III PZP 46/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Rusek. Sędziowie SN: A. Szczurzewski, W. Myga, K. Michaluk, Z. Stypułkowska, J. Wasilewski, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy dodatek za specjalizację zawodową inżynierów, określony uchwałą nr 66 Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie specjalizacji zawodowej inżynierów (M.P. Nr 24, poz. 131) należny jest tylko w zakładach pracy, w których system wynagrodzeń ustalony jest na podstawie art. 79 k.p.?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Dodatek za specjalizację zawodową inżynierów określony uchwałą nr 66 Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie specjalizacji zawodowej inżynierów (M. P. Nr 24, poz. 131) przysługuje także w zakładach pracy, w których przepisy szczególne (art. 5 k.p.) nie zawierają odrębnych uregulowań w tym przedmiocie.W zakładach pracy, w których wprowadzono zakładowe systemy wynagradzania, o prawie do powyższego dodatku decyduje treść porozumienia zawartego na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25).Uzasadnienie faktyczneKodeks pracy kształtuje jednolity system praw i obowiązków pracowników i stanowi powszechne źródło prawa pracy stosowane we wszystkich zakładach pracy (art. 1 k.p.). Kodeks pracy jednak dopuszcza możliwość uregulowania stosunku pracy określonej kategorii pracowników przepisami szczególnymi. W takiej sytuacji przepisy kodeksu mają zastosowanie do tych kategorii pracowników w zakresie nie uregulowanym przepisami szczególnymi (art. 5 k.p.). Przykładem takiego uregulowania jest art. 77 k.p. nakazujący stosowanie przepisów kodeksu do spółdzielczego stosunku pracy tylko w zakresie nie unormowanym przez prawo spółdzielcze. Podobnie w art. 298 k.p. ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia w sposób szczególny niektórych praw i obowiązków wymienionych w tym przepisie grup pracowników. Z porównania treści tego przepisu z treścią art. 5 k.p. wynika, że również w tym przypadku poza szczególnymi unormowaniami w stosunku do tych pracowników obowiązują przepisy kodeksu pracy.Analogicznie przedstawia się sytuacja pracowników, których stosunek pracy uregulowany jest odrębnymi ustawami (np. ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm. i ustawa z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych - Dz. U. Nr 36, poz. 170). Również w stosunku do tych grup pracowników mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy, jeżeli w odnoszących się do nich bezpośrednio przepisach szczególnych brak jest uregulowania w określonej materii.Artykuł 79 k.p. upoważnia Radę Ministrów do wydania przepisów określających zasady wynagradzania za pracę oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą. Zawarta w tym przepisie delegacja uprawnia Radę Ministrów do regulacji w zakresie nim określonym w stosunku do pracowników wszystkich zakładów pracy, jeżeli przepisy szczególne dla określonej kategorii pracowników nie zawierają w tym przedmiocie odmiennych uregulowań (art. 5 k.p.). Przewidziany dodatek w uchwale nr 66 Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie specjalizacji zawodowej inżynierów (M.P. Nr 24, poz. 131) jest szczególnym składnikiem wynagrodzenia tej grupy pracowników przy spełnianiu warunków wskazanych w tej uchwale. Już w preambule do tej uchwały podkreślono, że została ona wydana w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych inżynierów i ich aktywności w twórczej pracy dla postępu technicznego zgodnie z wnioskami uchwały generalnej XX Kongresu Techników Polskich.Przepis zaś § 1 ust. 1 uchwały stanowi, że wprowadza się I i II stopień specjalizacji zawodowej jako formę uznania wysokich kwalifikacji i twórczej pracy inżynierów. Specjalizacją zawodową są objęci inżynierowie bez względu na charakter zakładu pracy, w którym pracują w dziedzinach techniki określonych na podstawie § 13 uchwały w załączniku do zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 28 maja 1984 r. w sprawie dziedzin techniki, w których są nadawane stopnie specjalizacji zawodowej inżynierów. Z przepisów § 2 i 4 uchwały wynika, że inżynierom ubiegającym się o uzyskanie I i II stopnia specjalizacji zawodowej stawiane są bardzo wysokie wymagania, przy czym o uzyskanie II stopnia tej specjalizacji mogą ubiegać się jedynie inżynierowie, którzy uzyskali uprzednio I stopień specjalizacji zawodowej.Przepisy § 7 ust. 1 i § 8 ust. 1 uchwały stanowią, że stopnie specjalizacji zawodowej nadaje właściwy minister na wniosek właściwej komisji stowarzyszeniowej, a dyplomy podpisują: właściwy minister oraz Prezes Naczelnej Organizacji Technicznej - co nadaje wysoką rangę takiej specjalizacji.Natomiast z przepisu § 9 ust. 2 uchwały wynika, że uprawnienie do dodatku przysługuje inżynierowi, jeżeli jest zatrudniony w zakładzie pracy na stanowisku zgodnym z kierunkiem uzyskanej specjalizacji. Nie budzi wątpliwości, zdaniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, że uchwała ta wydana na podstawie art. 79 k.p. ma zastosowanie do inżynierów zatrudnionych w zakładach pracy, w których w pełni stosuje się przepisy kodeksu pracy.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wyraża pogląd, że uchwały tej nie stosuje się do inżynierów zatrudnionych w zakładach pracy, w których w związku z treścią art. 5 k.p. obowiązują przepisy szczególne. Pogląd ten jest uzasadniony w sytuacji, gdy te przepisy szczególne zawierają uregulowania zastępujące uprawnienia inżynierów do dodatku za specjalizację. Jednakże w razie braku szczególnego i odrębnego uregulowania w tym przedmiocie ma zastosowanie art. 5 k.p., który nakazuje w takiej sytuacji stosowanie przepisów kodeksu pracy, a w tym także art. 79 k.p. uprawniającego Radę Ministrów do określenia zasad wynagradzania i przyznawania innych świadczeń, w których to upoważnieniu mieści się również przyznanie dodatku za specjalizację zawodową inżynierów - jako składnika wynagrodzenia za pracę.Dlatego też uchwała nr 66 Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. nie może mieć ograniczonego zakresu podmiotowego w odniesieniu do dodatku za specjalizację tylko z tego powodu, że powołuje się na art. 79 k.p. Przyjęcie takiego stanowiska pozostawałoby zresztą w sprzeczności z jej ratio legis wymienionej w preambule uchwały, a mianowicie podnoszenie kwalifikacji zawodowych i aktywności inżynierów, co zgodnie z § 1 ust. 1 uchwały powinno nastąpić bez względu na charakter zakładu pracy, w którym są oni zatrudnieni.Inaczej przedstawia się sytuacja w zakładach pracy, w których zawarto porozumienie o wynagrodzeniu pracowników na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25). Zgodnie bowiem z treścią art. 20 tej ustawy porozumienie takie w zakresie wynagradzania zastępuje odpowiednie przepisy kodeksu pracy. Porozumienie takie więc jest autonomicznym zakładowym źródłem prawa w zakresie wynagrodzenia - samoistnie w granicach określonych w tej ustawie - regulującym uprawnienia pracowników do wynagrodzenia. W tych zakładach pracy Rada Ministrów na podstawie art. 79 k.p. nie jest uprawniona do kształtowania wynagrodzeń pracowników sprzecznie z zawartym porozumieniem płacowym. Prawo inżynierów do dodatku za specjalizację zawodową zatrudnionych w tych zakładach zależy od treści zawartego porozumienia.Wychodząc z powyższych założeń na przedstawione pytanie prawne należało odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.