III PZP 25/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej w sprawie z powództwa Józefa K. przeciwko Zakładom Naprawczym Taboru Kolejowego w B. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy w Lublinie postanowieniem z dnia 10 lutego 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikowi tymczasowo aresztowanemu odszkodowanie z art. 56 k.p. należy przyznać w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, czy też według zasad obowiązujących przy wypłacie wynagrodzenia pracownikom tymczasowo aresztowanym?"podjął następującą uchwałę:W sytuacji gdy - w okresie tymczasowego aresztowania pracownika - zakład pracy nieprawidłowo rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia, należne pracownikowi na podstawie art. 56 i 58 k.p. odszkodowanie ustala się z uwzględnieniem przepisu § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 299 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że powód był zatrudniony w pozwanych zakładach na stanowisku ślusarza remontowego. W dniu 30 sierpnia 1985 r. Prokuratura Rejonowa w Biłgoraju zawiadomiła pozwane Zakłady, że powód na podstawie postanowienia z dnia 22 sierpnia 1985 r. został tymczasowo aresztowany pod zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 202 § 2 k.k.Pismem z dnia 9 września 1985 r. pozwane Zakłady zawiadomiły powoda, że z dniem 9 września 1985 r. rozwiązują z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt. 2 k.p. "z powodu kradzieży mienia stanowiącego własność zakładu".W pozwie z dnia 1 października 1985 r. powód domagał się przywrócenia go do pracy w pozwanych Zakładach. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Biłgoraju wyrokiem z dnia 26 listopada 1985 r. zasądził od pozwanych Zakładów na rzecz powoda 25.621,50 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił. Zasądzona kwota wyraża wartość 50% trzymiesięcznych zarobków powoda.Zdaniem Sądu Rejonowego - Sądu Pracy, w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie było podstaw do rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Należy się więc powodowi przewidziane w art. 58 k.p. odszkodowanie obniżone do 50% z uwagi na przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 299 ze zm.). Nie mogło dojść do przywrócenia powoda do pracy, gdyż - bez względu na bezzasadność rozwiązania umowy o pracę przez pozwane Zakłady - stosunek pracy wygasłby z dniem 22 listopada 1985 r. z uwagi na przepis art. 66 § 1 k.p. wobec upływu 3-miesięcznego okresu aresztowania powoda.W rewizji pozwane Zakłady domagały się zmiany wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy przez obniżenie zasądzonego na rzecz powoda odszkodowania do kwoty 10.080 zł. Zdaniem Zakładów, należne powodowi odszkodowanie powinno być obliczone od stawki osobistego zaszeregowania powoda. Stawka ta zaś wynosiła 36 zł za godzinę, a więc przy przyjęciu, że w trzech miesiącach było ogółem 560 godzin pracy, należność powinna wynosić 560 godzin x 36 zł x 50% = 10.080 zł.W związku z tą rewizją Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy w Lublinie postanowieniem z dnia 10 lutego 1986 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Tymczasowe aresztowanie pracownika nie stwarza dla aresztowanego pracownika sytuacji uprzywilejowanej. Po myśli § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy. (Dz. U. Nr 49, poz. 299 ze zm.): "Wynagrodzenie pracownika tymczasowego aresztowanego ulega od dnia zaprzestania pracy z powodu aresztowania ograniczeniu do połowy wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania ...". Jest to norma ogólna, odnosząca się do sytuacji, gdy w okresie tymczasowego aresztowania pracownika umowa o pracę łącząca aresztowanego z określonym zakładem pracy jeszcze trwa, bez względu na to, czy dzieje się to w okresie wypowiedzenia tej umowy przez którąkolwiek ze stron, czy nie. Oczywiście bowiem nie jest wykluczone, że pracownik zostanie aresztowany w okresie, gdy umowa o pracę została już poprzednio wypowiedziana bądź przez pracownika, bądź przez zakład pracy. I w takiej również sytuacji z mocy powołanego przepisu, wynagrodzenie pracownika tymczasowo aresztowanego ulega od dnia zaprzestania pracy z powodu aresztowania ograniczeniu do połowy wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania aresztowanego pracownika. Obniżone w taki sposób wynagrodzenie (w przytoczonym przykładzie) będzie on pobierał do końca okresu wypowiedzenia umowy, jeżeli okres ten okaże się krótszy od 3-miesięcznego okresu nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, o jakim mowa w art. 66 § 1 k.p. Z mocy art. 56 k.p. pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umów o pracę w tym trybie, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie, a z mocy art. 58 k.p.: "Odszkodowanie, o którym mowa w art. 56, przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Jeżeli rozwiązano umowę o pracę, zawartą na czas określony albo na czas wykonania określonej pracy, odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące". Te przepisy mają również charakter norm ogólnych, dotyczą jednak innego zagadnienia, mianowicie skutków nieprawidłowego rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Takie, nieprawidłowe rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia może nastąpić w różnych sytuacjach, nie wyłączając ani sytuacji, że rozwiązana umowa była już poprzednio wypowiedziana bądź przez pracownika, bądź przez zakład pracy, ani sytuacji, że została nieprawidłowo rozwiązana w okresie aresztowania pracownika.Jak już wspomniano, tymczasowe aresztowanie pracownika nie stwarza dla aresztowanego pracownika sytuacji uprzywilejowanej. W sformułowaniu art. 58 k.p. "odszkodowanie, o którym mowa w art. 56 k.p., przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia" nie można dopatrywać się intencji ustawodawcy przyznania pracownikowi, który w okresie tymczasowego aresztowania został przez zakład pracy nieprawidłowo zwolniony z pracy bez wypowiedzenia, odszkodowania w wyższej wysokości w porównaniu z wysokością wynagrodzenia, jakie otrzymywałby, gdyby umowa o pracę nie została przedwcześnie, nieprawidłowo rozwiązana. W przytoczonym sformułowaniu art. 58 k.p. chodzi, przede wszystkim, o określenie czasu, jaki należy wziąć pod uwagę przy obliczaniu odszkodowania mnożąc następnie ten okres przez wysokość należnego pracownikowi wynagrodzenia, a nie o zmianę zasady ustalania wysokości samego wynagrodzenia. W okresie aresztowania pracownik ma prawo tylko do wynagrodzenia określonego przez § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. i takie tylko wynagrodzenie może być brane pod uwagę w sytuacji, gdy w stosunku do niego ma zastosowanie przepis art. 58 k.p. Stwierdzenie to prowadzi do odpowiedzi sformułowanej w sentencji niniejszej uchwały.Odnosi się to jednak tylko do roszczeń pracownika w okresie trwania tymczasowego aresztowania. Jeżeli w dalszym rozwoju wydarzeń postępowanie karne zostaje umorzone albo dochodzi do wydania wyroku uniewinniającego, wchodzi w zastosowanie przepis § 11 ust. 2 wymienionego rozporządzenia, który stanowi, iż "... Jeżeli postępowanie karne umorzono albo wydano wyrok uniewinniający, pracownikowi należy wypłacić pozostają część całego wynagrodzenia ...".