VI KZP 38/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (współsprawozdawca). Sędziowie: J. Bratoszewski, J. Kosiński, W. Ochman (współsprawozdawca), S. Pawela (sprawozdawca), W. Sutkowski, J. Szamrej.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana W., oskarżonego z art. 50 k.w., po rozpatrzeniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 13 października 1982 r. i następnie przekazanego na podstawie art. 390 § 2 k.p.k. przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 19 listopada 1982 r. powiększonemu składowi tego Sądu, zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy sąd rejonowy może dokonać w trybie art. 344 k.p.k. zwrotu akt prokuratorowi w sprawie o wykroczenie, przekazanej do rozpoznania (art. 455 i nast. k.p.k.), a jeśli tak, to czy przysługuje na to zażalenie do sądu wojewódzkiego?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneJedną z naczelnych zasad procesu karnego jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacji służą podstawowe instytucje procesowe. Z zasady tej wynika obowiązek sądu oraz innych organów procesowych uczynienia wszystkiego, co może doprowadzić do wykrycia i ustalenia przebiegu zdarzeń oraz wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy zgodnie z rzeczywistością. Instytucja zwrotu sprawy w celu usunięcia istotnych braków w przeprowadzonym postępowaniu przygotowawczym albo poszukiwania dowodów (art. 299 § 1 pkt 2 i art. 344 § 1 k.p.k.) spełnia takie właśnie zadanie w warunkach obowiązującej w kodeksie postępowania karnego zasady rozdziału funkcji procesowych.W sprawach o wykroczenia rozpoznawanych przez sąd na skutek złożenia środka zaskarżenia, tj. żądania przekazania sprawy na drogę postępowania sądowego, sąd stosuje wszystkie przepisy kodeksu postępowania karnego o postępowaniu zwyczajnym, jeżeli przepisy o postępowaniu uproszczonym (rozdział 43) i przepisy o postępowaniu sądowym co do orzeczeń w sprawach o wykroczeniu (rozdział 46) nie stanowią inaczej (argument z art. 455 i 418 k.p.k.). Ze względu na to, że przepisy obu wymienionych rozdziałów nie stanowią inaczej, jeżeli chodzi o stosowanie art. 299 § 1 pkt 2 i art. 344 § 1 k.p.k. - jak to czyni art. 477 § 3 k.p.k. w odniesieniu do postępowania przyspieszonego - sądowi zatem przysługuje uprawnienie do przekazania sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego albo poszukiwania dowodów.Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia nie przewiduje postępowania przygotowawczego oraz instytucji przekazania sprawy w celu uzupełnienia tego postępowania w takim znaczeniu, jak to określa kodeks postępowania karnego (np. art. 255-297 oraz art. 299 § 1 pkt 2 i art. 244 § 1 k.p.k.). Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia przewiduje jednak np. dokonywanie czynności sprawdzających (art. 19), dołączanie do wniosku o ukaranie materiałów dochodzenia lub postępowania sprawdzającego (art. 21 § 3), zwrócenie lub przekazanie wniosku o ukaranie do uzupełnienia (art. 21 § 4). W myśl art. 55 § 2 k.p.w., jeżeli na rozprawie przed kolegium do spraw wykroczeń zajdzie potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, a nie można tego uczynić na prowadzonej rozprawie, odracza się rozprawę i określa, w jaki sposób materiał dowodowy powinien być uzupełniony.Należy uznać, że w razie rozpoznawania sprawy o wykroczenia sąd nie powinien mieć mniejszych obowiązków i uprawnień niż je ma kolegium do spraw wykroczeń w postępowaniu uregulowanym przez kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Za taką wykładnią omawianych przepisów przemawia również treść art. 431 k.p.k. Nie ulega wątpliwości, że w wypadku, gdy dopiero w postępowaniu ujawni się, że czyn oskarżonego stanowi wykroczenie, sąd może rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych. Jeżeli powstanie taka potrzeba - może również zastosować art. 344 § 1 k.p.k.Rzecz jasna, w sprawach o wykroczenia nie prowadzi się postępowania przygotowawczego w takim znaczeniu, o jakim traktują przepisy kodeksu postępowania karnego (np. art. 255, 257 § 1 czy art. 261). Jednakże z treści art. 299 § 1 pkt 2 i art. 344 § 1 k.p.k. nie można wyprowadzić wniosku, że użyte w tych przepisach określenie: "postępowanie przygotowawcze" dotyczy tylko śledztwa i dochodzenia w sprawie o przestępstwo i że nie odnosi się do dochodzenia lub postępowania sprawdzającego w sprawie o wykroczenie.Przemawiają za tym następujące argumenty:Z mocy art. 118 k.p.w. prokuratorzy czuwają nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu unormowanym tym kodeksem w zakresie przewidzianym w przepisach ustawy z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze PRL (Dz. U. z 1980 r. Nr 10, poz. 30). Na podstawie przepisów tej ustawy (np. art. 3 ust. 1, art. 23, 29 i 44) oraz przepisów kodeksu postępowania karnego (np. art. 265, 266, 199 i 422) prokurator sprawuje nadzór zarówno nad czynnościami MO w sprawach o wykroczenia (dochodzenie, postępowanie sprawdzające), jak i nad postępowaniem oraz orzecznictwem kolegiów do spraw wykroczeń; na przykład w sprawach o wykroczenie wymienione w art. 40 § 1 k.p.w. przeszukiwanie może nastąpić wyłącznie na polecenie prokuratora (art. 40 § 2 i 3 k.p.w.).Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o Prokuraturze PRL, prokurator czuwa nad stosowaniem prawa w postępowaniu administracyjnym oraz w innych rodzajach postępowania, o których stanowią ustawy.W myśl art. 35 § 1 k.p.k., oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator i w takim charakterze może brać udział w postępowaniu sądowym również w sprawach o wykroczenia (art. 457 § 2 k.p.k.).Wszystko wskazuje na dopuszczalność zwrotu rozpoznawanej przez sąd sprawy o wykroczenie prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego. Nie pozbawia to prokuratora uprawnienia do zlecenia przeprowadzenia dochodzenia lub określonych czynności przez organy MO. W myśl art. 23 ustawy o Prokuraturze PRL, zarządzenia prokuratora w postępowaniu przygotowawczym są dla organu ścigania wiążące.Wskazanych racji przemawiających za tym, że sąd przekazuje sprawę prokuratorowi (a nie organom MO), nie może przekreślać to, iż według art. 300 k.p.k. po uzupełnieniu postępowania przygotowawczego oskarżyciel publiczny składa nowy akt oskarżenia albo podtrzymuje poprzedni. W myśl bowiem szczególnego przepisu - art. 457 § 1 k.p.k. (por. tytuł tego działu X i art. 455 k.p.k.) - orzeczenie o ukaraniu zastępuje w postępowaniu sądowym akt oskarżenia. Skoro tak, to oczywiste jest, że w tym postępowaniu kwestia złożenia nowego aktu oskarżenia jest bezprzedmiotowa, natomiast prokurator może podtrzymać orzeczenie kolegium albo postępowanie umorzyć.Na omawiane postanowienie sądu o przekazaniu sprawy prokuratorowi do postępowania przygotowawczego przysługuje zażalenie. Wynika to a contrario z art. 461 § 1 k.p.k., jak też z art. 344 § 3 k.p.k. W myśl bowiem art. 461 § 1 k.p.k., tylko wyrok wydany w takiej sprawie nie podlega zaskarżeniu. Jednoznacznie jasna treść tego przepisu nie pozwala na inną jego wykładnię, jak tę, która wynika wprost z jego brzmienia.Sądem zaś właściwym do rozpoznania zażalenia jest sąd wojewódzki (art. 17 § 3, art. 409 i 412 k.p.k.).