I PR 13/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: E. Jachczyk, T. Kasiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Lecha D. i Antoniego C. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Kruszywa w K. o zapłatę dodatku do wynagrodzenia z tytułu karty skalnika na skutek odwołania pozwanego Przedsiębiorstwa od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Przedsiębiorstwie Produkcji Kruszywa w K., z dnia 16 października 1979 r. oraz zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 17 grudnia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych,przejąwszy sprawę do rozpoznania, zmienił zaskarżone orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej i oddalił wniosek.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy domagali się przyznania im prawa do specjalnego wynagrodzenia kwartalnego z tytułu karty skalnika na podstawie § 9 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych (...), stanowiący, że obowiązujące w branży szczególne przywileje z karty górnika, hutnika itp. mają również zastosowanie do radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych co najmniej w połowie wymiaru godzin pracy obowiązującego w danym zakładzie pracy. Pozwane Przedsiębiorstwo odmówiło wypłaty tego wynagrodzenia, powołując się na obowiązujący w nim układ zbiorowy pracy dla przemysłu materiałów budowlanych z dnia 23.XII.1974 r., którego art. 8 stanowi, że niektórzy pracownicy zatrudnieni w kopalniach surowców mineralnych i kamieniołomach kamienia budowlanego są uprawnieni do specjalnego wynagrodzenia kwartalnego z tytułu karty skalnika, bądź karty górnika według zasad określonych w załączniku nr 13 do układu. Załącznik nr 13 został częściowo zmieniony protokołem dodatkowym nr 17 z dnia 12.VI.1979 r. Wśród stanowisk pracy wymienionych w powołanym załączniku nie ma stanowiska radcy i referenta prawnego.Zakładowa Komisja Rozjemcza wydała orzeczenie z dnia 16.X.1979 r., którym przyznała wnioskodawcom jako radcom prawnym prawo do wynagrodzenia specjalnego z tytułu karty skalnika, wychodząc z założenia, że spełniają oni warunki co do okresu i wymiaru czasu pracy określone w § 9 ust. 1 uchwały nr 400, zgodnie z którym obowiązujący w pozwanym przedsiębiorstwie przywilej branżowy w postaci specjalnego wynagrodzenia z karty skalnika ma zastosowanie również do radców Przedsiębiorstwa. Zdaniem Komisji postanowienia układu zbiorowego pracy nie mogą być w świetle art. 239 kodeksu pracy mniej korzystne dla tej kategorii pracowników niż przepisy wydane przez Radę Ministrów, w tym wypadku zawarte w uchwale nr 400 z dnia 10 grudnia 1963 r.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując sprawę na skutek odwołania pozwanego Przedsiębiorstwa, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 ustawy z 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych do rozstrzygnięcia jako zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości kwestię, czy w sytuacji występującej w sprawie, tzn. gdy obowiązujący układ zbiorowy pracy nie przewiduje dla radców prawnych wynagrodzenia z tytułu karty skalnika, wynagrodzenie to może być im przyznane na podstawie przepisu § 9 ust. 1 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy omawianej uchwały dotyczą - jak wskazuje to nazwa uchwały - zasad wynagradzania, nie są zaś przepisami, określającymi szczegółowe warunki wynagradzania pracowników, które w myśl art. 238 k.p. zawarte są w układach zbiorowych pracy i stanowią podstawę uprawnień pracowniczych w tym zakresie. Zgodnie z tym charakterem przepisów uchwały ustanowiona w jej § 9 zasada, iż szczególne przywileje branżowe - w tym wypadku specjalne wynagrodzenie z karty skalnika - mają zastosowanie również do radców prawnych, wymagała do nabycia przez radców prawnych prawa podmiotowego do tego wynagrodzenia skonkretyzowania jej bądź w szczegółowych przepisach płacowych wiążącego strony układu zbiorowego pracy, bądź w indywidualnej umowie o pracę przez zawarcie w niej postanowienia przewidującego takie wynagrodzenie i sposób ustalenia jego wysokości.Założenie powyższe znalazło wyraz z treści § 12 uchwały, upoważniającego ministrów (kierowników urzędów centralnych) do wprowadzenia w porozumieniu z zarządami głównymi właściwych związków zawodowych odpowiednich zmian w układach zbiorowych pracy lub w przepisach regulujących wynagrodzenia radców prawnych i referentów prawnych stosownie do przepisów uchwały. Dopiero tak ukształtowane układy lub przepisy są podstawą uprawnień tych pracowników do wynagrodzeń, o których mowa w § 9 ust. 1 uchwały i stwarzają dla nich roszczenia o ich wypłatę przez zakład pracy.Obowiązujący w pozwanym Przedsiębiorstwie układ zbiorowy pracy w swym załączniku nr 13 (ze zmianami wprowadzonymi załącznikiem nr 17 z dnia 22 czerwca 1979 r.), przewidując uprawnienie do specjalnego wynagrodzenia z karty skalnika dla robotników (§ 1 pkt 1), wskazuje w tabeli kwoty tego wynagrodzenia za godzinę pracy w zależności od rodzaju pracy, stawki osobistego zaszeregowania oraz stażu pracy. Podobne tabele stawek specjalnych wynagrodzenia zawarte są w wymienionym załączniku w odniesieniu do dalszych kategorii pracowników: członków kierownictwa ruchu i dozoru ruchu (§ 1 pkt 2) oraz pracowników służby górniczej z wyższym lub średnim górniczym wykształceniem lub zajmującym stanowiska wymagające tego rodzaju kwalifikacji, zatrudnionych w zarządzie Przedsiębiorstwa (§ 1 pkt 3).W układzie zbiorowym zawarte są więc przesłanki umożliwiające ustalenie wysokości wynagrodzenia przysługującego z tytułu karty skalnika. Brak określenia takich przesłanek w stosunku do radców prawnych w § 9 uchwały nr 400 Rady Ministrów stoi na przeszkodzie traktowaniu tego przepisu jako przepisu płacowego, który decydowałby o treści uprawnień płacowych i jako przepis bezwzględnie obowiązujący wchodziłby z mocy art. 18 § 2 k.p. w zastosowanie w miejsce mniej korzystnych postanowień układu zbiorowego.Z powyższych ustaleń wynika, że radcy prawnemu zatrudnionemu w przedsiębiorstwie, w którym obowiązuje zbiorowy układ pracy nie wymieniający radców prawnych wśród taksatywnie wymienionych stanowisk uprawniających do specjalnego wynagrodzenia kwartalnego z tytułu karty skalnika, nie przysługuje roszczenie o wypłatę tego wynagrodzenia na podstawie § 9 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych (...) (M.P. Nr 94, poz. 438).Z uwagi na to, że wyjaśnienie w ten sposób przedstawionego przez Okręgowy Sąd zagadnienia prawnego przesądza w kierunku negatywnym o zasadności zgłoszonego przez wnioskodawców roszczenia, Sąd Najwyższy ze względu na ekonomię procesową przejął zgodnie z art. 66 § 1 zdanie II ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i orzekł jak w sentencji.