V KRN 88/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca).Sędziowie: J. Gaj, S. Godlewski, C. Kraska, J. Mikos, J. Tobera, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 1988 r. sprawy Jerzego G., skazanego z art. 215 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1987 r. - zmieniającego wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 16 marca 1987 r.oddalił rewizję nadzwyczajną (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 16 marca 1987 r. Jerzy G. został uznany za winnego między innymi tego, że w nocy z 15 na 16 grudnia 1985 r. oraz w dniu 15 grudnia 1985 r. w S., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przyjął na przechowanie od Jana S., Arkadiusza M. i Jacka J. wyroby futrzarskie i skórzane wartości 3.608.681 zł oraz pomógł w ich ukryciu, wiedząc o tym, że zostały one uzyskane za pomocą czynu zabronionego dokonanego na szkodę jednostki gospodarki uspołecznionej, i za to na podstawie art. 215 § 2, art. 36 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 3 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) skazany na karę 4 pozbawienia wolności, 4.000.000 zł grzywny, pozbawienie praw publicznych na 5 lat, częściową konfiskatę mienia i podanie wyroku do publicznej wiadomości.Wskutek rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 30 października 1987 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wymierzoną oskarżonemu Jerzemu G. karę grzywny złagodził do 1.000.000 zł.Wyrok Sądu Najwyższego został zaskarżony rewizją nadzwyczajną przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej orzeczonej kary grzywny za przestępstwo określone w art. 215 § 2 k.k. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.Istotę zarzutu i uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej bowiem stanowi pogląd, że według art. 3 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) dolną granicę wymiaru grzywny za przestępstwo przewidziane w art. 215 k.k. stanowi wartość mienia będącego przedmiotem paserstwa, bez względu na stronę przedmiotową tego przestępstwa i wielkość ewentualnej korzyści majątkowej osiągniętej przez sprawcę.Tak więc powstał problem prawny: czy art. 3 § 1 pkt 1 powołanej ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej ma zastosowanie także do przestępstw przewidzianych w art. 215 k.k. w wypadku, gdy sprawca takiego przestępstwa, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, korzyści takiej w postaci mienia o określonej wartości nie uzyskał.Wprawdzie Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję zwykłą oskarżonego i zmieniając wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej grzywny, stwierdził, że "(...) w zakresie przestępstwa paserstwa o dolnej granicy kary grzywny nie decyduje wartość przedmiotu paserstwa, ale wartość mienia uzyskanego przez sprawcę," jednakże pogląd ten, w istocie słuszny, wymaga szerszego rozważenia:1. Do przypisania sprawcy przestępstwa paserstwa niezbędne jest m.in. ustalenie działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej - w wypadku przyjmowania rzeczy pochodzącej z przestępstwa lub pomocy do jej ukrycia. Ustalenie więc i przypisanie sprawcy działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej stanowi obligatoryjną podstawę wymierzenia grzywny na podstawie art. 36 § 3 k.k. w granicach określonych w § 2 tego artykułu, niezależnie od osiągnięcia przez sprawcę paserstwa konkretnej korzyści majątkowej i jej wysokości dla siebie lub kogo innego (art. 120 § 3 k.k.) oraz niezależnie od wartości rzeczy będącej przedmiotem przestępstwa paserstwa.II Na podstawie art. 3 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej kara grzywny nie może być niższa - w razie skazania za wymienione w tym przepisie przestępstwa - od wartości mienia zagarniętego przez sprawcę lub uzyskanego przez niego za pomocą czynu zabronionego. Wszystkie bowiem przepisy karne wymienione w pkt 1 § 1 art. 3 ustawy, poza art. 215 k.k., odnoszą się do zagarnięcia mienia w różnej formie, co prowadzi do wniosku, że do tych też przepisów (poza art. 215 k.k.) odnosi się określenie, iż grzywna nie może być niższa "od wartości mienia zagarniętego przez sprawcę". Inaczej natomiast przedstawia się sytuacja, gdy chodzi o przestępstwo przewidziane w art. 215 k.k. W tym bowiem wypadku grzywna nie może być niższa od wartości mienia uzyskanego przez sprawcę za pomocą czynu zabronionego. Przede wszystkim więc o czynie zabronionym jest mowa w art. 215 k.k. i w art. 3 § 1 pkt 1 (część druga) cyt. ustawy; natomiast o wartości mienia uzyskanego przez sprawcę za pomocą czynu zabronionego - tylko w art. 3 § 1 pkt 1 tej ustawy; a więc poza działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wystarczającym do orzeczenia grzywny na podstawie art. 36 § 3 k.k., do zastosowania art. 3 § 1 pkt 1 ustawy niezbędne jest ustalenie uzyskania przez sprawcę paserstwa korzyści w postaci konkretnego mienia o określonej wartości. W tej sytuacji o dolnej granicy grzywny nie może decydować wartość przedmiotu paserstwa, lecz wartość mienia uzyskanego przez sprawcę za pomocą czynu zabronionego.III. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że uregulowanie zawarte w art. 3 § 1 pkt 1 powołanej ustawy ma charakter szczególny w stosunku do art. 36 § 2 i 3 k.k., a w związku z tym nie jest dopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej, niekorzystnej dla oskarżonego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 27 września 1985 r. - V KZP 27/85, OSNKW 1986, z. 3-4, poz. 15; uchwałę z dnia 29 grudnia 1987 r. - VI KZP 44/87, OSNKW 1988, z. 1-2, poz. 5; uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 15 grudnia 1987 r. - VI KZP 32/87, OSNKW 1988, z. 1-2, poz. 4 oraz wyrok składu siedmiu sędziów z dnia 21 grudnia 1987 r. - WRN 32/87, OSNKW 1988, z. 5-6, poz. 47).Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że: a) art. 3 § 1 pkt 1 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej nie ma zastosowania, jeżeli działanie przestępcze zostało zakończone w fazie usiłowania (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 11 marca 1988 r. - VI KZP 46/87, OSNKW 1988, z. 5-6, poz. 31); b) samo żądanie korzyści majątkowej lub uzależnienie czynności służbowej od otrzymania takiej korzyści nie uzasadnia stosowania art. 2 § 1 pkt 4 tej ustawy (por. uchwałę z dnia 26 kwietnia 1988 r. - VI KZP 4/88, OSNKW 1988, z. 7-8, poz. 54), czyli w sytuacjach faktycznych, kiedy nie nastąpiło faktyczne uzyskanie przez sprawcę korzyści z przestępstwa (por. powołany wyżej wyrok z dnia 21 grudnia 1987 r. - WRN 32/87).Wprawdzie w wyroku z dnia 27 lutego 1987 r. - III KR 31/87 (nie opublikowany), powołanym w rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że art. 3 § 1 cyt. ustawy odnosi się do wszystkich przestępstw przewidzianych w art. 215 § 1 k.k., a "wartość mienia, o którym mowa w art. 3 § 1 tej ustawy, będącego przedmiotem przestępstwa określonego w art. 215 k.k., jest wyznacznikiem wysokości grzywny, jednakże późniejsze - powołane wyżej - orzecznictwo i uchwałodawstwo Sądu Najwyższego nie podzieliło tego poglądu.Konkludując - Sąd Najwyższy w składzie powiększonym wyraził pogląd, że art. 3 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) nie ma zastosowania do przestępstwa określonego w art. 215 k.k., jeżeli sprawca, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nie uzyskał z przestępstwa paserstwa konkretnego mienia o określonej wartości; w tym wypadku podstawę wymiaru kary grzywny może stanowić tylko art. 36 § 2 i 3 k.k.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy w składzie powiększonym nie podzielił poglądu prawnego zawartego w rewizji nadzwyczajnej i rewizję nadzwyczajną oddalił.