U 3/82

Skład orzekającySąd Najwyższy na posiedzeniu Izby Wojskowej w dniu 13 lutego 1982 r. w pełnym składzie:przewodniczący: prezes gen. bryg. K. Lipiński; sędziowie: płk C. Bakalarski, płk J. Górski, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, płk J. Mielczarek, płk W. Morawski, płk E. Olczak, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak, płk J. Woźniak, płk E. Zawiłowski, ppłk T. Kacperski (sędzia s. wojsk. deleg.); protokolant: mjr S. Kosmala (sędzia s. wojsk. deleg.),z udziałem Zastępcy Naczelnego Prokuratora Wojskowego płk A. Suskiego,Sentencjapo rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały rozstrzygającej kwestię słuszności dokonanej w uchwale Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 16 sierpnia 1972 r. (U 4/72) wykładni zasad stosowania art. 91 § 1 k.k. w stosunku do sprawców nie będących w chwili orzekania w kwestii warunkowego zwolnienia żołnierzami w rozumieniu art. 289 § 2 k.k. - na podstawie art. 24 lit. d, art. 29 ust. 1 i art. 31 ust. 2 powołanej ustawy o Sądzie Najwyższymuchwalił udzielić następującej odpowiedzi:1. Przewidziana w art. 91 § 1 k.k. możliwość warunkowego przedterminowego zwolnienia po odbyciu połowy kary (nie mniej jednak niż 6 miesięcy) dotyczy również sprawcy, który w chwili orzekania o winie i karze był żołnierzem, a już nim nie jest w chwili orzekania w kwestii warunkowego zwolnienia, jeżeli tylko w chwili wydania pierwszego, choćby nieprawomocnego, orzeczenia merytorycznego w sprawie nie ukończył 21 lat.2. Odstąpić od wyrażonego w uchwale pełnego składu Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 16 sierpnia 1972 r. (U 4/72) poglądu wiążącego możliwość stosowania art. 91 § 1 (drugie zdanie) k.k. z wiekiem skazanego w chwili wydania pierwszego postanowienia w kwestii warunkowego zwolnienia.Uzasadnienie faktyczneW artykule 120 § 4 k.k. wyrażona została ogólna zasada, według której za młodocianego uważa się każdego sprawcę, który "w chwili orzekania nie ukończył lat 21". Zasady tej nie podważa art. 292 § 2 k.k. Przepis ten bowiem nie zmienia kryteriów uzależniających uznanie sprawcy za młodocianego, lecz zawiera jedynie dodatkowy warunek (warunkiem tym jest nieukończenie przez żołnierza w chwili czynu 18 lat) stosowania względem żołnierzy ogólnych przepisów dotyczących młodocianych. Oznacza to, że stosowanie ogólnych przepisów dotyczących młodocianych ulega niejako czasowemu "zawieszeniu" tylko w okresie, gdy sprawca jest żołnierzem w rozumieniu art. 289 § 2 k.k. Jeżeli zatem sprawca utraci status żołnierza, co następuje z chwilą zwolnienia go z czynnej służby wojskowej między innymi w wyniku zarządzenia w stosunku do niego wykonania kary pozbawienia wolności (por. np. art. 92 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL - Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111), to traci również moc obowiązującą wymieniony w art. 289 § 2 k.k. dodatkowy warunek stosowania odpowiednich ogólnych przepisów dotyczących młodocianych i wtedy w stosunku do takiego sprawcy, nie będącego już żołnierzem, należy stosować ogólne przepisy dotyczące młodocianego sprawcy w ujęciu art. 120 § 4. k.k.Artykuł 120 § 4 k.k. wiąże status młodocianego sprawcy z jego wiekiem "w chwili orzekania". O ile wiek sprawcy jest pojęciem jednoznacznym, o tyle odpowiedź na pytanie, co należy rozumieć przez "chwilę orzekania", zwłaszcza na tle art. 120 § 4 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., wymaga odpowiedniej wykładni. Według wykładni przedstawionej w uchwale połączonych Izb - Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1972 r. - VI KZP 47/70 (OSNKW 1972, z. 6, poz. 94) przez "chwilę orzekania" w kwestii warunkowego przedterminowego zwolnienia młodocianego należy rozumieć czas wydania pierwszego postanowienia w tej sprawie. Na tle art. 120 § 4 k.k. w zw. z art. 91 § 1 (drugie zdanie) k.k. oznaczało to, że skazany, który w dniu wydania pierwszego postanowienia w kwestii warunkowego przedterminowego zwolnienia nie ukończył 21 lat, mógł być warunkowo zwolniony po odbyciu kary (nie mniej jednak niż 6 miesięcy), chociażby w toku późniejszego instancyjnego postępowania wykonawczego wiek ten przekroczył. Identyczny co do rozumienia "chwili orzekania" pogląd wyrażony został w uchwale pełnego składu Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 16 sierpnia 1972 r. - U 4/72 (OSNKW 1972, z. 11, poz. 179). W uchwale tej bowiem stwierdzono, że: "(...) przewidziana w art. 91 § 1 k.k. możliwość warunkowego przedterminowego zwolnienia po odbyciu połowy kary (nie mniej jednak niż 6 miesięcy) dotyczy również sprawcy, który w chwili orzekania o winie i karze był żołnierzem, a w chwili orzekania w kwestii warunkowego zwolnienia już nim nie jest, jeżeli tylko w czasie wydania w toku instancji pierwszego postanowienia w tej kwestii nie ukończył lat 21".Natomiast w uchwale połączonych Izb - Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1981 r. (VI KZP 29/80) stwierdzono, że "przez chwilę orzekania decydującą o statusie młodocianego w znaczeniu prawa karnego rozumieć należy chwilę wydania pierwszego, choćby nieprawomocnego, orzeczenia merytorycznego w sprawie", i w związku z tym odstąpiono w tym zakresie od powołanej uprzednio uchwały połączonych Izb - Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1972 r. - VI KZP 47/70.Mając to na względzie, należało uznać, że pogląd wyrażony w poprzedniej uchwale Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 16 sierpnia 1972 r. (U 4/72), nawiązujący do uchwały połączonych Izb - Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1972 r. (VI KZP 47/70) i wiążący możliwość stosowania art. 91 § 1 (zdanie drugie) k.k. wobec skazanego, nie będącego już (w czasie postępowania wykonawczego) żołnierzem w rozumieniu art. 289 § 2 k.k., z jego wiekiem w chwili wydania pierwszego postanowienia w kwestii warunkowego zwolnienia, wymaga weryfikacji i dostosowania - w ramach jednolitej wykładni przepisów prawa - do rozstrzygnięcia przedstawionego w uchwale połączonych Izb - Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1981 r. (VI KZP 29/80).Z tych względów należało wyrazić pogląd, że przewidziana w art. 91 § 1 k.k. możliwość warunkowego przedterminowego zwolnienia po odbyciu połowy kary (nie mniej jednak niż 6 miesięcy) dotyczy również sprawcy, który w chwili orzekania o winie i karze był żołnierzem, a już nim nie jest w chwili orzekania w kwestii warunkowego zwolnienia, jeżeli tylko w chwili wydania pierwszego, choćby nieprawomocnego, orzeczenia merytorycznego w sprawie (z reguły orzeczeniem tym będzie wyrok) nie ukończył 21 lat.