VI KZP 4/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: R. Bodecki (sprawozdawca), J. Mikos.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Konrada W., oskarżonego z art. 239 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu - postanowieniem z dnia 29 stycznia 1988 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy art. 3 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) ma zastosowanie do sprawcy przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k., który żąda udzielenia mu korzyści majątkowej, lecz takiej korzyści nie otrzymuje?"postanowił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 3 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) wprowadził zasadę orzekania za przestępstwa określone w art. 239-242 k.k. kary grzywny nie niższej od dziesięciokrotnej wysokości udzielonej lub przyjętej korzyści majątkowej. Uregulowanie to - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 121 k.k. - ma charakter szczególny w stosunku do art. 36 § 2 k.k., gdy chodzi o wymiar dolnej granicy grzywny za przestępstwa przewidziane w art. 239-242 k.k.Pogląd ten znalazł wyraz w uchwałach Sądu Najwyższego, zajmujących się wprost lub pośrednio problematyką wykładni art. 3 § 1 wymienionej ustawy (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 27 września 1985 r. - VI KZP 27/85, OSNKW 1986, z. 3-4, poz. 15; uchwała z dnia 27 sierpnia 1987 r. - VI KZP 44/87, OSNKW 1988, z. 1-2, poz. 5 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 11 marca 1988 r. - VI KZP 46/87, OSNKW 1988, z. 5-6, poz. 31).Stwierdzenie szczególnego stosunku art. 3 § 1 pkt 4 omawianej ustawy do art. 36 § 2 k.k. co do dolnej granicy wymiaru kary grzywny nie wyjaśnia jednak nasuwających się wątpliwości interpretacyjnych, gdyż porównanie wszystkich możliwych postaci przestępstw przewidzianych w art. 239-242 k.k. ze sformułowaniami zawartymi w art. 3 § 1 pkt 4 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej wskazuje na potrzebę określenia zakresu tej odpowiedzialności w granicach art. 239 § 2 k.k. Przepis ten ustala odpowiedzialność karną osoby pełniącej funkcję publiczną za uzależnianie czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej oraz za żądanie takiej korzyści. Do przypisania przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k. nie jest więc konieczne przyjęcie lub udzielenie korzyści majątkowej, o czym jest mowa w art. 3 § 1 pkt 4 powołanej ustawy. Przewidziana w tym przepisie wysokość dolnej granicy grzywny "od dziesięciokrotnej wysokości udzielonej lub przyjętej korzyści majątkowej" odnosi się wyłącznie do tych sytuacji, kiedy korzyść majątkowa została "przyjęta lub udzielona".Za taką wykładnią art. 3 § 2 pkt 4 ustawy przemawia wykładnia gramatyczna jego brzmienia. Użyto w nim bowiem - w odniesieniu do korzyści majątkowej - określeń: "udzielona lub przyjęta", co oznacza, że poza ramami uregulowania w tym przepisie pozostaje uzależnianie czynności służbowej oraz żądanie korzyści majątkowej (art. 239 § 2 k.k.), w takim bowiem wypadku korzyść majątkowa nie jest faktem dokonanym w postaci jej udzielenia lub przyjęcia.Na marginesie należy podkreślić, że szczególny charakter art. 3 § 1 pkt 4, jak również szczególny charakter całej powołanej ustawy, nie dopuszcza wykładni rozszerzającej jako niekorzystnej dla oskarżonego.