IV PZ 18/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Filcek, W. Dębicka.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Apolinarego Leszka K., Wojciecha N., Antoniego L., Józefa C., Andrzeja B., Krystyny C. przeciwko Zakładom Koksowniczym w W. o zapłatę na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy z dnia 24 lutego 1979 r.oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneZ powodami, jako brygadą racjonalizatorską, została zawarta umowa o dokonanie projektu wynalazczego, polegającego na opracowaniu systemu odnowy wody z oczyszczalni ścieków jako źródła zasilania wodą technologiczną projektowanej koksowni. Według § 4 umowy brygadzie przysługiwać będzie po przyjęciu projektu do realizacji wynagrodzenia za efekty ekonomiczne ustalone zgodnie z zasadami rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych. Opracowany przez powodów projekt został - jak twierdzą powodowie - przyjęty przez pozwane zakłady, które wystąpiły następnie do Zjednoczenia Hutnictwa i Stali o wypłacenie, zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, tymczasowego wynagrodzenia ze względu na to, że inwestycje budowy zakładów koksochemicznych, w których miał być zastosowany projekt powodów, zostały odroczone. Zjednoczenie decyzją z dnia 30.V.1977 r. postanowiło nie przyznać autorom projektu wynagrodzenia tymczasowego, a Ministerstwo Hutnictwa, orzekając na skutek odwołania powodów, decyzją z dnia 15.V.1978 r. utrzymało w mocy decyzję Zjednoczenia. W tym stanie rzeczy powodowie wnieśli do Sądu Wojewódzkiego pozew o zapłatę kwoty 150.000 zł, jako wynagrodzenia przewidzianego w § 22 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych i należnego powodom jako autorom projektu "ze względu na obliczone efekty inwestycyjne".Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem odrzucił pozew na podstawie art. 199 § 1 k.p.c., przyjmując, że przedmiotem sporu jest wynagrodzenie tymczasowe z art. 99 ustawy o wynalazczości, "a ponieważ wynagrodzenie to ma charakter uznaniowy i dotychczas nie zostało przyznane, droga sądowa do jego dochodzenia jest niedopuszczalna".Powodowie w zażaleniu wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiego do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 99 w związku z art. 105 ustawy o wynalazczości. Zdaniem skarżących przewidziane w art. 99 wynagrodzenie przysługuje autorom projektu z chwilą jego przyjęcia przez pozwane zakłady i wynagrodzenie to może być dochodzone w drodze sądowej na podstawie art. 105 § 2 wymienionej ustawy. Powodowie przyznają, że w związku z przesunięciem terminu budowy nowej koksowni nie może być realizowana budowa stacji odnowy wody, której dotyczy opracowany przez nich projekt.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zamieszczenie w umowie stron o dokonanie projektu wynalazczego postanowienia, iż "brygadzie racjonalizatorskiej przysługuje po przyjęciu projektu do realizacji wynagrodzenie za efekty ekonomiczne ustalone zgodnie z zasadami rozdziału 7 rozporządzenia", oznacza, że zawierające umowę strony nie określiły wynagrodzenia twórców za samo wykonanie projektu, które byłoby płatne z chwilą oddania zamówionego dzieła, lecz przewidziały jego ustalenie i wypłatę na zasadach prawa wynalazczego. Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy o wynalazczości podstawą do ustalenia wysokości wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy są efekty uzyskane przez stosowanie projektu, którą to zasadę potwierdza i rozwija § 21 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych.W § 26 wymienionego rozporządzenia określone zostały terminy wypłaty wynagrodzenia ustalonego na podstawie § 21, przy czym wszystkie one przypadają po dniu zastosowania projektu lub - gdy chodzi o wynagrodzenie zaliczkowe - zatwierdzenia harmonogramu jego realizacji. Wobec bezsporności faktu, że realizacja opracowanego przez powodów projektu wynalazczego została wstrzymana w związku z odroczeniem na czas nie określony budowy nowej koksowni, której zaopatrzenia w wodę technologiczną dotyczył projekt powodów, powodowie nie uzyskali prawa do umówionego wynagrodzenia za efekty ekonomiczne. Tego rodzaju roszczenia w stanie faktycznym sprawy były nieuzasadnione zarówno merytorycznie, wobec niezastosowania projektu, jak i z przyczyn niewyczerpania trybu administracyjnego określonego w art. 105 ustawy o wynalazczości.Według treści zażalenia powodowie traktują zgłoszone przez siebie roszczenie jako roszczenie o wynagrodzenie tymczasowe, przewidziane w art. 99 ustawy, i uważają odrzucenie pozwu dotyczącego takiego roszczenia za naruszające art. 105 ust. 2 ustawy, z mocy którego twórca niezadowolony z decyzji jednostki nadrzędnej może dochodzić roszczenia o wynagrodzenie za projekt wynalazczy przed sądem wojewódzkim.Prezentowany w zażaleniu pogląd Sąd Najwyższy uznaje za nietrafny.Artykuł 105 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272), dopuszczający dochodzenie wynagrodzenia za projekt wynalazczy przed sądem wojewódzkim, dotyczy wynagrodzeń ustalanych i wypłacanych przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, w której projekt przyjęto do stosowania (art. 104 ustawy), od decyzji bowiem tej jednostki przysługuje odwołanie do jednostki nadrzędnej, stanowiące wyczerpanie trybu administracyjnego, który warunkuje możliwość dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie przed sądem wojewódzkim.Do wymienionych wyżej wynagrodzeń nie należy wynagrodzenie tymczasowe, gdyż ustalane jest ono - w myśl art. 99 ustawy o wynalazczości - przez jednostkę nadrzędną. Wynagrodzenie to może być również dochodzone przed sądem na zasadach ogólnych z następujących względów:Przesłanką dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie za projekt wynalazczy w drodze sądowej jest istnienie określonych w przepisach prawa wynalazczego lub w umowie o dokonanie projektu wynalazczego kryteriów, które stanowiłyby podstawę ustalenia wysokości należnej twórcy projektu kwoty przez sąd w razie sporu między stronami. Taka sytuacja istnieje w odniesieniu do wynagrodzenia przewidzianego w art. 93 ustawy o wynalazczości i określonego bliżej w § 20 i nast. rozporządzenia wykonawczego, w których podane są szczegółowe zasady obliczania i terminy wypłaty wynagrodzenia. W przypadku natomiast wynagrodzenia tymczasowego fakt niemożności bezpośredniego zastosowania projektu i przesunięcie jego stosowania na bliżej nie określoną przyszłość nie tylko nie pozwala na posłużenie się kryterium efektów ekonomicznych nawet w przybliżeniu, lecz także czyni wątpliwym zastosowanie projektu w ogóle, zwłaszcza gdy - jak w niniejszej sprawie - realizacja projektu uzależniona jest od podjęcia kosztownych inwestycji przemysłowych.Uzasadniało to wyłączenie ustalenia wynagrodzenia tymczasowego z gestii jednostek gospodarki uspołecznionej i przekazanie tego uprawnienia jednostce nadrzędnej, która ma szersze rozeznanie w kierunkach rozwoju gospodarczego, a tym samym podstawy do oceny użyteczności opracowanego projektu wynalazczego, a w związku z tym oceny, czy i w jakiej wysokości przyznać twórcom wynagrodzenie. Te przesłanki pozwalają przyjąć, że ustalenie wynagrodzenia tymczasowego zastrzeżone zostało do wyłącznej kompetencji jednostki nadrzędnej, co - do czasu ustalenia wysokości wynagrodzenia przez tę jednostkę - powoduje wyłączenie w myśl art. 2 § 3 k.p.c. drogi sądowej, a w razie wytoczenia powództwa o takie roszczenie - odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.Zaskarżone postanowienie więc odpowiada prawu, w związku z czym zażalenie jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.