II CR 336/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: J. Ignatowicz (sprawozdawca). T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego W. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Przyszłość" w S. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy z dnia 16 kwietnia 1982 r.zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o kosztach procesu za II instancję.Uzasadnienie faktycznePowód Jerzy W. wytoczył powództwo o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Przyszłość" w S. z dnia 14.III.1981 r. w przedmiocie jego wykluczenia z grona członków. Wykluczenie powoda nastąpiło z tej przyczyny, że powód był pracownikiem niezdyscyplinowanym, nie wykazywał należytej dbałości o sprzęt, kilkakrotnie był karany dyscyplinarnie, działał na szkodę spółdzielni, w szczególności przez szkalowanie osób nią kierujących.Wyrokiem z dnia 16.IV.1982 r. Sąd Wojewódzki w Wałbrzychu powództwo uwzględnił, ustalając następujący stan faktyczny.Sprawa wykluczenia powoda z powołanych wyżej przyczyn była po raz pierwszy rozpatrywana przez Walne Zgromadzenie na wniosek zarządu spółdzielni w dniu 7.II.1981 r., przy czym walne zgromadzenie opowiedziało się większością głosów przeciwko wykluczeniu powoda. Następnie jednak kilkudziesięciu członków pozwanej spółdzielni, niezadowolonych z takiego załatwienia sprawy, postawiło po raz wtóry na Walnym Zgromadzeniu w dniu 14.III.1981 r. wniosek o wykluczenie powoda, podając te same przyczyny swego żądania, jakie były rozpatrywane przez Walne Zgromadzenie w dniu 7.II.1981 r. walne Zgromadzenie z dnia 14.III.1981 r. wykluczyło powoda wymaganą przez statut większością głosów. Powód odwołał się od tej uchwały do Walnego Zgromadzenia, wnosząc, zgodnie ze statutem, o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, jednakże jego odwołanie zostało załatwione odmownie.Mając powyższy stan faktyczny na uwadze Sąd Wojewódzki uznał, że sprawa wykluczenia powoda została ostatecznie załatwiona korzystną dla niego uchwałą walnego zgromadzenia z dnia 7.II.1981 r., walne zgromadzenie nie mogło przeto po raz wtóry rozstrzygać o tym samym. Uchwałę z dnia 7.II.1981 r., mógł najwyżej uchylić centralny związek na podstawie art. 39 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, tak się jednak nie stało. Ta przyczyna uzasadnia uwzględnienie powództwa. Niezależnie od tego Sąd Wojewódzki podkreślił, że wprawdzie postępowanie powoda było niewłaściwe, nacechowane arogancją wobec przełożonych, to jednak można je częściowo wytłumaczyć młodym wiekiem powoda oraz szczególną atmosferą lat 1980 i 1981. W tych warunkach trudno ocenić działanie powoda jako działanie na szkodę spółdzielni, usprawiedliwiające w świetle statutu wykluczenie go z grona członków.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła pozwana spółdzielnia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Strona pozwana kwestionuje stanowisko I instancji, w myśl którego pozytywne załatwienie dla powoda kwestii jego wykluczenia przez Walne Zgromadzenie wyłączało ponowne zajęcie się tym zagadnieniem, z powołaniem się na te same przyczyny, przez następne zebranie Walnego Zgromadzenia. W szczególności strona pozwana twierdzi, że wprawdzie orzecznictwo uznaje, iż Walne Zgromadzenie nie może zmienić swej uchwały, na mocy której członek nabył określone prawa, ale zasada ta nie ma zastosowania do powoda, gdyż żadnego prawa z mocy uchwały z dnia 7.II.1981 r. on nie nabył, a tylko utrzymał się w prawach członka.Powyższego zarzutu rewizji nie można uznać za trafny. Istotnie w dotychczasowym orzecznictwie i piśmiennictwie, które wyłącza ponowne rozpoznanie przez walne zgromadzenie kwestii rozpoznanej już poprzednio w sposób korzystny dla członka, posługiwano się terminem "prawa nabyte". Jednakże tego sformułowania nie można brać dosłownie, w istocie bowiem u podłoża takiego, w pełni prawidłowego poglądu, leży założenie, że członek nie powinien być narażony na ponowne, mniej korzystne załatwienie jego sprawy, jeżeli pierwsza uchwała Walnego Zgromadzenia już ustaliła lub ukształtowała jego sytuację prawną, szeroko rozumianą, w sposób dla niego korzystny. Założenie takie wynika z ogólnych zasad prawa cywilnego, zarówno materialnego, jak i procesowego. Z prawa materialnego - gdyż strona stosunku prawnego nie może pogarszać jednostronnie sytuacji prawnej drugiej strony, jeżeli ta sytuacja została już w sposób wiążący ustalona. Z prawa procesowego - gdyż rozstrzygnięcie sądowe korzystne dla jednej strony nie może być następnie zmienione. Taka wykładnia odpowiada także wymaganiom praworządności, nie sposób bowiem dopuścić do tego, aby zainteresowany, którego status został dla niego w sposób korzystny utrwalony, nie był pewien, czy druga strona jednostronnie tego statusu nie zmieni.Wobec tego, że powyższa przyczyna uzasadniała uchylenie zaskarżonej uchwały, rozpoznanie merytorycznych zarzutów strony pozwanej co do trafności oceny Sądu Wojewódzkiego, że w istocie rzeczy postępowanie powoda nie dawało podstaw do jego wykluczenia, staje się bezprzedmiotowe. Dlatego tylko ubocznie wypada podkreślić, że taka ocena Sądu I instancji - choć nie wykluczona - musiałaby być, gdyby była aktualna w sprawie, poprzedzona bardziej dokładną analizą wszystkich postępków powoda.Mimo trafności zasadniczej przyczyny uwzględnienia powództwa Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił, biorąc z urzędu pod uwagę naruszenie prawa materialnego. Mianowicie, Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, czy powództwo zostało wniesione z zachowaniem 6-tygodniowego terminu zawitego, przewidzianego w art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Rzecz oczywista, że termin ten należy liczyć od daty walnego zgromadzenia nie z dnia 14.III.1981 r., lecz z dnia 7.II. tegoż roku, dopiero bowiem w tym dniu sprawa wykluczenia powoda została załatwiona ostatecznie. Gdyby więc powód został prawidłowo powiadomiony o terminie tego ostatniego Walnego Zgromadzenia, to pozew jego, wniesiony w dniu 5.X.1981 r., byłby spóźniony. Gdyby jednak powód - jak twierdził na rozprawie w Sądzie Najwyższym jego pełnomocnik - nie został prawidłowo powiadomiony o tym walnym zgromadzeniu, to termin do zaskarżenia biegłby dla niego od daty powzięcia przezeń wiadomości o uchwale. W celu wyjaśnienia tej istotnej dla sprawy okoliczności zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku.Należy jeszcze wyjaśnić, że wbrew odmiennemu ujęciu tej kwestii zarówno w pozwie, jak i w zaskarżonym wyroku, zaskarżeniem w niniejszej sprawie została objęta nie tylko uchwała z dnia 14.III.1981 r., ale także z dnia 7.II.1981 r. W razie przeto uwzględnienia powództwa powinno to znaleźć wyraz w wyroku.Należy wreszcie zwrócić uwagę na błędny pogląd Sądu Wojewódzkiego odnoszący się do możliwości uchylenia uchwały z dnia 7.II.1981 r. przez centralny związek. Wbrew temu, a zgodnie z utrwalonym poglądem, zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie centralny związek nie może na postawie tego przepisu uchylić uchwały walnego zgromadzenia, która dotyczy indywidualnych praw członka. Może uchylić tylko taką uchwałę, która stanowi wyraz nieprawidłowego funkcjonowania spółdzielni.Z powyższych względów należało z mocy art. 388 k.p.c. orzec jak w sentencji.