III KR 11/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN St. Mirski.Sędziowie SN: St. Godlewski (sprawozd.), St. Fornalik.Protokolant: E. Nowakowska.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gurgul.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu sprawy Henryka S., oskarżonego z art. 148 § 1 kk i innych, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 8 października 1982 r.,1) utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;2) zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów postępowania rewizyjnego i opłaty za drugą instancję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. wyrokiem z dnia 8 października 1982 r. uznał osk. Henryka S. winnym tego, że:I. 1) w dniu 25 lipca 1980 r. na trasie z C. do P. w pobliżu miejscowości J. woj. pilskim, działając z zamiarem bezpośrednim zawładnięcia samochodem marki "Fiat 125p" i co najmniej z zamiarem ewentualnym zabójstwa Anny J., złapał pokrzywdzoną rękoma za szyję, następnie dusząc ją i wyciągając z kierowanego przez nią samochodu i porzucając w lesie, doprowadził do jej zgonu, a z kolei przywłaszczył sobie ten samochód wraz z wyposażeniem łącznej wartości co najmniej 150 tysięcy złotych - przy czyn w chwili czynu zdolność pokierowania swym postępowaniem u oskarżonego była w znacznym stopniu ograniczona, a czynu tego dopuścił się przed upływem pięciu lat od odbycia kary pozbawienia wolności w rozmiarze co najmniej sześciu miesięcy za umyślne przestępstwo podobne - tj. zbrodni z art. 148 § 1 kk w zw. z art. 210 § 1 kk w zw. z art. 10 § 2 i 60 § 1 kk, art. 25 § 2 kk i za to na zasadzie art. 148 § 1 kk w zw. z art. 10 § 3 kk oraz art. 30 § 3 kk i art. 36 § 3 kk skazuje go na karę 25 (dwadzieścia pięć) lat pozbawienia wolności i 80.000 zł grzywny,II. 2) w sierpniu 1980 r. w M., w woj. k., przerobił dowód rejestracyjny samochodu osobowego marki "Fiat 125 p" wystawiony na nazwisko Anny J. w ten sposób, że po uprzednim wymazaniu dotychczasowych zapisów na tym dokumencie wpisał na nim inne dane personalne, a następnie posługiwał się tak przerobionym dokumentem, to jest przestępstwa z art. 265 § 1 kk, i za to skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności.III. 3) w dniu 3 sierpnia 1980 r. w K. bez wymaganego zezwolenia nabył od Mariana B. 560 dolarów USA, to jest przestępstwa z art. 47 § 1 ustawy karno-skarbowej, i za to na zasadzie powołanego przepisu stosując do oskarżonego nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 57 § 2 kk i 23 pkt 1 uks) skazał go na karę 50 tysięcy złotych grzywny.Na zasadzie art. 66, 67 § 1 i 70 § 1 kk orzekł łączną karę pozbawienia wolności 25 lat.Od tego wyroku złożył rewizję obrońca oskarżonego zarzucając:a) obrazę art. 7 § 1 w zw. z art. 148 § 1 i 210 § 1 kk przez przyjęcie odnośnie czynu opisanego w pkt 1) sentencji dwóch zamiarów i to zamiaru bezpośredniego i ewentualnego,b) obrazę art. art. 3 § 1, 4 § 1, 85, 313 § 1, 357 i 372 § 1 kpk:1) przez ustalenie, że oskarżony przyznał się do zabójstwa i rozboju, choć nie potwierdził tego przewód sądowy,2) przez stwierdzenie, że oskarżony przed zajęciem miejsca w samochodzie pokrzywdzonej Anny J., planował zamordowanie jej i przywłaszczenie samochodu, choć nie wynika to z przewodu sądowego,3) przez przyjęcie, że oskarżony dokonał zabójstwa Anny J. - choć brak na to dowodów,4) przez ustalenie, że oskarżony mordując Annę J. czynił to w celu przywłaszczenia samochodu - choć nie potwierdziły tego przeprowadzone dowody,5) przez poczynienie ustaleń dowolnych,6) przez poczynienie ustaleń faktycznych z przeprowadzonymi dowodami,c) obrazę art. 176 w zw. z art. 181 i 182 kpk:1. przez oparcie ustaleń w przedmiocie zbicia szyby w samochodzie - na badaniach mechanoskopijnych (k. 241-250) bez przesłuchania autorów opinii,2. przez poczynienie ustaleń w przedmiocie zgonu Anny J. odmiennych od opinii zawartej w ekspertyzie Zakładu Medycyny Sądowej (k. 223) bez przesłuchania autora ekspertyzy,d) błędy w ustaleniach faktycznych, przyjęty za podstawę wyroku, mające wpływ na jego treść,e) rażącą surowość kary wymierzonej oskarżonemu.Wnosi:1) o zmianę zaskarżonego wyroku i skazanie oskarżonego w przedmiocie faktów podanych w pkt 1) sentencji wyroku - tylko za kradzież zuchwałą samochodu (art. 208 kk) i wymierzenie oskarżonemu stosownej kary, względnie2) o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji w celu ponownego jej rozpoznania, względnie3) o wymierzenie oskarżonemu za czyn opisany w pkt 1 sentencji wyroku kary znacznie łagodniejszej,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest niezasadna, gdyż jej zarzuty są błędne zarówno prawnie, jak i pozostają w sprzeczności z materiałem dowodowym zebranym w sprawie.Rewizja pomija w swoich zarzutach i rozważaniach w uzasadnieniu całkowicie materiał dowodowy sprawy oraz jego analizę zawartą w wyroku.Zarzut obrazy art. 7 kk w zw. z art. 148 § 1 i 210 § 1 kk jest chybiony pod względem prawnym.Czyn oskarżonego przypisany mu w pkt I wyroku stanowi realny zbieg przestępstw z art. 210 § 1 i 148 § 1 kk. Sąd, będąc zobowiązany do zamieszczenia w opisie czynu okoliczności i znamion podmiotowych i przedmiotowych zbiegających się przestępstw, ustosunkował się z konieczności do rodzaju winy, jaką przyjął w stosunku do każdego ze zbiegających się przestępstw. Sąd przyjął, że działanie oskarżonego dotyczące przestępstwa z art. 210 § 1 kk było z zamiarem bezpośrednim, natomiast dotyczące przestępstwa z art. 148 § 1 kk z zamiarem ewentualnym.Tak dokonane ustalenie Sądu jest prawidłowe i zgodne z nakazem art. 360 § 1 pkt 4 kpk, natomiast zarzut, że Sąd przyjął "dwa zamiary i to zamiar bezpośredni i ewentualny" jest wynikiem błędu prawnego w rozumowaniu autora rewizji. Sąd określił zamiar oskarżonego w stosunku do każdego ze zbiegających się przestępstw popełnionych jednym czynem i zrobił to prawidłowo.Autor rewizji wyraża pogląd, że działanie w "zmniejszonej poczytalności w stopniu znacznym zmniejsza stopień winy sprawcy", a "zmniejszona wina u oskarżonego wyklucza możność przypisania oskarżonemu zamiaru bezpośredniego ...". To rozumowanie dotknięte jest błędem logicznym i prawnym, gdyż zagadnienie winy i poczytalności to dwie różne rzeczy. Nie ma instytucjalnego "zmniejszenia winy". Autor rewizji pomieszał winę z poczytalnością. Wina posiada rozróżnienie ze względu na jej rodzaj, tak jak to mówi art. 7 kk, natomiast poczytalność podlega stopniowaniu przewidzianemu w art. 25 kk. Nie można winy stopniować poczytalnością. Rewizja, jak widać, nie rozróżnia winy od poczytalności i dlatego pomieszała te dwie instytucje prawa. W wyniku tych błędów rozumowania prawnego autor rewizji postawił fałszywą tezę, że ograniczona poczytalność wyklucza zamiar bezpośredni ("zmniejszona wina wyklucza możność przypisania oskarżonemu zamiaru bezpośredniego" - rewizja str. 3).Nie wymagają ustosunkowania się rozważania rewizji na temat lekkomyślności przy zabójstwie i rozboju oraz zamiaru ewentualnego i ograniczonej poczytalności (str. 4 rewizji), gdyż nie tylko, że są one oderwane od tej sprawy, ale również oczywiście błędne, a czynienie Sądowi zarzutu, że przypisując oskarżonemu umyślność działania nie rozważał lekkomyślności, jest nieporozumieniem i uchybia obowiązkowi rzeczowości argumentacji rewizji. Zarzuty rewizji nie mogą być zawieszone w próżni, ale muszą odnosić się do konkretów sprawy i treści wyroku.Podobnie należy odnieść się do zarzutu przypisania oskarżonemu przestępstwa z art. 148 § 1 kk zamiast art. 160 § 1 kk lub 163 § 1 kk. Autor rewizji nie kwestionuje ustaleń Sądu, a więc, że oskarżony bił i dusił stoją ofiarę, a następnie wywlókł ją z samochodu, pozostawił ciało w lesie. W tym właśnie miejscu, kierując się wskazaniem oskarżonego, znaleziono po 6 tygodniach szczątki zwłok ofiary.Przy takim obiektywnie ustalonym stanie faktycznym sugerowanie przez rewizję, a przy tym całkowicie gołosłownie, możliwość kwalifikacji z art. 160 § 1 lub 163 3 1 kk jest oderwana od materiału dowodowego sprawy w stopniu nie wymagającym polemiki ze strony Sądu Najwyższego.Zarzut II rewizji (str. 6) polegający na twierdzeniu, że oskarżony nie przyznał się do czynu opisanego w pkt I wyroku, jest sprzeczny z materiałem dowodowym i wyjaśnieniami oskarżonego. Oskarżony w postępowaniu przygotowawczym (k. 17) powiedział: "Pamiętam tylko, że chwyciłem ją za rękę. Pamiętam również, że złapałem ją za. szyję", a w innym miejscu (str. 80 odw.): "Pamiętam, że chwyciłem ją za ręce, za szyję ... nie wiem czy ją dusiłem czy biłem...", (k. 106) "wtedy ja rzuciłem się na nią. Wiem, że dopadłem ją rękoma. Wiem, że tylko ją dopadłem rękoma w okolice klatki piersiowej. Nie wiem, czy chwyciłem ją za szyję, czy za odzież tej części". Następnie wyciągnął ją z samochodu i zostawił w lesie. Te wyjaśnienia oskarżony potwierdził na rozprawie.Jeśli ten opis działania oskarżonego skonfrontować z faktem znalezienia szczątków ofiary oskarżonego w miejscu wskazanym przez niego i także w tym miejscu nóż kuchenny stanowiący własność oskarżonego, wbity w ziemię po samą rękojeść, to trudno zrozumieć, przy obowiązującej zasadzie logicznego rozumowania, twierdzenie rewizji, że oskarżony nie przyznał się do popełnienie przypisanego mu czynu. Autor rewizji nie pisze, do czego jego zdaniem oskarżony się przyznał.Zarzut rewizji w jej III pkt (str. 6) polegający na twierdzeniu, że brak jest dowodów na ustalenie Sądu zawarte w wyroku, że oskarżony planował zamordowanie taksówkarza i przywłaszczenie samochodu, pozostaje w sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w sprawie, które Sąd bardzo szeroko i dokładnie omówił w wyroku. Rewizja całkowicie pomija zarówno dowody co do poszczególnych okoliczności, jak i ich omówienie w uzasadnieniu wyroku, używając takich twierdzeń, które wskazują na całkowite oderwanie ich od akt sprawy i od zasad logicznego rozumowania. Do takich stwierdzeń należy teza, że skoro na jakimś odcinku drogi w samochodzie jechała również siostra zakonna, to to "wyklucza możliwość popełnienia przez oskarżonego przestępstwa" (str. 7 rewizji) albo że "oskarżony proponuje wypożyczenie samochodu, a więc taka postać zawładnięcia samochodem, która nie tylko nie koliduje z prawem a jest dozwolona przez prawo cywilne". Autor rewizji nie widzi absurdalności propozycji, w jakich rzekomo miało to miejsce według wyjaśnień oskarżonego, a ponadto, że już dawno planował zabójstwo taksówkarza i zabranie mu samochodu. Snucie więc w rewizji dywagacji na temat zamiaru wypożyczenia samochodu uchybia powadze pisma procesowego, jakim jest rewizja pisane przez adwokata. Niezależnie od wyjaśnień oskarżonego, adwokata obowiązuje rzeczowość argumentacji.Rewizja w innym miejscu podnosi zarzut błędności ustalenia, "że oskarżony mordując Annę J. czynił to w celu przywłaszczenia samochodu - choć nie potwierdziły tego przeprowadzone dowody". Zarzut ten jest gołosłowny i rewizja nie przedstawia żadnych argumentów rzeczowych, które tłumaczyłyby inaczej, niż ustalił to Sąd w zaskarżonym wyroku postępowania oskarżonego, a więc usunięcie z samochodu ciała właścicielki taksówki, odjechanie z miejsca zdarzenia samochodu, usunięcie wszystkich znaków rozpoznawczych samochodu jako taksówki, przemalowanie samochodu na inny kolor, zmianę numeru samochodu i jego dokumentów, a następnie sprzedanie go. Dla autora rewizji te fakty nie istnieją, jak wskazują na to sformułowania rewizji i dlatego ustosunkowywanie się do tak postawionego zarzutu jest bezprzedmiotowe.Następne dwa zarzuty (pkt 5 i 6 ze str. 2 rewizji): "poczynienie ustaleń dowolnych" i "poczynienie ustaleń sprzecznych z przeprowadzonymi dowodami" wskazuje, jak dalece gołosłowne i pozbawione rzeczowości są zarzuty rewizji, bo nawet nie wiadomo, jakiej materii mają te zarzuty dotyczyć, a ponadto, na czym konkretnie ma polegać uchybienie Sądu i wobec tego nie można się odnieść do takich zarzutów.Zarzut rewizji dotyczący obrazy art. 176 kpk przez nieprzesłuchanie autorów opinii mechanoskopijnej na temat zbicia szyby samochodowej i autorów opinii Zakładu Medycyny Sądowej jest niezasadny. Opinie biegłych o tych sprawach były tak jasne i pełne, że nie wymagały uzupełnienia.Odnośnie okoliczności dotyczących kierunku i sposobu uszkodzenia szyby opinia mechanoskopijna jest pewna i jasna, a rewizja niczego nowego tej opinii nie przeciwstawia.Podobnie jest z opinią Zakładu Medycyny Sądowej, która stwierdza, że na podstawie badanych szczątków ofiary nie można ustalić przyczyny jej śmierci.Rewizja czyniąc zarzut obrazy art. 176 kpk nie wskazuje, co mogliby jeszcze powiedzieć biegli w bezpośrednim przesłuchaniu.W związku a powyższym zarzut ten jest niezasadny.Rewizja przyjmuje, że czyn oskarżonego należało kwalifikować z art. 208 kk jako zuchwałą kradzież. Jak z tego wynika, autor rewizji pomija okoliczności tej "zuchwałej kradzieży", a mianowicie użycie przez oskarżonego przemocy obezwładniającej kierowcę taksówki, aby móc go usunąć z samochodu i wejść w jej posiadanie, co wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 210 § 1 kk, tak jak to przyjął Sąd w wyroku. Autor rewizji równocześnie pomija całkowicie wszystko to, co oskarżony zrobił z kierowcą taksówki, tak jakby w tym zakresie nic przestępczego się nie działo. Taki stosunek autora rewizji do materiału dowodowego w sprawie wskazuje na brak lojalności względem ustaleń wyroku i Sądu. Prezentowana przez rewizję metoda polemiki z wyrokiem kłóci się z obowiązującymi w tym zakresie zasadami, a w szczególności adwokatów.Reasumując, rewizja obrońcy oskarżonego podnosząca liczne zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych wyroku w pkt I, tj. zabójstwa i zagarnięcia samochodu, jest niezasadna.Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał bardzo szczegółowej i wnikliwej analizy całokształtu materiału dowodowego. Uzasadnienie wyroku stanowi szczególnie jasne i rzeczowe omówienie wszystkich dowodów, zarówno tych, którym dał wiarę, jak i tych, których nie uznał za wiarogodne. Wszystkie okoliczności, które nie znalazły zdaniem Sądu pełnego wyjaśnienia, a wobec tego mogły budzić wątpliwości, tłumaczył na korzyść oskarżonego, jak np. użycie przez oskarżonego noża względem A.J., mimo znalezienia noża oskarżonego w miejscu znalezienia zwłok.Nie jest również zasadna rewizja podnosząc zarzut rażącej niewspółmierności kary. Rewizja w niczym nie podważa trafności oceny okoliczności mających znaczenie dla wymiaru kary, a omówionych na k. 34-38 uzasadnienia wyroku. Zbędnym byłoby powtarzanie trafnych wywodów Sądu zawartych w wyroku.Fakt, że oskarżony miał w znacznym stopniu ograniczoną poczytalność w zakresie kierowania swoim postępowaniem, Sąd uwzględnił jako okoliczność łagodzącą, odstępując od orzeczenia kary eliminacyjnej. Nie należy przy tym zapominać, że oskarżony od dawna planował i przygotowywał się do zabójstwa taksówkarze w celu zawłaszczenia taksówki.Czyn oskarżonego względem Anny J. nie był więc ekscesem, ale działaniem planowym i to należało uwzględnić przy ocenie wpływu stanu poczytalności oskarżonego tempore criminis na orzeczenie o karze.Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.