Rw 1135/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk W. Winawer.Sędziowie: ppłk A. Kruszka (sprawozdawca), płk J. Badecki.Prokurator: mjr J. Burzyński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał, na skutek skargi rewizyjnej prokuratora, sprawę Juliana A., skazanego wyrokiem Sądu Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu z dnia 4 września 1964 r. za przestępstwo z art. 251 k.k. na karę 6 miesięcy więzienia i z art. 30 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434) na karę 8 miesięcy więzienia oraz na karę łączną 9 miesięcy więzienia za to, że: 1) w dniu 2 sierpnia 1964 r. zmusił przemocą Zdzisława F. do znoszenia jego działania polegającego na tym, iż zabrał jego motocykl marki WFM Nr rej. XW-7080 i pojechał nim w kierunku swej jednostki wojskowej; 2) w tym samym dniu i miejscu około godz. 20 sprowadził nieumyślnie niebezpieczeństwo katastrofy lądowej przez to, że w stanie nietrzeźwym i bez uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych jechał na motocyklu wymienionym pod pkt 1) i nie panując nad nim, przewrócił się, doznając obrażeń ciała oraz uszkadzając motocykl.Prokurator zaskarżył wyrok z powodu naruszenia prawa materialnego oraz wymierzenia oskarżonemu niewspółmiernej kary i wnosił o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy postanowił: uchylić wyrok Sądu Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu z dnia 4 września 1964 r. w sprawie Juliana A., przy czym w części dotyczącej zarzutu z art. 30 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu skierować sprawę do ponownego rozpoznania w I instancji, postępowanie zaś karne o zarzucony czyn z art. 251 k.k. umorzyć.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Zarzut rewizji prokuratora, że Sąd I instancji naruszył art. 31 § 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu, jest trafny. Według bowiem tego przepisu orzeczenie dodatkowej kary w postaci zakazu nadania uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych przy skazaniu z art. 30 cytowanej ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. - jest obligatoryjne.Sąd, nie stosując tej kary dodatkowej wobec oskarżonego A., nie uczynił zadość przepisom ustawy. Ze strony więc Sądu nastąpiło naruszenie prawa materialnego i w rezultacie została orzeczona kara niewspółmierna. Naprawienie tego uchybienia może nastąpić tylko w drodze ponownego rozpoznania sprawy. Stąd konieczność uwzględnienia wniosku prokuratora o uchylenie wyroku.Instancja rewizyjna podnosi z urzędu, że wątpliwości budzi zastosowana przez Sąd w wyroku kwalifikacja prawna czynu z art. 30 cytowanej ustawy. Wywody mające ją uzasadniać nie są przekonywające. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien bardziej wnikliwie dokonać prawnej oceny czynu na podstawie zbadania wszystkich aspektów zagadnienia, jakie wynikają z brzmienia cytowanego przepisu ustawy oraz z wydanych wytycznych Sądu Najwyższego w sprawach o przestępstwa w ruchu drogowym.Instancja rewizyjna stwierdza z urzędu, że skazanie Juliana A. za przestępstwo z art. 251 k.k. jest niesłuszne.Sąd I instancji uznał, że brak jest dowodów na to, by oskarżony zabrał motocykl w celu przywłaszczenia. Sąd jednak wypowiedział pogląd, że skoro oskarżony zabrał motocykl, to działał świadomie i zmusił przez to bezprawnie właściciela do znoszenia faktu pozbawienia go możliwości korzystania przez pewien czas z pojazdu. Zdaniem Sądu wyrokującego działanie oskarżonego wyczerpało znamiona przestępstwa z art. 251 k.k.Instancja rewizyjna nie podziela tego poglądu, wychodząc z założenia, że samowolne używanie cudzej rzeczy nie stanowi jeszcze przemocy, jeśli pokrzywdzony nie odczuwa tego jako gwałtu fizycznego oddziałującego na jego wolę (ZO 15/48). Samowolne używanie cudzej rzeczy nie stanowi przymusu ani przemocy w rozumieniu art. 251 k.k., jeśli nie oddziałuje na ciało lub psychikę pokrzywdzonego tak dalece, iż zmusza go do poddania się woli sprawcy, oraz jeśli ze strony sprawcy nie ma ono na celu zmuszenia pokrzywdzonego do działania, zaniechania lub znoszenia, niezgodnego z jego wolą.W niniejszej sprawie właśnie elementy podmiotowej strony czynu oskarżonego nie pozwalają na ustalenie, że dopuścił się on przestępstwa z art. 251 k.k. Celem bowiem działania oskarżonego, który zabrał motocykl, nie było pozbawienie właściciela możności korzystania z niego i zmuszenie go do znoszenia tego stanu rzeczy, lecz to, by oskarżony mógł udać się motocyklem do jednostki. Oskarżony skierował swe działanie fizyczne przeciw przedmiotowi (motocyklowi), a nie przeciw osobie pokrzywdzonego, przy czym wpływ tego działania na psychikę pokrzywdzonego był mu najzupełniej obojętny. Nie było celem oskarżonego wywarcie przymusu na osobę pokrzywdzonego po to, by znosił niepożądany stan, natomiast celem tym było to, by uzyskać dla siebie używanie motocykla i dotrzeć nim do jednostki.Skoro w działaniu oskarżonego nie można dopatrzyć się elementu celowego zmuszania do znoszenia, to działanie to nie wyczerpuje cech przestępstwa z art. 251 k.k. Natomiast może ono stanowić wykroczenie z art. 57 prawa o wykroczeniach, nie podlegające ściganiu w trybie postępowania sądowego.Z tych przyczyn postępowanie karne o zarzucony oskarżonemu czyn z art. 251 k.k. należy umorzyć, z czym wiąże się zarazem konieczność uchylenia kary łącznej.