Rw 522/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Porzecki. Sędziowie: płk dr W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk C. Bakalarski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr dr W. Kubała.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 1974 r. na rozprawie sprawy nieprawomocnie skazanych:1) Ryszarda F. za przestępstwo określone w art. 239 § 2 i 3 k.k. w związku z art. 58 k.k. na karę 4 lat pozbawienia wolności, 15.000 zł grzywny i karę dodatkową degradacji;2) Stanisława T. za przestępstwo określone w art. 239 § 3 k.k. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 3.000 zł grzywny i karę dodatkową degradacji;3) Jerzego Z. za przestępstwo określone w art. 241 § 1 i 3 k.k. w związku z art. 58 k.k. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego Ryszarda F. i przez obrońców wszystkich oskarżonych od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 24 września 1974 r.:1) nie uwzględnił rewizji obrońców i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, przy czym nie uznał za ustalone, że oskarżony Ryszard F. w dniu 7 sierpnia 1974 r. w N. zażądał i przyjął od oskarżonego Jerzego Z. zapalniczkę gazową wartości około 900 zł, jak również nie uznał za ustalone, że oskarżony Jerzy Z. w dniu 7 sierpnia 1974 r. w N. na żądanie Ryszarda F. wręczył mu zapalniczkę gazową wartości około 900 zł,2) pozostawił bez rozpoznania rewizję prokuratora wniesioną w części odnoszącej się do Ryszarda F.Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie oskarżonemu Ryszardowi F. kary 7 lat pozbawienia wolności.Obrońca oskarżonego Ryszarda F. wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego - na art. 239 § 1 k.k. i złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary.Obrońca oskarżonego Stanisława T. wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego - na art. 239 § 1 k.k., złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności i warunkowe zawieszenie jej wykonania albo umorzenie postępowania karnego na podstawie odpowiednich przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159).Obrońca oskarżonego Jerzego Z. wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego z art. 241 § 1 i 3 k.k. na art. 241 § 1 k.k. i zastosowanie względem oskarżonego przepisu art. 243 k.k. oraz nadzwyczajne złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania albo uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy oskarżonego do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.Rewizja prokuratora, wniesiona na niekorzyść oskarżonego Ryszarda F., została decyzją Naczelnego Prokuratora Wojskowego z dnia 23 października 1974 r. wycofana.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońców, wnoszących o uwzględnienie wniesionych rewizji, przy czym obrońcy oskarżonego Jerzego Z. nie popierali zawartego w treści wniesionej w jego sprawie rewizji ewentualnego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy tego oskarżonego do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) W rewizjach obrońców zawarte jest twierdzenie, że oskarżeni Ryszard F. i Stanisław T. przyjęli korzyść majątkową, a oskarżony Jerzy Z. udzielił tym oskarżonym takiej korzyści za czynności, które nie stanowiły naruszenia przepisów prawa w rozumieniu art. 239 § 3 k.k. Twierdzenie to wynika z poglądu skarżących, że czynności, związane z udzielaniem urlopów żołnierzom zasadniczej służby wojskowej uregulowane zostały bądź w zarządzeniu nr 27 Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 maja 1972 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej (Dz. Rozk. MON Nr 6, poz. 49), bądź w regulaminie dyscyplinarnym Sił Zbrojnych PRL (rozkaz nr 7 Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 lutego 1972 r.), przy czym zarówno powołane zarządzenie, jak i regulamin dyscyplinarny nie zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw i w związku z tym przepisy w tych aktach normatywnych zawarte nie odpowiadają pojęciu "przepisu prawa" w rozumieniu art. 239 § 3 k.k. Pogląd ten nie jest słuszny. Przede wszystkim podkreślić należy, że przepis art. 59 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220 z późn. zm.) stanowi, iż żołnierzom w czynnej służbie wojskowej mogą być udzielane urlopy w wymiarze i na zasadach określonych przez Ministra Obrony Narodowej. Podkreślone w przytoczonym przepisie powołanej ustawy sformułowanie stanowiło - zgodnie z przepisem art. 33 ust. 2 Konstytucji PRL - prawną podstawę do wydania przez Ministra Obrony Narodowej wspomnianego uprzednio zarządzenia w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej. Jeżeli zatem zważy się, że wspomniane zarządzenie wydane zostało na podstawie przytoczonego uprzednio przepisu art. 59 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (co na wstępie omawianego zarządzenia zostało wyraźnie zaznaczone) w celu wykonania postanowień tej ustawy co do udzielania urlopów żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, to należało uznać, że przepisy tego należycie promulgowanego zarządzenia, jako normatywnego aktu wykonawczego wydanego na podstawie ustawy, określające w sposób ogólny (a nie indywidualny) rodzaje urlopów oraz zasady i tryb ich udzielania żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, są przepisami prawa w rozumieniu art. 239 § 3 k.k. W związku z tym należy wyrazić pogląd, że czynność polegająca na bezpodstawnym - w świetle odpowiednich przepisów rozdziału 5 zarządzenia nr 27 Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 maja 1972 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej (Dz. Rozk. MON Nr 6, poz. 49) - udzieleniu przez przełożonego urlopu żołnierzowi zasadniczej służby wojskowej jest czynnością stanowiącą naruszenie przepisów prawa w rozumieniu art. 239 § 3 k.k. (...).W świetle przedstawionych rozważań należało uznać, że brak podstaw do skutecznego kwestionowania prawidłowości przyjętej w zaskarżonym wyroku kwalifikacji prawnej czynów wszystkich oskarżonych.Obrońca oskarżonego Stanisława T. twierdził w swej rewizji, że "działanie przestępne oskarżonego zaczęło się i zakończyło w dniu 11 czerwca 1974 r., tj. w dniu przyjęcia przez niego 500 zł i obietnicy otrzymania 50 dolarów. Samo zaś przyjęcie 70 dolarów w dniu 26 czerwca 1974 r. (...) nie może być traktowane jako następne przestępne działanie, lecz jako wynik uprzednio popełnionego czynu zabronionego". Z przytoczonych wywodów rewizji wynikałby pogląd, że uprzednie przyjęcie obietnicy korzyści majątkowej (lub osobistej) pochłania późniejsze przyjęcie tej korzyści. Pogląd ten nie jest słuszny. Przestępstwa określone w przepisach art. 239 k.k. są tzw. przestępstwami wieloodmianowymi, charakteryzującymi się alternatywnymi określeniami odmian (postaci) czynu. Jeżeli w razie sukcesywnego zrealizowania przez sprawcę kilku odmian czynu przyjmuje się w określonej sytuacji faktycznej popełnienie jednego przestępstwa, to czasem popełnienia tego przestępstwa jest czas zrealizowania przez sprawcę tej odmiany, która jako pełniejsza konsumuje odmianę (postać) czynu mniej pełną. W związku z tym należy wyrazić pogląd, że jeżeli sprawca za określoną czynność stanowiącą naruszenie przepisu prawa w rozumieniu art. 239 § 3 k.k. najpierw przyjmuje obietnicę korzyści majątkowej lub osobistej, a później korzyść taką przyjmuje, to uznać należy, że przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej jako odmiana pełniejsza konsumuje mniej pełną odmianę w postaci uprzedniego przyjęcia obietnicy tej korzyści i z tego względu końcowym czasem popełnienia przestępstwa jest czas przyjęcia korzyści materialnej lub osobistej, a nie czas przyjęcia obietnicy tej korzyści. Ze względu na fakt, że oskarżony Stanisław T. w dniu 11 czerwca 1974 r. przyjął obietnicę otrzymania od oskarżonego Jerzego Z. 50 dolarów, a w dniu 26 czerwca 1974 r. przyjął korzyść majątkową w postaci 70 dolarów, przeto stwierdzić należało, że oskarżony dopuścił się przestępstwa określonego w art. 239 § 3 k.k. w dniu 26 czerwca 1974 r., a więc po dniu 15 czerwca 1974 r., i w związku z tym odpowiednie przepisy ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) - niezależnie od wysokości wymierzonej temu oskarżonemu kary pozbawienia wolności - nie mogą mieć zastosowania względem tego oskarżonego.Nie są pozbawione słuszności wywody rewizji obrońcy oskarżonego Jerzego Z., zmierzające do uzasadnienia twierdzenia, że oskarżony ten spełnił warunki określone w art. 243 k.k. Bezsporną - w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego - rzeczą jest, że oskarżony został zatrzymany w sprawie o przestępstwo określone w art. 303 § 3 k.k., tj. o trwające powyżej 14 dni samowolne przebywanie poza jednostką wojskową. Nie ulega także wątpliwości, że w chwili wszczęcia postępowania karnego w tej sprawie, a nawet po pierwszym przesłuchaniu przełożonych oskarżonego - Ryszarda F. i Stanisława T. w charakterze świadków oraz oskarżonego w charakterze podejrzanego, organom powołanym do ścigania przestępstw nie był znany w ogóle zarówno fakt dopuszczenia się przez oskarżonego Jerzego Z. przestępstwa czynnego przekupstwa, a przez oskarżonych Ryszarda F. i Stanisława T. przestępstwa sprzedajności (przekupstwa biernego), jak i okoliczności popełnienia przez oskarżonych tych przestępstw. Dopiero w czasie drugiego przesłuchania (w dniu 7 sierpnia 1974 r. w charakterze podejrzanego o popełnienie przestępstwa określonego w art. 303 § 3 k.k.) oskarżony Jerzy Z. w wyniku swobodnej, wolnej od zewnętrznych wpływów, decyzji przedstawił prokuratorowi fakty i okoliczności dopuszczenia się przezeń przestępstwa przekupstwa czynnego, a przez oskarżonych Ryszarda F. i Stanisława T. przestępstwa sprzedajności. Wynikająca z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku okoliczność, że źródłem tej decyzji oskarżonego była chęć obrony przed przedstawionym mu uprzednio zarzutem popełnienia przestępstwa określonego w art. 303 § 3 k.k., nie przekreśla faktu spełnienia przez oskarżonego warunków określonych w przepisie art. 243 k.k., gdyż w myśl tego przepisu obojętną rzeczą jest zarówno cel, jak i motywy czy pobudki, które skłoniły sprawcę do zawiadomienia organu powołanego do ścigania o nie znanym temu organowi fakcie i okolicznościach popełnionego przestępstwa sprzedajności lub przekupstwa. Jedynym istotnym warunkiem, przewidzianym w tym przepisie, jest to, by zawiadomienie organu powołanego do ścigania dokonane zostało przez sprawcę przestępstwa sprzedajności lub przekupstwa wówczas, gdy organ ten nie wiedział jeszcze o fakcie i okolicznościach popełnienia tych przestępstw. Ten warunek został przez oskarżonego Jerzego Z. spełniony.Mimo spełnienia przez oskarżonego Jerzego Z. warunków określonych w art. 243 k.k. należało stwierdzić, że wymierzona oskarżonemu kara nie jest rażąco surowa i w związku z tym brak podstaw do złagodzenia tej kary, a tym bardziej do zastosowania względem oskarżonego przewidzianego fakultatywnie w art. 243 k.k. nadzwyczajnego złagodzenia kary. Przede wszystkim podkreślić należy, że stopień społecznego niebezpieczeństwa przestępnego zachowania się oskarżonego był znaczny (...).Brak również podstaw do stwierdzenia, że kary wymierzone oskarżonym Ryszardowi F. i Stanisławowi T. są rażąco surowe. Popełnione przez oskarżonego Ryszarda F. przestępstwo jest przestępstwem ciągłym, co wskazuje na znaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa kompleksowo ocenionych czynów oskarżonego. Obaj oskarżeni nie tylko przyjmowali korzyść majątkową od Jerzego Z. na skutek jego propozycji, lecz także żądali od niego takiej korzyści, przy czym oskarżony Ryszard F. przyjmował od Jerzego Z. również korzyść osobistą w postaci poczęstunku w restauracjach. Zrealizowanie przez sprawcę przestępstwa wieloodmianowego więcej niż jednej ustawowej odmiany czynu stanowiącego jedno przestępstwo zwiększa stopień społecznego niebezpieczeństwa całości przestępnego zachowania się sprawcy, co z kolei powinno być potraktowane jako okoliczność obciążająca przy wymiarze kary (...).Z tych względów należało orzec jak na wstępie, przy czym rewizję prokuratora w części odnoszącej się do oskarżonego Ryszarda F. - wobec wycofania jej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego - należało w myśl art. 381 k.p.k. pozostawić bez rozpoznania.