto uległ zakłóceniu czynności psychicznych wskutek użycia napojów odurzających albo innych podobnych środków, ten obowiązany jest do naprawienia szkody, chyba że stan zakłócenia został wywołany bez jego winy.5. Przyjęcie, że podlega karze czyn popełniony w stanie zupełnego odurzenia alkoholowego, nie może jednak naruszać obowiązującej w naszym prawie karnym zasady, według której wina jest konieczną przesłanką karalności czynu. Przesłanka ta zachodzi wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:a) samowprawienie się w stan niepoczytalności jest zawinione umyślnie - sprawca chce się odurzyć alkoholem do nieprzytomności lub na taki skutek nieumiarkowanego picia alkoholu się godzi - albo choćby nieumyślnie (sprawca pijąc nie zastanawia się, że taki skutek może nastąpić lub lekkomyślnie przypuszcza, iż w stan zupełnego opilstwa się nie wprawi);b) zachodzi wina nieumyślna w relacji do czynu popełnionego w stanie niepoczytalności, co ma miejsce na przykład wówczas, gdy sprawca wiedział lub co najmniej powinien był i mógł wiedzieć o swej nietolerancji na alkohol połączonej ze skłonnością do podejmowania w stanie opilstwa aktów agresji względem otoczenia.Tak pojmowana wina sprawcy jest zagadnieniem faktu, ustalonego przez sędziów meriti z uwzględnieniem wszystkich zachodzących w sprawie okoliczności, w szczególności też doświadczeń sprawcy w zakresie jego tolerancji lub nietolerancji na alkohol oraz w zakresie jego postawy i predyspozycji w stanie po nadużyciu alkoholu. Posiadanie przez sprawcę przy sobie niebezpiecznego narzędzia w postaci nabitej broni palnej może mieć również istotne znaczenie dla ustalenia zawinienia i stopnia tegoż zawinienia.6. Jeżeli oprawca, pijąc alkohol w sposób nieumiarkowany, uruchomił tym czynem łańcuch przyczynowy, który w końcowym rezultacie doprowadził do przewidzianego w ustawie karnej skutku, a skutek ten sprawca, choćby tylko w ogólnych rodzajowych konturach, powinien był i mógł przewidzieć przed wprawieniem się w stan niepoczytalności, to karalność czynu z winy nieumyślnej, gdy oczywiście ustawa karna taką postać winy dla danego przestępstwa wyraźnie przewiduje, znajduje całkowite uzasadnienie.