Rw 1339/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk W. Sieracki (sprawozdawca).Sędziowie: ppłk M. Bieniaszewski, mjr J. Marszał.Prokurator: ppłk J. Bielicki.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skarg rewizyjnych Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Szczecinie i obrońców wojskowych, sprawę skazanych wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie z dnia 23 października 1964 r., a mianowicie: 1) Helmuta Ż. za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu na karę pięciu miesięcy aresztu wraz z zakazem nadania uprawnień prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie trzech lat za to, że "w nocy z dnia 24 na 25 sierpnia 1964 r. prowadził w stanie nietrzeźwości dwuosobowy motocykl marki "SHL", przewożąc na nim trzy osoby"; 2) Władysława S. za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu na karę 4 miesięcy aresztu wraz z zakazem uprawnień prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie trzech lat za to, że "w nocy z dnia 24 na 25 sierpnia 1964 r. prowadził w stanie nietrzeźwości motocykl marki "SHL".Prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Szczecinie wnosił w swej skardze rewizyjnej o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wywodząc, że Sąd wyrokujący niesłusznie nie dopatrzył się w czynach skazanych znamion przestępstwa z art. 257 § 1 k.k., skoro ustalono, że skazani po zabraniu motocykla rozporządzili nim jak swoją własnością, pozostawiając go przy drodze, co wskazuje na ich zamiar przywłaszczenia motocykla, oraz że Sąd I instancji naruszył przepis art. 246 § 2 k.w.p.k. przez to, iż uznając obu skazanych za winnych popełnienia przestępstwa z art. 28 § 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, nie uprzedził ich o zmianie kwalifikacji prawnej popełnionego przez nich czynu, który zresztą nie był w ogóle objęty aktem oskarżenia.Obrońca skazanego Helmuta Ż. i obrońca skazanego Władysława S. wnosili w swych skargach rewizyjnych o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania karnego w sprawie obu skazanych wywodząc, że Sąd I instancji uznał ich za winnych popełnienia przestępstwa, które nie było objęte aktem oskarżenia, oraz że brak było podstaw do ustalenia, że Helmut Ż., prowadząc motocykl, znajdował się w stanie nietrzeźwości.Ponadto obrońca Helmuta Ż. w odrębnym piśmie skierowanym do Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie bądź do Sądu Najwyższego jako zażalenie wnosił o uchylenie środka zapobiegawczego, tj. aresztu tymczasowego, zastosowanego wobec tego oskarżonego.Sąd Najwyższy postanowił: 1) w uwzględnieniu skargi rewizyjnej Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej uchylić wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie z dnia 23 października 1964 r. w sprawie Helmuta Ż. oraz Władysława S. i sprawę tę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) nie uwzględnić wniosku obrońcy wojskowego o uchylenie środka zapobiegawczego, mianowicie aresztu tymczasowego, zastosowanego wobec Helmuta Ż.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Słuszne są zarzuty skarg rewizyjnych obrońców wojskowych i Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej, że skazanie Helmuta Ż. i Władysława S. za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu nastąpiło w wyniku pogwałcenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, jednakże nie przepisu art. 246 § 2 k.w.p.k., lecz przepisu art. 2 § 1 k.w.p.k. Wspomniany przepis wyraża tak zwaną zasadę skargowości, która oznacza, że sąd nie może wszcząć postępowania z własnej inicjatywy, lecz jedynie na wniosek uprawnionego oskarżyciela. Z zasady tej płynie wniosek, że sąd nie może wyjść poza granice zdarzenia faktycznego będącego przedmiotem oskarżenia i nie może skazać oskarżonego za czyn, który nie był przedmiotem aktu oskarżenia.Helmut Ż. i Władysław S. zostali oskarżeni o przestępstwo z art. 257 § 1 k.k., a w szczególności o to, że działając wspólnie, zabrali w celu przywłaszczenia stanowiący własność Józefa K. motocykl marki "SHL" wartości 14.000 zł. Tymczasem Sąd I instancji, nie dopatrzywszy się "w czynach oskarżonych znamion przestępstwa z art. 257 § 1 k.k.", gdyż z całokształtu przeprowadzonych na rozprawie dowodów nie wynikało, "ażeby oskarżeni (...) zabrali motocykl w celu przywłaszczenia", skazał obu oskarżonych za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu polegające na tym, że obaj, znajdując się w stanie nietrzeźwości, prowadzili motocykl "SHL", a więc skazał ich za inny czyn nie tylko nie będący przedmiotem aktu oskarżenia, lecz przeciwnie, za czyn, co do którego Prokurator zajął już stanowisko w akcie oskarżenia w tym sensie, że nie znalazłszy podstaw do przyjęcia, iż oskarżeni w czasie prowadzenia motocykla znajdowali się w stanie nietrzeźwości, nie wyraził woli ścigania ich o przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu.W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że skazanie Helmuta Ż. i Władysława S. za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy o zwalczania alkoholizmu nastąpiło z pogwałceniem zasady skargowości wyrażonej w art. 2 § 1 k.w.p.k. i dlatego postępowanie karne o to przestępstwo powinno ulec - na zasadzie art. 7 § 1 lit. c) k.w.p.k. - umorzeniu.Skoro więc Sąd I instancji "nie dopatrzył się w czynach oskarżonych znamion przestępstwa z art. 257 § 1 k.k." a skazanie za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu - jak to wywiedziono - nie mogło nastąpić, to obowiązany był oskarżonych uniewinnić od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 257 § 1 k.k.Istota sprawy sprowadza się jednak do tego, że Sąd I instancji - jak słusznie wywodzi Prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w swojej skardze rewizyjnej - bezpodstawnie, a w każdym razie bez dostatecznie wnikliwej oceny materiału dowodowego doszedł do wniosku, że w czynach oskarżonych brak jest znamion przestępstwa z art. 257 § 1 k.k.Przede wszystkim zauważyć należy, że istnieją zasadnicze rozbieżności między wyjaśnieniami obu oskarżonych. Sąd I instancji nie wyjaśnił wzajemnych sprzeczności istniejących w treści wyjaśnień obu oskarżonych i nie zajął zdecydowanego stanowiska w kwestii wiarygodności wyjaśnień jednego czy drugiego oskarżonego.Podkreślić należy, że oskarżony Helmut Ż. w czasie dochodzenia przyznał się do kradzieży motocykla, a w czasie rozprawy sądowej potwierdził odczytane mu wyjaśnienia, dodając, iż "miał zamiar odprowadzić motocykl na drugi dzień". Z treści wyjaśnień oskarżonego Helmuta Ż., złożonych w toku dochodzenia wynika, iż oskarżony Władysław S. nakłonił go do kradzieży motocykla. Natomiast oskarżony Władysław S. wyjaśnił, iż nie nakłaniał oskarżonego Helmuta Ż. do kradzieży motocykla, a dopiero w czasie jazdy tym motocyklem dowiedział się, że "oskarżony Helmut Ż. motocykl ten zabrał ze stodoły" oraz że po pozostawieniu motocykla "pod płotem" powiedział oskarżonemu Helmutowi Ż., "aby odprowadził ten motor tam skąd go wziął".Sąd I instancji nie przeanalizował wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. W szczególności Sąd wyrokujący nie uwzględnił faktu, że oskarżony Helmut Ż. zabrał motocykl ze stodoły, której drzwi zamknięte były "na skobel". Oskarżony Helmut Ż., zabierając motocykl urwał kłódkę, którą zamknięta była stodoła, a następnie chcąc urochomić motocykl rozciął przewody elektryczne. Sąd I instancji nie sprawdził również, czy odpowiadały rzeczywistości twierdzenia oskarżonych, a w szczególności oskarżonego Ż., że mieli oni zamiar "odprowadzić na drugi dzień motocykl". W świetle ujawnionego w sprawie materiału dowodowego można uznać, że powyższe twierdzenia oskarżonych są dowolne, skoro żaden z nich następnego dnia nie udał się na miejsce pozostawienia motocykla i nie uczynił nic, aby pokrzywdzony dowiedział się o miejscu pozostawienia jego motocykla.Przytoczone okoliczności, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, że oskarżony Helmut Ż. przekazał motocykl oskarżonemu Władysławowi S., a więc dokonał czynności, do jakiej uprawniony jest tylko właściciel, wskazuje na to, że oskarżony Helmut Ż. w momencie zabrania i po zabraniu motocykla dokonał szeregu takich czynności, które przysługują tylko właścicielowi ruchochomości. Te właśnie czynności oskarżonego Helmuta Ż., do których dokonania uprawniony jest tylko właściciel w ramach swej dyspozycji właściciela, wskazują na to, że oskarżony Helmut Ż., dokonując zaboru motocykla, działał - jak to wynika z treści jego wyjaśnień - w zamiarze przywłaszczenia go. Z tych względów czyn oskarżonego Helmuta Ż. należało ocenić jako przestępstwo z art. 257 § 1 k.k.Odpowiedzialność karna oskarżonego Władysława S., w zależności od wyników oceny jego wyjaśnień w kontekście z wyjaśnieniami oskarżonego Helmuta Ż., kształtować się powinna bądź w ramach przepisów art. 27 lub 28 k.k.W.P. w związku z art. 257 § 1 k.k. bądź w ramach art. 160 k.k. (w tym wypadku Sąd I instancji w czasie ponownego rozpoznania sprawy powinien postąpić zgodnie z przepisem art. 246 § 2 k.w.p.k.).Skoro zarzucone oskarżonemu Helmutowi Ż. przestępstwo zagrożone jest najniższą karą 6 miesięcy więzienia, to Sąd Najwyższy uznał, iż brak jest podstaw do uchylenia zastosowanego wobec oskarżonego środka zapobiegawczego w postaci aresztu tymczasowego.