WRN 32/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk J. Górski, płk J. Juszczak, płk H. Kmieciak, płk J. Przygódzki, ppłk B. Szerszenowicz, mjr W. Oziębło (sprawozdawca). Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk Z. Stefaniak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 1987 r. na rozprawie sprawy prawomocnie skazanych:1) Dariusza B. za przestępstwo określone w art. 215 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 30 000 zł i karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości,2) Marka J. za przestępstwo określone w art. 215 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny oraz karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości, jak też za przestępstwo określone w art. 199 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 75.000 zł - łącznie na karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 75.000 zł,3) Sławomira O. za przestępstwo określone w art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k. na karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz 150.000 zł grzywny, jak też za przestępstwo określone w art. 215 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny oraz karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości, łącznie na karę 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz 150.000 zł grzywny,z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego na niekorzyść wszystkich trzech skazanych od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 3 czerwca 1987 r., a w odniesieniu do skazanego Dariusza B. także od wyroku Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1987 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczne(...) W rewizji nadzwyczajnej, nie kwestionując prawnej oceny przestępstw popełnionych przez skazanych oraz kar pozbawienia wolności orzeczonych za te przestępstwa, a także kar grzywny orzeczonych za przestępstwa określone w art. 199 § 1 k.k., zarzucano obrazę prawa materialnego - art. 3 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101), polegającą na tym, że za popełnione przez skazanych przestępstwa określone w art. 215 § 1 k.k. orzeczono grzywny niższe od wartości mienia, stanowiącego przedmiot tych przestępstw.Na tej podstawie Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wnosił o zmianę wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 3 czerwca 1982 r. w sprawie skazania Marka J. i Sławomira O., a w sprawie Dariusza B. - także od wyroku Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1987 r., przez orzeczenie za popełnione przez nich przestępstwa określone w art. 215 § 1 k.k. kar grzywny nie niższych od wartości mienia, stanowiącego przedmiot tych przestępstw.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierał rewizję nadzwyczajną oraz zawarte w niej wnioski, natomiast obrońca skazanego Dariusza B., przychylając się do wniosków zgłoszonych w rewizji nadzwyczajnej, wniósł dodatkowo o rozważenie możliwości złagodzenia wymierzonej temu skazanemu kary pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:I. W rewizji nadzwyczajnej trafnie zauważono, że za przypisane skazanym Dariuszowi B., Stanisławowi O. i Markowi J. przestępstwa określone w art. 215 § 1 k.k. wymierzono kary grzywny "niższe od wartości mienia stanowiącego przedmiot tych przestępstw." Kary te wyrażają się przecież w wysokości 20.000 zł i 30.000 zł, podczas gdy wartość mienia społecznego pochodzącego z kradzieży, które skazani ci pomogli ukryć (Dariusz B. i Sławomir O.) czy zbyć (Marek J.), wynosiła odpowiednio - 50.340 i 72.480 zł. Nie wiadomo jednak, dlaczego w rewizji nadzwyczajnej stwierdzono, że orzeczenie w tym wypadku kar grzywny niższych od wartości mienia będącego przedmiotem paserstwa nastąpiło z obrazą przepisu prawa materialnego.Z treści art. 3 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) wynika jedynie, że w razie skazania za przestępstwo określone w art. 9 i art. 10 tej ustawy oraz w art. 199 § 1, art. 200 § 1, art. 201, 202, 208-211 i art. 215 k.k. kara grzywny nie może być niższa "od wartości mienia zagarniętego przez sprawcę lub uzyskanego przez niego za pomocą czynu zabronionego". Nie ulega wątpliwości, że pierwsze z tych kryteriów, tj. wartość mienia "zagarniętego przez sprawcę", nie może być brane pod uwagę przy ustalaniu dolnej granicy kary grzywny orzekanej za przestępstwo określone w art. 215 k.k., gdyż przestępstwo to - w odróżnieniu od wszystkich innych wymienionych w art. 3 § 1 pkt 1 powołanej ustawy - nie polega przecież na zagarnięciu mienia. Wobec tego trzeba uznać, że dolną granicę kary grzywny wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 215 k.k. ustala się według mienia "uzyskanego" przez sprawcę w drodze czynu zabronionego. Wbrew zatem temu, co twierdzą autorzy rewizji nadzwyczajnej, dolna granica kary grzywny orzekanej za przestępstwo określone w art. 215 k.k. wcale nie jest - zgodnie z art. 3 § 1 pkt 1 powołanej ustawy - uzależniona od wartości mienia stanowiącego przedmiot paserstwa, jak to np. przewiduje art. 215 § 2 k.k. (granica pomiędzy występkiem a zbrodnią) oraz art. 122 § 1 i 2 k.w.(granica pomiędzy występkiem a wykroczeniem). Dolna granica kary grzywny orzeczonej za przestępstwo określone w art. 215 k.k. nie jest też - jak widać - uwarunkowana wielkością korzyści majątkowej odniesionej przez kogokolwiek z paserstwa (art. 120 § 3 k.k.), która to korzyść musi być celem działania sprawcy, by mógł on w ogóle narazić się na karę grzywny (art. 36 § 3 k.k.), a nawet ponieść odpowiedzialność karną za pewne odmiany tego przestępstwa (przyjęcie rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego lub pomoc do jej uzyskania). Podstawę do ustalenia dolnej granicy kary grzywny orzekanej za przestępstwo określone w art. 215 k.k. - zgodnie z art. 3 § 1 pkt 1 powołanej ustawy - stanowi jedynie wartość mienia uzyskanego za pomocą czynu zabronionego wyłącznie przez sprawcę paserstwa, oczywiście w sytuacji, gdy jest wyższa od 20.000 zł (art. 3 § 2 tejże ustawy). Nie ulega zaś wątpliwości, że pojęcie wartości mienia będącego przedmiotem paserstwa (którym posługuje się rewizja nadzwyczajna) oraz pojęcie wartości mienia uzyskanego przez sprawcę paserstwa w drodze czynu zabronionego (o którym mowa w art. 3 § 1 pkt 1 powołanej ustawy) nie są pojęciami tożsamymi, choć niekiedy mogą się pokrywać. Jeżeli paserstwo polega na nabyciu rzeczy pochodzącej z czynu zabronionego, to z pewnością sprawca uzyska mienie wartości równej przedmiotowi paserstwa. W innych odmianach paserstwa tak jednak nie musi być, a nawet może zdarzyć się, że sprawca nie uzyska żadnego mienia. Ze względu na to, że art. 3 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) - jako przepis wyjątkowy - musi być wykładany dosłownie, przeto należy podkreślić, iż nie odnosi się on do kary grzywny orzekanej za przestępstwo określone w art. 215 k.k., jeżeli sprawca tego przestępstwa nie uzyskał w drodze czynu zabronionego żadnego mienia albo uzyskał w ten sposób mienie o wartości nie przekraczającej 20.000 zł (art. 3 § 2 powołanej ustawy), choćby nawet wartość mienia stanowiącego przedmiot paserstwa była wyższa.Z ustaleń faktycznych prawomocnych wyroków sądów obu instancji, których to ustaleń autorzy rewizji nadzwyczajnej nie kwestionują, wynika jednoznacznie, że Dariusz B. i Sławomir O. skazani na podstawie art. 215 § 1 k.k. za pomoc do ukrycia pochodzącego z kradzieży mienia społecznego o wartości 50.350 zł nie uzyskali żadnego mienia, natomiast Marek J. skazany na tej samej podstawie za pomoc do zbycia mienia społecznego pochodzącego z kradzieży o wartości 72.480 zł uzyskał w gotówce 1.000 zł. W świetle tego, co podniesiono, jest więc jasne, że rewizja nadzwyczajna nie może być uwzględniona jako bezpodstawna (...).