I PRN 14/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL M. Sławińskiej po rozpoznaniu sprawy z wniosku Ryszarda B. przeciwko Czesalni Wełny w Ż. o zmianę treści świadectwa pracy i ustalenia uprawnień o odprawy z uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie z dnia 27 lipca 1982 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że wnioskodawca był zatrudniony w pozwanej Czesalni Wełny w Ż. w okresie od dnia 13.XI.1964 r. do dnia 30.IV.1982 r. początkowo jako ślusarz, a następnie jako brygadzista remontów, mistrz warsztatu mechanicznego, ostatnio zaś jako kierownik działu transportu i administracji.W dniu 21.I.1982 r. strona pozwana doręczyła pozwanemu następującej treści "Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy": "Wypowiadam Obywatelowi umowy o pracę z dniem 1.II.1982 r. w części dotyczącej warunków pracy i płacy. Po upływie okresu wypowiedzenia, tj. od dnia 1.V.1982 r., będą obowiązywały następujące warunki umowy: stanowisko st. mistrz warsztatu samochodowego i transportu kolejowego, wynagrodzenie: 5.500 zł plus dodatek funkcyjny 1.400 zł plus 350 zł plus premia do 25% zgodnie z regulaminem. Pozostałe warunki umowy pozostają bez zmian. Jeżeli Obywatel przed upływem połowy okresu dokonanego wypowiedzenia, tj. do dnia 15.III.1982 r., nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków, będzie to równoznaczne ze zgodą na warunki zaproponowane. Od wypowiedzenia umowy służy Obywatelowi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma prawo wniesienia odwołania do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przy Naczelniku Miasta w Żaganiu. Dyrektor."Wnioskodawca nie wyraził zgody na zmianę warunków pracy i płacy, w związku z czym wiążąca strony umowa o pracę z dniem 30.IV.1982 r. uległa rozwiązaniu. W tymże dniu, tj. w dniu 30.IV.1982 r., strona pozwana wydała wnioskodawcy świadectwo pracy następującej treści: "Stwierdza się, że Obywatel Ryszard B. syn Aleksandra, urodzony dnia 12.XII.1936 r., był zatrudniony w Czesalni Wełny w Ż. od dnia 13.XI.1964 r. do dnia 30 kwietnia 1982 r. W wymienionym wyżej okresie pracy Obywatel zajmował stanowiska: 1) ślusarz, 2) brygadzista remontów, 3) mistrz warsztatów mechanicznych, a ostatnio 4) stanowisko kierownika działu transportu, na którym otrzymywał wynagrodzenie 5.500 zł plus dodatek funkcyjny 1.400 zł plus dodatek do płac 350 zł plus premia regulaminowa. W czasie zatrudnienia Obywatel Ryszard B. ukończył szkołę średnią - Technikum Samochodowe plus specjalistyczne kursy zawodowe. W zakładzie pracy wystawiającym świadectwo zaliczeniu do okresu zatrudnienia, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę, podlegało zatrudnienie w ZCW od dnia 13.XI.1964 r. - 30.IV.1982 r. Stosunek pracy został rozwiązany na skutek wypowiedzenia przez Zakład dotychczasowych warunków pracy i odmowy przyjęcia nowych przez pracownika. Zakład wypłaca nagrody jubileuszowe oraz dodatki za staż pracy. Uwaga: nie pobrał rekompensaty za miesiąc maj 1982 r."W niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się zmiany treści świadectwa pracy przez zamieszczenie w jego treści wzmianki, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło przez wypowiedzenie przez zakład pracy z powodu likwidacji stanowiska, a ponadto ustalenia jego prawa do sześciomiesięcznej odprawy przewidzianej w uchwale nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195).Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Ż. orzeczeniem z dnia 7.VI.1982 r. wniosek oddaliła. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie wyrokiem z dnia 27.VII.1982 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Komisji, wskazując w uzasadnieniu, co następuje: Wnioskodawca był zatrudniony w pozwanym zakładzie pracy od dnia 13.XI.1964 r. kolejno na stanowisku ślusarza, brygadzisty remontów, mistrza warsztatu mechanicznego, a ostatnio na stanowisku kierownika działu transportu i administracji. Bezsporne jest, że z dniem 1.I.1982 r. w pozwanym zakładzie wprowadzono nowy schemat organizacyjny, w związku z czym połączono działy transportu i administracji oraz zaopatrzenia w jeden dział, likwidując jednocześnie stanowisko kierownicze, które zajmował wnioskodawca. W związku z powyższym pismem z dnia 19.I.1982 r. pozwany dokonał wypowiedzenia warunków pracy - proponując wnioskodawcy po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z dniem 1.V.1982 r. stanowisko starszego mistrza warsztatu samochodowego i transportu kolejowego z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia. Bezsporne jest, że wnioskodawca nie przyjął proponowanych warunków, w związku z czym umowa o pracę rozwiązała się z dniem 30.IV.1982 r. i od dnia 1.V.1982 r. wnioskodawca podjął działalność zarobkową na własny rachunek jako taksówkarz. Bezsporne jest, że przyczyną likwidacji stanowiska kierownika działu transportu i administracji nie były zmiany w strukturze zatrudnienia.W tym stanie rzeczy - zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej jest nieuzasadnione. Jak wynika bowiem z preambuły, uchwała nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195) została wydana w celu przyznania dodatkowych świadczeń pracownikom zmieniającym pracę z powodu zmian w strukturze zatrudnienia. Preambuła do każdego aktu prawnego nie ma znaczenia normatywnego, ale ma istotne znaczenie przy wykładni przepisów zawartych w tym akcie, gdyż z reguły wskazuje cel, funkcję, jaką dany akt prawny ma spełnić. Przy wykładni zatem przepisów cyt. uchwały musi być uwzględniona funkcja, dla której została ona wydana, tj. przyznanie dodatkowych świadczeń nie wszystkim pracownikom uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę, lecz tylko tym, którzy zmieniają pracę z powodu zmian w strukturze zatrudnienia i spełniają odpowiednie warunki uchwały. Świadczenia przewidziane w uchwale nr 169 mają w istocie charakter rekompensaty za to, że pracownik nie może kontynuować pracy z przyczyn od siebie niezależnych, jak również niezależnych od zakładu pracy w tym sensie, że są one spowodowane gospodarczą koniecznością zmuszającą do zmian w strukturze zatrudnienia. Podstawowym warunkiem przyznania odprawy przewidzianej w § 6 uchwały nr 169 jest rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy w określonym trybie i z określonych przyczyn.Przepis uchwały nr 169 nie może być wykładany w oderwaniu od § 1 i preambuły do niej. Przeciwnie, musi być rozważany w ścisłym związku z § 1. A zatem przepisy uchwały stosuje się tylko do pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmuszonych do zmiany pracy z powodu zmian w strukturze zatrudnienia, z którymi to pracownikami stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron albo w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy z powodu likwidacji stanowiska pracy lub ograniczenia zatrudnienia w danej grupie zawodowej. Spełnienie tych warunków otwiera dopiero pracownikowi drogę do otrzymania sześciomiesięcznej odprawy, a przyznanie jej jest możliwe tylko w sytuacjach określonych w § 6, które nie są sporne w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie spełnia wszystkich warunków wstępnych, a koniecznych do przyznania mu odprawy. Wprawdzie stosunek pracy rozwiązał się między stronami wskutek wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy (wobec nieprzyjęcia przez wnioskodawcę zaproponowanych warunków pracy), bezsporne jest, że przyczyną wypowiedzenia zmieniającego była likwidacja stanowiska zajmowanego przez wnioskodawcę, ale również poza sporem jest to, że likwidacja stanowiska kierownika transportu i administracji miała swoje źródło nie w zmianie struktury zatrudnienia w pozwanym zakładzie, lecz związana była z reorganizacją wewnątrz zakładu pracy. Ponieważ nie każda likwidacja stanowiska uzasadnia prawo do odprawy z uchwały nr 169, lecz tylko likwidacja z powodu zmian w strukturze zatrudnienia, przeto w związku z powyższym brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania i zmiany zaskarżonego orzeczenia w sposób żądany przez wnioskodawcę.W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej do Sądu Najwyższego dnia 16.III.1983 r., Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych domaga się uchylenia powyższego wyroku i przekazania sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych twierdząc, że zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok rażąco narusza prawo, a w szczególności art. 42 § 1 k.p. w związku z § 6 ust. 2 oraz § 1 pkt 2 uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195), a także narusza interes PRL. Rozwijając te zarzuty rewizja nadzwyczajna podnosi, że zgodnie z art. 42 k.p. w razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia. Przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. Tak więc, jeżeli pracownik nie przyjmuje proponowanych mu nowych warunków pracy lub płacy, dotychczasowe stanowisko pracy zostało zlikwidowane, a pracownik przed upływem okresu wypowiedzenia złożył oświadczenie o rezygnacji z pracy w uspołecznionym zakładzie pracy w związku z zamierzonym podjęciem działalności zarobkowej na własny rachunek - przysługuje mu odprawa określona w § 6 cyt. uchwały. Również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21.XII.1982 r. III PZP 63/83 stanął na stanowisku, że omawiana odprawa przysługuje pracownikowi także wówczas, jeżeli zakład pracy wypowiedział mu warunki pracy, których on nie przyjął, a zajmowane przez niego stanowisko pracy uległo likwidacji i spełnione zostały wymogi określone w § 6 powołanej uchwały... Ponadto - zdaniem rewizji nadzwyczajnej - Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie rozstrzygnął drugiego roszczenia wnioskodawcy, dotyczącego zmiany treści świadectwa pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zwraca uwagę na to, że sama tylko okoliczność, iż do rozwiązania umowy o pracę doszło w następstwie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych mu w trybie art. 42 k.p. nowych warunków pracy lub płacy nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu wobec takiego pracownika przepisów uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. nr 21 poz. 195).To trafne stwierdzenie nie usprawiedliwia jednak wniosków zawartych w złożonej w niniejszej sprawie rewizji nadzwyczajnej.Przepisy uchwały nr 169 dotyczą szczególnej sytuacji, gdy do rozwiązania umowy o pracę dochodzi z powodu zmian w strukturze zatrudnienia.Z niewadliwych ustaleń zaś Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika, że - w stanie faktycznym występującym w niniejszej sprawie - wypowiedzenie wnioskodawcy dotychczasowych warunków pracy i płacy nie pozostawało w związku z tego rodzaju strukturalnymi zmianami. W rzeczywistości chodziło tylko o udoskonalenie organizacji pracy w pozwanej Czesalni Wełny. W Czesalni nie zabrakło dla wnioskodawcy odpowiedniej pracy i praca taka została wnioskodawcy zaproponowana.Wykładnia przepisów uchwały nr 169 uwzględniająca wymagania przepisu art. 7 k.p. prowadzi do wniosku, że przewidziana sześciomiesięczna odprawa nie ma stanowić zachęty do tego, by wartościowi pracownicy uspołecznionych zakładów rezygnowali z kontynuowania pracy w tych zakładach "przy okazji" doskonalenia form organizacji tych zakładów. Odprawa mu stanowić pomoc dla tych pracowników, którzy z powodu zmian w strukturze zatrudnienia nie mogą być należycie wykorzystani w zatrudniających ich dotychczas uspołecznionych zakładach pracy, a którzy zamierzają podjąć inne, bliżej określone w uchwale, społecznie użyteczne zatrudnienie. Cel uchwały nr 169 został trafnie wyłożony we wnikliwym uzasadnieniu zaskarżonego rewizją nadzwyczajną wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Wbrew zarzutom rewizji nadzwyczajnej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył wymagań prawa, dochodząc do wniosku, że przepisy uchwały nr 169 odnoszące się do sześciomiesięcznej odprawy nie mają zastosowania do wnioskodawcy, skoro zmiany organizacyjne i personalne, w związku z którymi wypowiedziano wnioskodawcy dotychczasowe warunki pracy i płacy, nie miały charakteru "zmian w strukturze zatrudnienia" w rozumieniu tej uchwały, lecz podyktowane były "zwykłym" dążeniem uspołecznionego zakładu pracy do lepszego zorganizowania procesów produkcyjnych w tym zakładzie. Realizacji takich "zwykłych" celów służą "zwykłe" środki przewidziane w kodeksie pracy, w tym także "zwykłe" wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy i płacy, o jakim mowa w art. 42 k.p. Pozwana Czesalnia wyczerpała możliwości "zatrzymania" wnioskodawcy w Czesalni, proponując mu - w ramach nowego układu organizacyjnego - stanowisko odpowiadające kwalifikacjom zawodowym wnioskodawcy i uposażenie nie niższe od dotychczasowego. Z propozycji tych wnioskodawca nie skorzystał, podejmując zatrudnienie "taksówkarza", w wyniku czego - z punktu widzenia interesu społecznego - nie powstała sytuacja korzystniejsza w porównaniu z sytuacją, jaka by istniała, gdyby wnioskodawca przyjął propozycję Czesalni i pracę nadal w Czesalni kontynuował. Nie można zgodzić się z twierdzeniem rewizji nadzwyczajnej, że w takiej sytuacji wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rażąco narusza prawo i interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie polega na tym, by pracownikom uspołecznionych zakładów pracy, rezygnującym z błahych przyczyn z kontynuowania pracy w tych zakładach, świadczyć ze społecznych środków - poza tym, co przewidują przepisy kodeksu pracy - ponadto jeszcze sześciomiesięczną odprawę.Wydane wnioskodawcy świadectwo pracy stwierdza prawdę i odpowiada wymaganiom art. 97 k.p. Nie było więc i nie ma podstaw do wprowadzenia do treści tego świadectwa zmian postulowanych przez wnioskodawcę. Orzeczeniem Terenowej Komisji Odwoławczej z dnia 7.VI.1982 r. wniosek został oddalony w całości. Rozumieć przez to należy, że oddalone zostało zarówno żądanie zmiany treści świadectwa pracy, jak i żądanie ustalenia prawa wnioskodawcy do sześciomiesięcznej odprawy. Również wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalający odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Komisji, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że całość żądań wnioskodawcy dochodzonych w niniejszej sprawie została rozpoznana i - wprawdzie w sposób niekorzystny dla wnioskodawcy - rozstrzygnięta.Za dowolne należy więc uznać zawarte w rewizji nadzwyczajnej twierdzenie, jakoby Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie rozstrzygnął roszczenia wnioskodawcy dotyczącego zmiany treści świadectwa pracy.W konsekwencji nie zawierająca uzasadnionych podstaw rewizja nadzwyczajna nie mogła odnieść skutku i z mocy art. 277 § 2 k.p. w związku z art. 421 k.p.c. podlegała oddaleniu.