VI KZP 32/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: R. Bodecki (sprawozdawca), C. Kraska, W. Gruber, J. Mikos, T. Rink, Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego S., oskarżonego z art. 241 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Koninie postanowieniem z dnia 9 lipca 1987 r., a przez skład zwykły Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów, zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przewidziana w art. 3 ust. 1 pkt ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) dyrektywa wymiaru kary grzywny od dziesięciokrotnej wysokości udzielonej korzyści majątkowej dotyczy również grzywny orzekanej na podstawie art. 75 § 1 k.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym dotyczyły stosowania art. 3 § 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) oraz art. 36 § 1-4 i art. 75 § 1 k.k. we wzajemnym związku tych przepisów, mając na względzie art. 121 k.k.W artykule 3 § 1 powołanej ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej zostały wprowadzone nowe unormowania określające dolne granice wymiaru kary grzywny za przestępstwa wymienione w tym przepisie. Zmiana polega na ustaleniu dolnej granicy wymiaru grzywny m.in. w wysokości udzielonej lub przyjętej korzyści majątkowej w wypadku przestępstwa łapownictwa czynnego i biernego (art. 239-242 k.k.). Konsekwencją takiego unormowania jest więc stosowanie dyrektyw wymiaru kary grzywny określonych w art. 50 § 1-3 k.k., ograniczonych wysokością dolnych granic wymiaru tej kary w art. 3 § 1 powołanej ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej.Sąd Najwyższy, rozważając problematykę kary grzywny w związku z unormowaniami, o których mowa w art. 3 § 1 wymienionej ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej, w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 września 1985 r. (OSNKW 1986, z. 3-4, poz. 15) wyjaśnił, że art. 3 § 1 tej ustawy nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej wymiaru grzywny i nie eliminuje tych podstaw, które wynikają z części ogólnej kodeksu karnego, a w szczególności art. 36 § 1-4 k.k., lecz je tylko modyfikuje, i to w zakresie dotyczącym dolnych progów tej kary. Stanowisko to Sąd Najwyższy powtórzył w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 sierpnia 1987 r. - VI KZP 7/87 (OSNKW 1987, z. 11-12, poz. 96), dotyczącej zasad wymiaru kary łącznej grzywny orzeczonej za przestępstwa określone w art. 3 § 1 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej.Z artykułu 3 § 1 tej ustawy jednak nie wynika, że odnosi się on wyłącznie do określonego rodzaju grzywny, skoro w przepisie tym zostały użyte słowa: "kara grzywny nie może być niższa" od dolnej wysokości ustalonej w tym przepisie za przestępstwa w nim wymienione. Za niektóre z nich bowiem grozi kara grzywny obok kary pozbawienia wolności na podstawie art. 36 § 2 i 3 k.k. lub na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (tekst jedn.: Dz. U. z 1982 r., Nr 36, poz. 243), natomiast za przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm.) - alternatywnie: jako kara grzywny samoistna lub obok kary pozbawienia wolności, wymierzona na podstawie art. 36 § 3 k.k. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1986 r. - VI KZP 17/86, OSNKW 1987, z. 3-4, poz. 20).Przedstawione wyżej uchwały Sądu Najwyższego odnoszą jednak orzeczenia kary grzywny w związku z art. 3 § 1 powołanej ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej do jej wymiaru na podstawie art. 36 k.k.Wprawdzie kara grzywny na podstawie art. 75 § 1 k.k. zostaje orzeczona w granicach określonych w art. 36 § 2 k.k. (por. wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej co do orzekania kary grzywny - OSNKW 1978, z. 4-5, poz. 41) i ma charakter akcesoryjny, zależny od aktualności warunkowego zawieszenia wykonania kary (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1986 r. - VI KZP 40/86, OSNKW 1987, z. 3-4, poz. 15), jednakże w razie popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub z zamiarem wyrządzenia szkody podstawę wymiaru kary grzywny stanowić będzie art. 36 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 3 § 1 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej. Orzeczenie kary grzywny w tej sytuacji jest więc konsekwencją wymiaru (z reguły) bezwzględnej kary pozbawienia wolności wobec unormowań co do warunkowego zawieszenia jej wykonania na podstawie art. 1 tej ustawy.Jednakże rodzaj przestępstw wymienionych w art. 3 § 1 tej ustawy wskazuje na możliwość ich popełnienia z określonym zamiarem i w określonych okolicznościach dających podstawę do wymiaru grzywny na podstawie art. 36 k.k., a nie art. 75 § 1 k.k. Przyjmując nawet możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (36 § 3 k.k.) lub z zamiarem wyrządzenia szkody (art. 36 § 4 k.k.), podlegające przepisom ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej, podstawę orzeczenia kary grzywny - w razie zastosowania art. 3 ust. 1 tej ustawy - będzie jednak stanowił art. 36 § 2 i 3 k.k., nie zaś art. 75 § 1 k.k. A zatem w wypadku orzeczenia kary grzywny na podstawie art. 75 § 1 k.k. nie ma zastosowania art. 3 ust. 1 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej.