III CZP 43/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: T. Bielecki, K. Kołakowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Urządzeń Okrętowych w T. przeciwko Skarbowi Państwa - pełnomocnikowi do spraw majątku byłych związków zawodowych o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu, postanowieniem z dnia 4 lipca 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa przedsiębiorstwa państwowego przeciwko pełnomocnikowi do spraw zarządu majątkiem byłych związków zawodowych (Komisji do Spraw Zarządu Majątkiem byłych Związków Zawodowych) o zapłatę odszkodowania za ruchomości stanowiące własność tego przedsiębiorstwa, a użyczone byłemu związkowi zawodowemu?"podjął następującą uchwałę:Spór w sprawie z powództwa przedsiębiorstwa państwowego przeciwko organowi państwowemu, jako zarządcy majątku byłego związku zawodowego, o zapłatę odszkodowania za ruchomości przedsiębiorstwa użyczone temu związkowi należy do drogi sądowej. Uzasadnienie faktyczneZakłady Urządzeń Okrętowych w T. wystąpiły o odszkodowanie za przedmioty wypożyczone organowi byłego NSZZ "Solidarność", wskazując jako stronę pozwaną Skarb Państwa - pełnomocnika do spraw majątku byłych związków zawodowych w Urzędzie Wojewódzkim w T. Na żądanie Sądu Rejonowego Zakłady te sprecyzowały, że pozwanym organem Skarbu Państwa jest pełnomocnik do spraw majątku byłych związków zawodowych, natomiast Urząd Wojewódzki wskazany został jedynie jako siedziba tego organu.Sąd Rejonowy uznał w tej sytuacji, że oba podmioty występujące w sprawie podlegają państwowemu arbitrażowi gospodarczemu i na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. pozew odrzucił wobec niedopuszczalności drogi sądowej.Rozpoznając zażalenie powodowych Zakładów na to postanowienie, Sąd Wojewódzki w Toruniu powziął wątpliwość co do statusu jednostek i osób sprawujących zarząd majątkiem byłych związków zawodowych, a w szczególności czy nie stanowią one jednak jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, co mogłoby prowadzić do niedopuszczalności drogi sądowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Majątek zawieszonych na czas obowiązywania stanu wojennego związków zawodowych objęty został w zarząd przez kierowników jednostek organizacyjnych (przedsiębiorstw, instytucji, urzędów, szkół), na terenie których majątek ten się znajdował, a znajdujący się poza nimi - przez właściwych terenowo wojewodów, sanatoria zaś związków zawodowych i domy wczasowe objęli w zarząd właściwi ministrowie i kierownicy urzędów centralnych. Celem tego zarządu było zabezpieczenie tego majątku (§ 3 zarządzenia nr 51 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1981 r. w sprawie zawieszenia działalności związków zawodowych i niektórych organizacji społecznych na czas obowiązywania stanu wojennego - M. P. Nr 30, poz. 273).Po wejściu w życie ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216) majątek Zrzeszenia Związków Zawodowych oraz majątek związków zawodowych, istniejących przed tym dniem, został na okres przejściowy przekazany pod tymczasowy zarząd. Określenie jego organizacji i funkcji powierzone zostało Radzie Ministrów (art. 54 ustawy).Stosownie do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. w sprawie tymczasowego zarządu majątkiem byłych związków zawodowych (Dz. U. Nr 34, poz. 226) majątek zakładowych organizacji związkowych pozostał w dotychczasowym zarządzie kierowników jednostek organizacyjnych, na terenie których się znajdował, zarząd zaś pozostałym majątkiem związkowym objęty został przez Komisję do Spraw Zarządu Majątkiem Związków Zawodowych. Do zakresu działania tej Komisji należy protokolarne przejęcie majątku od dotychczasowych zarządów i ustanawianie pełnomocników do sprawowania zarządu wydzielonymi składnikami majątku, a także podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do zachowania go w stanie nie pogorszonym.Z istoty i celu tych uregulowań wynika, że nie zmierzały one do przejęcia lub zmiany charakteru byłego Zrzeszenia Związków Zawodowych oraz byłych związków zawodowych. Stosownie do art. 54 ustawy o związkach zawodowych, po przejściowym okresie sprawowania nad tym majątkiem tymczasowego zarządu, ma on być przekazany nowo utworzonym związkom zawodowym. Funkcje i istota tego zarządu więc mogą być porównywane z instytucją zarządu majątkiem przewidzianą w innych normach obowiązującego prawa (jak np. w licznych przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - por. art. 95, 101, 155 i nast. czy art. 181 k.r.o.). W żadnym także z tych przypadków powierzenie sprawowania zarządu cudzym majątkiem nie prowadzi do zmiany jego prawnego charakteru.Bez względu na konieczność prawidłowego określenia podmiotu upoważnionego do dokonywania wszelkich - a więc i procesowych czynności w ramach zarządu określoną częścią tego majątku - spór o roszczenia skierowane przeciwko masie majątku byłego Zrzeszenia Związków Zawodowych lub byłych związków zawodowych nie podlega rozpoznaniu przez Państwowy Arbitraż Gospodarczy (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym - Dz. U. Nr 34, poz. 183) także wówczas, gdy zarządcą jest podmiot podlegający orzecznictwu arbitrażowemu.Rozważane zagadnienie było przedmiotem rozstrzygnięcia w dwóch sporach o właściwość między sądami powszechnymi a Państwowym Arbitrażem Gospodarczym (art. 40 ust. 1 ustawy o PAG). Sąd Najwyższy i Główna Komisja Arbitrażowa w dniu 30 maja 1983 r. w sprawach III CO 2/83 i III CO 3/83 uznały, że sprawy tego rodzaju należą do drogi sądowej.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.