III CZP 30/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Ciepła, T. Miłkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" Oddział w D. przeciwko Zofii S. o zapłatę kwoty 2.200 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Jaki wpływ na skutki zawartej umowy ma późniejsze uzyskanie wiadomości o wyższej cenie urzędowej rzeczy, która obowiązywała już w chwili zawarcia umowy, a strony nie powzięły wiadomości o nowej wyższej cenie?"podjął następującą uchwałę:Późniejsze uzyskanie przez strony wiadomości, że w dacie zawarcia przez nie umowy sprzedaży obowiązywała cena urzędowa wyższa od ceny ustalonej w umowie i zapłaconej przez nabywcę, nie uprawnia sprzedawcy do żądania od nabywcy zapłaty różnicy ceny. Ryzyko związane z możliwością zaistnienia takiej sytuacji ponosi sprzedawca.Uzasadnienie faktyczneZofia S. pracownica Zakładów Metalowych w N. otrzymała z zakładu pracy, w ramach przysługującego jej deputatu, kwotę 5.000 zł i imienne zlecenie na zakup w miejscowej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" 2,5 t węgla, po 2.000 zł za tonę. W dniu 30 września 1982 r. zgłosiła się ona w Spółdzielni i na podstawie otrzymanego zlecenia kupiła 2,5 t węgla, płacąc wskazaną w nim cenę.W dacie zawarcia umowy sprzedaży obowiązywała, o czym strony nie wiedziały, cena urzędowa węgla wynosząca 2.880 zł za tonę. Cena ta została ustalona decyzją Urzędu Cen nr Dc-Z-16/82 z dnia 15 września 1982 r., z tym że Spółdzielnia została o niej powiadomiona w dniu 11 listopada 1982 r.W dniu 3 października 1983 r. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" Oddział w D. wytoczyła przeciwko Zofii S. powództwo o zapłatę kwoty 2.200 zł, stanowiącej różnicę między ceną urzędową obowiązującą w dacie zawarcia przez strony umowy sprzedaży węgla, a ceną ustaloną w tej umowie i zapłaconą przez pozwaną (różnica na tonie 880 zł x 2,5 tony = 2.200 zł).Pozwana nie uznała powództwa.Wyrokiem z dnia 20 grudnia 1983 r. Sąd Rejonowy w Kolbuszowej uwzględnił powództwo, powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepis art. 537 § 1 k.c.Orzeczenie powyższe zaskarżyła pozwana.Rozpoznając rewizję pozwanej, Sąd Wojewódzki w Rzeszowie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w uchwale zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporne jest w sprawie, że umowa sprzedaży została zawarta przez strony pod rządem ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (Dz. U. Nr 7, poz. 52).Ceny urzędowe i ceny regulowane wprowadzone tym aktem prawnym - ustalone bezpośrednio przez organy administracji państwowej lub przy ingerencji tych organów - mają charakter cen maksymalnych w rozumieniu kodeksu cywilnego. Oznacza to, że za rzeczy danego rodzaju lub gatunku nie może być zapłacona cena wyższa od ceny urzędowej lub ceny regulowanej obowiązującej w miejscu i czasie zawarcia umowy sprzedaży, kupujący nie jest obowiązany do zapłaty ceny wyższej, a sprzedawca, który otrzymał cenę wyższą, obowiązany jest zwrócić kupującemu pobraną różnicę (art. 538 k.c.).Wobec wprowadzonych zmian bezprzedmiotowy stał się przepis art. 537 k.c. co do obowiązku wyrównania różnicy do wysokości ceny sztywnej.Przedstawione wyżej poglądy Sąd Najwyższy wypowiedział już w uzasadnieniach dwóch uchwał - uchwały z dnia 13 września 1983 r. III CZP 36/83 (OSNCP 1984, z. 5, poz. 66) i uchwały z dnia 13 grudnia 1983 r. III CZP 63/83 (nie publ.). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela te poglądy.Konsekwencją przyjęcia stanowiska, że ceny urzędowe i ceny regulowane (w rozważanej sprawie chodzi o cenę urzędową węgla) są w rozumieniu kodeksu cywilnego cenami maksymalnymi, jest uznanie, iż jeżeli umowa sprzedaży została zawarta po dniu 9 marca 1982 r., to sprzedawcy nie przysługuje oparte na przepisie art. 537 § 1 k.c. roszczenie o zapłatę przez kupującego różnicy ceny, tj. różnicy między ceną urzędową obowiązującą w miejscu i czasie zawarcia umowy a ceną ustaloną w umowie. Kwestia, że sprzedawca z opóźnieniem dowiedział się, iż w dacie zawarcia umowy sprzedaży obowiązywała cena urzędowa lub cena regulowana wyższa od ceny ustalonej w umowie i zapłaconej przez kupującego, nie ma tu znaczenia. Różnica, o jakiej mowa, stanowi stratę sprzedawcy.Z przytoczonych względów, mając na uwadze treść przedstawionego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.