VI KZP 33/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Cieślak, L. Nowak (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marka S., oskarżonego o czyn określony w art. 235 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 27 sierpnia 1986 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy sąd rewizyjny w wypadku skazania oskarżonego przez sąd pierwszej instancji na karę nie podlegającą darowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) - po zastosowaniu przepisów części ogólnej kodeksu karnego (np. art. 54 § 1 lub art. 57 k.k.) - za przestępstwo zagrożone wyłącznie karą pozbawienia wolności, popełnione przed dniem 17 lipca 1986 r. i nie podlegające wyłączeniu na podstawie art. 7 powołanej ustawy, w razie wniesienia rewizji co do kary na korzyść oskarżonego, jest zobowiązany z urzędu do rozważenia możliwości umorzenia postępowania w myśl art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, uwzględniając ustawowe zagrożenie z części szczególnej kodeksu karnego, czy też jest związany rodzajem kary wymierzonej przez sąd pierwszej instancji i kierunkiem rewizji?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przekazane do rozstrzygnięcia dotyczy zakresu stosowania art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 36, poz. 126).Artykuł 5 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że w sprawach o przestępstwa, o których mowa w tym przepisie (tj. przestępstwa inne niż wymienione w art. 1 oraz przestępstwa skarbowe popełnione przed dniem 17 lipca 1986 r.), postępowanie karne umarza się, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że należałoby za nie orzec tylko karę pozbawienia wolności, która uległaby darowaniu. Zwrot zaś, że "należałoby za nie orzec tylko karę pozbawienia wolności, która uległaby darowaniu", odnosi się do kary pozbawienia wolności wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1, a więc kary pozbawienia wolności do jednego roku.Skazanie natomiast z zastosowaniem art. 54 § 1 k.k. na grzywnę oznacza, że sąd odstąpił od wymierzenia kary pozbawienia wolności, uznając, że skazanie na taką karę nie byłoby celowe.Kwestia prawna wynikająca z zastosowania art. 54 § 1 k.k. i skazania na karę grzywny oraz zastosowania przepisów o amnestii przez umorzenie postępowania karnego była przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 2 października 1974 r. - VI KR 1/74 (OSNKW 1974, z. 11, poz. 207) na tle ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159). W postanowieniu tym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w razie skazania na grzywnę z zastosowaniem art. 54 § 1 k.k. postępowanie w sprawie należy umorzyć na podstawie odpowiedniego przepisu tej ustawy.W związku z pytaniem prawnym w sprawie niniejszej należy jednak rozważyć fakt, że postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1974 r. zostało wydane na tle odmiennego stanu prawnego w zakresie warunków i możliwości umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii, w porównaniu do stanu prawnego istniejącego na gruncie przepisów ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw.W ustawie o amnestii z dnia 18 lipca 1974 r. przewidziane było umorzenie postępowania m. in. w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 2, karą ograniczenia wolności lub karą grzywny albo karą pozbawienia wolności do lat 2 i karą grzywny lub karą łagodniejszą (art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z pkt 3 tej ustawy) także w związku z zastosowaniem art. 54 § 1 k.k., natomiast na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw umorzenie postępowania może nastąpić, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że za przestępstwo podlegające przepisom tej ustawy należałoby orzec tylko karę pozbawienia wolności do 1 roku (art. 5 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 1 tej ustawy). Należy dodać, że z mocy tej ustawy nie podlegają darowaniu m. in. kary grzywny, kary dodatkowe i nawiązki. W razie zaś orzeczenia kary pozbawienia wolności i grzywny, darowaniu lub złagodzeniu podlega kara pozbawienia wolności (art. 5 ust. 2 zdanie drugie powołanej ustawy).Problematyka warunków i możliwości umorzenia postępowania - w związku z zagrożeniem karą grzywny - na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) była przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w uchwałach: z dnia 10 sierpnia 1984 r. (VI KZP 14/84 - OSNKW 1984, z. 11-12, poz. 112), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że "okoliczność, iż w konkretnym wypadku należałoby orzec obok kary pozbawienia wolności karę grzywny (art. 36 § 3 k.k.), nie stanowi przeszkody do umorzenia postępowania", oraz składu siedmiu sędziów z dnia 6 listopada 1984 r. (VI KZP 16/84 - OSNKW 1985, z. 1-2, poz. 1), wyjaśniającej, że "art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (...) ma zastosowanie także do przestępstw zagrożonych wyłącznie karą grzywny".Powołane wyżej uchwały odnoszą się do stanu prawnego w zakresie umorzenia postępowania unormowanego w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii. Unormowanie to jest jednak odmienne od regulacji prawnej zawartej w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw.Tak więc na gruncie przepisów ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw, w sprawie o przestępstwo, za które należałoby orzec tylko karę pozbawienia wolności, gdy kara ta podlegałaby darowaniu, postępowanie należy umorzyć (art. 5 ust. 2 omawianej ustawy).Wniesienie rewizji na korzyść oskarżonego nie zmienia jednak sytuacji prawnej wynikającej ze skazania z zastosowaniem art. 54 § 1 k.k. na karę grzywny, a w związku z tym nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw, gdyż granice orzekania sądu rewizyjnego określają odpowiednie przepisy kodeksu postępowania karnego.