V PZP 5/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: A. Filcek, W. Formański (sprawozdawca), A. Szczurzewski, T. Szymanek, J. Wasilewski (współsprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Tadeusza O. przeciwko L. Zakładom Piwowarskim w L. o ekwiwalent za urlop po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 27 października 1976 r.:"Czy okres zatrudnienia pracownika, pozostającego w stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, wlicza się na podstawie art. 156 § 1 k.p. do okresu pracy, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu w nowym zakładzie pracy, w którym pracownik podjął zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Do okresu pracy, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu w zakładzie pracy, w którym pracownik podjął dodatkowe zatrudnienie, nie wlicza się okresu trwającego zatrudnienia w innym zakładzie pracy. Uzasadnienie faktyczneISąd Najwyższy przedstawił składowi siedmiu sędziów przytoczone na wstępie zagadnienie prawne, które zakłada trwanie jednocześnie dwóch stosunków pracy w dwóch różnych zakładach pracy: jednego - w pełnym wymiarze czasu pracy oraz drugiego - w niepełnym wymiarze czasu pracy w innym zakładzie. Przedstawiając tak sformułowane zagadnienie prawne, Sąd jak gdyby upatruje w przepisie art. 156 § 1 k.p. ewentualnej podstawy do wliczenia okresu trwającego zatrudnienia w innym zakładzie pracy do okresu pracy, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu w zakładzie pracy, w którym pracownik podjął dodatkowe zatrudnienie. Ponieważ przepis ten poprzedzają, gdy chodzi o zagadnienie samego prawa do urlopu, przepisy art. 152 i 153 k.p., nie można ich pominąć przy rozważaniu problemu.Artykuł 152 § 1 k.p. potwierdza konstytucyjne prawo pracownika do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego (art. 69 ust. 2 Konstytucji), art. 153 k.p. zaś ustanawia wymóg przepracowania jednego roku pracy do uzyskania przez pracownika prawa do pierwszego urlopu, a prawo do drugiego i dalszych urlopów - w każdym następnym roku kalendarzowym. Wprawdzie art. 153 k.p. nie określa bliżej, czy chodzi o pracę w konkretnym zakładzie pracy, czy w ogóle o pracę dotąd wykonywaną, jednakże jego zestawienie z treścią art. 156 § 1 k.p., który odwołuje się do okresu poprzedniego zatrudnienia, przesądza o tym, że art. 153 k.p. zakłada pierwszą ewentualność jako sytuację typową. Obowiązek udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego jest bowiem świadczeniem konkretnego zakładu pracy w zamian za pracę wykonywaną przez pracownika na rzecz tego zakładu w warunkach ustawowo określonych.Realizując jednak konstytucyjnie zagwarantowane prawo pracownika do wypoczynku, instytucja urlopu spełnia także doniosłą funkcję społeczną, jej bowiem zadanie wykracza poza ścisłą sferę interesów obu stron stosunku pracy. Kierując się względami społecznymi, ustawodawca nadaje w niektórych sytuacjach pracownikowi większe uprawnienia, niż by to wynikało z okresu rzeczywistego świadczenia pracy (np. okresy choroby, służby wojskowej, nauki). Wyrazem takiego stanowiska ustawodawcy jest też ustanowiony przepisem art. 156 § 1 k.p. nakaz wliczania pracownikowi w określonych przypadkach okresu jego poprzedniego zatrudnienia do okresu pracy, od którego zależy prawo do urlopu, czyniąc wyłom w zasadzie przepracowania pełnego roku w tym samym zakładzie pracy dla uzyskania prawa do pierwszego urlopu.IIPrzechodząc do wykładni podstawowej przesłanki zawartej w art. 156 § 1 k.p., tj. pojęcia "okresu poprzedniego zatrudnienia", należy stwierdzić, iż możliwe są tu dwie koncepcje. Według pierwszej chodzi o okres zatrudnienia, który rozpoczął się przed datą rozpoczęcia drugiego zatrudnienia, lecz który może jeszcze trwać, według zaś drugiej - chodzi wyłącznie o taki okres zatrudnienia, który ustał przed datą rozpoczęcia się nowego zatrudnienia. Ścisła wykładnia tego przepisu prowadzi do zaaprobowania tylko drugiej koncepcji, zakłada bowiem ona istnienie dwóch stosunków pracy niejednoczesnych, gdyż jeden z nich poprzedza drugi, przy czym przerwa między obu tymi zatrudnieniami nie może być dłuższa niż trzy miesiące pod rygorem niezsumowania ich do okresu pracy, od którego zależy prawo do urlopu. Artykuł 156 § 1 k.p. reguluje zatem prawo do urlopu w razie kilku zatrudnień, następujących po sobie, a nie kilku jednocześnie istniejących. Rozważany przepis nie daje przy tym podstawy do rozróżnień - wśród obu tych stosunków pracy - zatrudnienia podstawowego i dodatkowego, jak również nie wyłącza ewentualności, iż oba stosunki pracy - w relacji poprzedniego i następującego po nim - mogą zachodzić między pracownikiem a tym samym zakładem pracy.Skoro więc art. 156 § 1 k.p. - jak wyżej wywiedziono - nie dotyczy sytuacji trwających jednocześnie dwóch stosunków pracy, a taki właśnie stan faktyczny leżał u podstaw zagadnienia budzącego wątpliwości, możliwa jest na podstawie tego przepisu jedynie odpowiedź negatywna na postawione pytanie.Brak jest także innych przepisów, z których mogłoby wynikać, że kodeks pracy odrębnie reguluje zasady nabywania uprawnień do urlopu z tytułu dwóch jednocześnie trwających zatrudnień, i to niezależnie od tego, czy chodzi o zatrudnienie, pozostające do siebie w stosunku podstawowego do dodatkowego zatrudnienia czy też w stosunku zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy do zatrudnienia w niepełnym wymiarze.IIIKodeks pracy nie przewiduje odrębnych zasad nabywania uprawnień do urlopu wypoczynkowego z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Dlatego i w takiej sytuacji obowiązują w zakresie prawa do urlopu wyżej przytoczone powszechne zasady nabywania uprawnień do pierwszego i następnych urlopów.Odmienna wykładnia od przedstawionej prowadzić musiałaby do bezpodstawnego obciążenia podmiotu zatrudniającego obowiązkiem nie przewidzianym przez ustawodawcę.Z tych przeto względów i zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Prokuraturę Generalną PRL, jak i z poglądem wyrażonym przez Centralną Radę Związków Zawodowych, do okresu pracy, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu w zakładzie pracy, w którym pracownik podjął dodatkowe zatrudnienie, nie wlicza się okresu trwającego zatrudnienia w innym zakładzie pracy.