VI KRN 152/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Borodej. Sędziowie: W. Ochman (sprawozdawca), M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Ryszarda P., skazanego z art. 210 § 1 k.k. w zbiegu z art. 156 § 1 i w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 21 grudnia 1977 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na poczet wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności zaliczył okresy tymczasowego aresztowania od dnia 26 października 1976 r. do dnia 12 stycznia 1977 r. i od dnia 21 maja 1977 r. oraz odbytą dotychczas karę (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 30 czerwca 1977 r. uznał Ryszarda P. za winnego tego, że w dniu 29 września 1976 r. w W., działając wspólnie z innymi osobami, po uprzednim pobiciu Franciszka S. i spowodowaniu u niego podwójnego złamania żuchwy prawej oraz innych obrażeń ciała, naruszających czynności organizmu na czas powyżej 7 dni, zabrał na szkodę wymienionego w celu przywłaszczenia przedmioty wartości 900 zł, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k. w związku z art. 156 § 1 k.k., i za to, przyjmując za podstawę wymiaru kary art. 210 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3 i art. 36 § 2 i 3 k.k., skazał na karę 8 lat pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny, a na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. orzekł w stosunku do niego pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat. Na podstawie natomiast art. 83 § 1 k.k. sąd zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 października 1976 r. do dnia 12 stycznia 1977 r.Sąd Wojewódzki w Warszawie w związku z rewizją oskarżonego wyrokiem z dnia 21 grudnia 1977 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w zakresie kary pozbawienia wolności i grzywny w ten sposób, że wymierzył oskarżonemu za przypisany mu czyn karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 5.000 zł grzywny, utrzymując w pozostałej części zaskarżony wyrok w mocy.Natomiast na podstawie art. 83 § 1 k.k. zaliczył oskarżonemu na poczet wymierzonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 października 1976 r. do dnia 21 grudnia 1977 r.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego Minister Sprawiedliwości, zarzucając wadliwe zaliczenie oskarżonemu na podstawie art. 83 § 1 k.k. na poczet wymierzonej mu kary pozbawienia wolności okres, w którym nie był tymczasowo aresztowany w omawianej sprawie, i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez zaliczenie na podstawie art. 83 § 1 k.k. oskarżonemu Ryszardowi P. na poczet wymierzonej mu kary pozbawienia wolności okresów tymczasowego aresztowania od dnia 26 października 1976 r. do dnia 12 stycznia 1977 r. i od dnia 30 czerwca do dnia 21 grudnia 1977 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest częściowo słuszna:I. Wyrok Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 21 grudnia 1977 r. w części dotyczącej zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania jest istotnie wadliwy. Nie jest jednak w całości słuszna ta część wniosku rewizji nadzwyczajnej, która dotyczy zaliczenia oskarżonemu okresu tymczasowego aresztowania od dnia 30 czerwca 1977 r.Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, wymierzając oskarżonemu karę pozbawienia wolności, wyrokiem z dnia 30 czerwca 1977 r. zaliczył mu na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania zastosowanego w postępowaniu przygotowawczym od dnia 26 października 1976 r. do dnia zwolnienia z aresztu śledczego, tj. do dnia 12 stycznia 1977 r., nie popełniając w tym względzie żadnej pomyłki, przy czym Sąd Rejonowy po ogłoszeniu wyroku w dniu 30 czerwca 1977 r. ze względu na jego treść zastosował wobec oskarżonego tymczasowe aresztowanie i osadził oskarżonego w zakładzie karnym. Należy zaznaczyć, że oskarżony na rozprawę był doprowadzony, pozbawiony bowiem został wolności na podstawie orzeczenia kolegium do spraw wykroczeń.Sąd Wojewódzki w Warszawie, zmieniając wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej kary i wymierzając oskarżonemu nową karę pozbawienia wolności, zaliczył mu na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 października 1976 r. do dnia 21 grudnia 1977 r., tj. do dnia wydania wyroku, mimo że oskarżony w okresie od dnia 13 stycznia 1977 r. do dnia 29 czerwca 1977 r. nie był w rozpoznawanej sprawie tymczasowo aresztowany i w areszcie tymczasowym w związku z rozpoznawaną sprawą karną nie przebywał.Z przeprowadzonego przez Sąd Najwyższy dowodu z akt sprawy karnej o wykroczenie wynika, że w okresie od dnia 13 stycznia 1977 r. do dnia 30 czerwca 1977 r. oskarżony odbywał kary aresztu orzeczone przez kolegium do spraw wykroczeń, a między innymi od dnia 21 maja 1977 r. karę 3 miesięcy aresztu wymierzoną mu przez Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Naczelniku Dzielnicy w W. orzeczeniem z dnia 21 maja 1977 r.Z dalszych ustaleń na podstawie akt w sprawie A. 1423/77 wynika, że oskarżony (obwiniony) na podstawie art. 86 k.p.w. złożył od orzeczenia kolegium do spraw wykroczeń z dnia 21 maja 1977 r. odwołanie w postaci żądania skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy po rozpoznaniu sprawy uniewinnił prawomocnym wyrokiem z dnia 30 czerwca 1977 r. oskarżonego od zarzutu i wobec treści wyroku uchylił zastosowane w stosunku do niego zarządzenie kolegium do spraw wykroczeń z dnia 21 maja 1977 r. wykonania kary 3 miesięcy aresztu, zwalniając go w tym dniu z zakładu karnego.Tak więc w dniu 30 czerwca 1977 r. rozstrzygnięte zostały przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy przeciwko oskarżonemu dwie sprawy: sprawa karna - XI Kp 100/77 i sprawa przekazana przez kolegium do spraw wykroczeń - XI KWS 629/77 (A. 1423/77). W sprawie XI Kp 100/77 w dniu tym areszt tymczasowy został wobec oskarżonego przez Sąd Rejonowy zastosowany, natomiast w sprawie XI KWS 629/77 areszt został uchylony.II. W związku z przedstawionym stanem faktycznym - w zakresie tymczasowego aresztowania i skazaniem przez sąd za przestępstwo na karę pozbawienia wolności w sprawach XI Kp 100/77 i Kr 1366/77 oraz wymierzeniem i odbywaniem kary aresztu za wykroczenie orzeczonej przez kolegium do spraw wykroczeń i wyrokiem sądu w sprawie o to wykroczenie - wymagają rozstrzygnięcia dwie kwestie dotyczące zaliczenia okresu odbytej kary aresztu za wykroczenie w sprawie, w której sąd oskarżonego (obwinionego) prawomocnie uniewinnił, na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej przez sąd za przestępstwo w sprawie karnej toczącej się jednocześnie.Zgodnie z treścią art. 365 k.p.k. zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności podlega również okres tymczasowego aresztowania odbytego przez oskarżonego w innej sprawie, w której postępowanie toczyło się jednocześnie, a zapadł w niej prawomocny wyrok uniewinniający lub umorzono postępowanie.Przepis art. 365 k.p.k. nie precyzuje bliżej rodzaju toczącego się postępowania, posługując się ogólnym określeniem: "postępowanie". Nie ulega bowiem wątpliwości, że określenie: "postępowanie" oznacza postępowanie karne zarówno przygotowawcze, jak i sądowe, prowadzone na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego (art. 1).Należy tylko podnieść, że postępowaniem karnym jest również "postępowanie sądowe co do orzeczeń w sprawach o wykroczenia" (tytuł rozdziału 46 kodeksu postępowanie karnego) w wypadku wniesienia odwołania od orzeczenia kolegium do spraw wykroczeń i złożenia środka zaskarżenia w postaci żądania skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego w trybie art. 86 k.p.w. Sąd rozpoznający przekazaną sprawę o wykroczenie stosuje przepisy kodeksu postępowania karnego (art. 1 i 445 k.p.k.), przy czym orzeczenie kolegium o ukaraniu zastępuje akt oskarżenia (art. 457 § 1 k.p.k.) i sąd nie jest związany treścią tego orzeczenia (art. 460 § 1 k.p.k.).Przepis art. 365 k.p.k. nie wymaga również, aby oba postępowania toczące się jednocześnie odbywały się przed tym samym sądem właściwym do rozpoznania zarówno sprawy karnej, jak i sprawy o wykroczenie, chociaż zbieżność taka w sprawach XI Kp 100/77 i XI KWS 629/77, nawet co do daty wyrokowania, występowała.Reasumując tę część rozważań, należy stwierdzić, że w omawianych sprawach: o przestępstwo, w której oskarżony został skazany na karę pozbawienia wolności, i o wykroczenie, w której oskarżony został prawomocnym wyrokiem sądu uniewinniony, warunek jednoczesności postępowania został spełniony w sposób przewidziany w art. 365 k.p.k. i zgodnie też z wykładnią jego treści przez Sąd Najwyższy.Z kolei należy rozważyć kwestię, czy osadzenie w zakładzie karnym ukaranego w postępowaniu przyspieszonym przez kolegium do spraw wykroczeń bezpośrednio po rozprawie i odbycie wymierzonej mu kary aresztu w całości albo w części podlega zaliczeniu na poczet kary zasadniczej pozbawienia wolności, wymierzonej przez sąd w sprawie toczącej się jednocześnie w myśl art. 365 k.p.k.Pomimo różnic między innymi w zakresie upoważnienia i uprawnienia organów do orzekania i stosowania obu środków (kary aresztu i tymczasowego aresztowania) oraz rodzaju czynów i sprawców, wobec których są stosowane, oba te środki karne charakteryzują się przede wszystkim wspólną dla nich cechą, a mianowicie faktycznym pozbawieniem wolności.W związku z tym należy mieć na względzie, że zasadą obowiązującą w przepisach prawa karnego materialnego i procesowego jest zaliczanie okresu faktycznego pozbawienia oskarżonego wolności na poczet kar zasadniczych orzekanych przez sąd, a przede wszystkim na poczet orzeczonej bezwzględnej kary pozbawienia wolności (por. OSNKW 1974, z. 1, poz. 7), np. okresu zatrzymania (art. 224 k.p.k.), okresu tymczasowego aresztowania (art. 83 § 1 k.k.), okresu pobytu oskarżonego na obserwacji w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (por. OSNKW 1975, z. 7, poz. 98), okresu tymczasowego aresztowania odbytego w innej sprawie w sytuacji określonej w art. 365 k.p.k., kary aresztu wymierzonej za wykroczenie na poczet kary wymierzonej przez sąd za popełnienie przestępstwa w warunkach określonych w art. 10 k.w., kary łagodniejszej na poczet kary surowszej (art. 6 § 1 u.k.s. - por. OSNKW 1977, z. 6, poz. 55), okresu pobytu nieletniego w schronisku i zakładzie poprawczym (por. OSNKW 1972, z. 2, poz. 31).Wykładnia obowiązujących przepisów prawa karnego materialnego i procesowego oraz zasady wynikające z tych przepisów w zakresie zaliczenia tymczasowego aresztowania na poczet kary pozbawienia wolności doprowadzają do wniosku, że okres odbytej kary aresztu wymierzonej przez kolegium do spraw wykroczeń, jeżeli sąd po rozpoznaniu przekazanej w trybie art. 86 k.p.w. sprawy o wykroczenie oskarżonego prawomocnie uniewinnił lub umorzył wobec niego postępowanie, podlega zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej przez sąd w innej sprawie, jeżeli postępowanie karne w obu sprawach toczyło się jednocześnie (art. 365 k.p.k.).Za przedstawionym wyżej poglądem przemawiają również zasady słuszności, by okres odbytej przez oskarżonego zasadniczej kary aresztu, a więc okres faktycznej dolegliwości w postaci pozbawienia wolności w sprawie, w której prawomocnym wyrokiem sądu oskarżony został uniewinniony lub umorzono wobec niego postępowanie, nie powodował dla niego dalszej dolegliwości o okres odbytej już faktycznie poprzednio kary (...).