I PRN 107/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Mariana R. przeciwko Krajowemu Związkowi Szklarsko -Mineralnemu Spółdzielni Pracy w W. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 13 kwietnia 1978 r. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej odwołanie pozwanego Krajowego Związku i w tym zakresie sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca dochodził odszkodowania na tej podstawie, że strona pozwana nie wydała mu świadectwa pracy niezwłocznie po ustaniu stosunku pracy z dniem 31.V.1976 r. Twierdził również, że wydane mu w sierpniu 1976 r. świadectwo pracy było niewłaściwe. Okoliczności te - według stanowiska wnioskodawcy - uniemożliwiły mu zarejestrowanie się w wydziale zatrudnienia oraz uzyskanie innej pracy. Strona pozwana wniosła o oddalenie wniosku, wyjaśniając, że jeśli wnioskodawca udowodni, iż spóźnione wydanie świadectwa pracy pozbawiło go możliwości podjęcia zatrudnienia w innym zakładzie, to skłonne jest załatwić spór ugodowo. Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy zasądziła na rzecz wnioskodawcy odszkodowanie w wysokości 7.590 zł. Komisja ustaliła, iż stosunek pracy wygasł na skutek porzucenia pracy przez wnioskodawcę z dniem 31.V.1976 r., natomiast wnioskodawca otrzymał świadectwo pracy dopiero w sierpniu 1976 r. Wobec tego Komisja uznała, iż strona pozwana nie dopełniła obowiązku niezwłocznego wydania świadectwa pracy, jak tego wymaga przepis art. 97 § 1 k.p. Według poglądu wyrażonego przez Komisję Odwoławczą zaniedbanie to uzasadnia roszczenie wnioskodawcy o naprawienie szkody za czas pozostawania bez pracy. Komisja wyraziła także pogląd, iż wnioskodawca mógłby starać się o pracę, gdyby miał świadectwo pracy albo wpis w legitymacji ubezpieczeniowej, stwierdzające ustanie stosunku pracy. Brak tego dokumentu oraz brak wpisu w legitymacji ubezpieczeniowej usprawiedliwia, zdaniem Komisji, wniosek o odszkodowanie. W związku z odwołaniem strony pozwanej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił to odwołanie, stwierdzając, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo wyjaśniony i oceniony, a wprowadzone wnioski prawne są trafne. W szczególności Sąd podkreślił, iż przekazane wnioskodawcy świadectwo pracy nie nastąpiło niezwłocznie po ustaniu stosunku pracy i że sam ten fakt uzasadnia roszczenie odszkodowawcze przewidziane w art. 99 § 1 k.p. Ponadto strona pozwana uchybiła obowiązkowi wezwania wnioskodawcy do przedłożenia legitymacji ubezpieczeniowej i dowodu osobistego w celu dokonania w tych dokumentach adnotacji o wygaśnięciu stosunku pracy, co łącznie spowodowało, iż wnioskodawca nie mógł zarejestrować się w wydziale zatrudnienia i uzyskać nowej pracy. Wyrok ten w części oddalającej odwołanie pozwanego Krajowego Związku zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 55 i 63 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych i art. 99 § 1 i 2 k.p. Skarżący wnosi o uchylenie wymienionego wyroku w zaskarżonym zakresie i o przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpatrzenia. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy stwierdzić, że wydane orzeczenia naruszają w sposób rażący powołane na wstępie przepisy prawne. Zarówno bowiem Dzielnicowa Komisja Odwoławcza, jak i Sąd nie wyjaśniły wszechstronnie istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. W szczególności brak jest ustaleń, czy opóźnione wydanie wnioskodawcy świadectwa pracy stanowiło w rzeczywistości przyczynę braku możliwości uzyskania innego zatrudnienia. W tym zakresie ciężar dowodu, że szkoda powstała na skutek niewydania niezwłocznie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy spoczywał na wnioskodawcy. Był on zobowiązany wykazać istnienie związku przyczynowego pomiędzy tymi uchybieniami zakładu pracy a szkodą. Konieczne było wykazanie, że pomimo posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych oraz podejmowania konkretnych starań wnioskodawca nie mógł uzyskać nowego zatrudnienia na skutek braku świadectwa pracy. W tym przedmiocie Sąd nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, mimo podnoszących przez stronę pozwaną zarzutów, a nawet nie przesłuchał wnioskodawcy w charakterze strony. Należy podkreślić, że ustalenia faktyczne dokonane przez Komisję Odwoławczą i aprobowane przez Sąd, iż wnioskodawca nie mógł uzyskać skierowania do pracy przez wydział zatrudnienia z uwagi na brak świadectwa pracy, pozostaje w sprzeczności z dokumentami znajdującymi się w aktach. Mianowicie Wydział Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu w pismach z dnia 16.XI.1977 r. i 9.III.1978 r. stwierdził, że wnioskodawca nie był zarejestrowany w charakterze poszukującego pracy oraz że posiadanie przez niego świadectwa pracy z ostatniego miejsca zatrudnienia nie było wymagane dla zarejestrowania w wydziale oraz uzyskania skierowania do pracy. To ostatnie stwierdzenie znajduje podstawę w uchwale nr 110 Rady Ministrów z dnia 11 maja 1973 r. w sprawie zasad przyjmowania pracowników do pracy oraz racjonalizacji zatrudnienia w uspołecznionych zakładach pracy (M.P. Nr 22, poz. 139). Na uwagę zasługuje pominięta przez Sąd okoliczność, iż wnioskodawca nie twierdził, że podejmował konkretne starania w innym zakładzie zmierzające do uzyskania nowej pracy i podawał, że nigdzie nie pracuje. W świetle zaś wykładni art. 99 § 2 k.p. odszkodowanie przysługuje pracownikowi, który nie mógł uzyskać nowej pracy, pomimo podejmowanych w tym kierunku starań. Natomiast, jeśli pracownik w ogóle nie starał się o nową pracę, należy uznać, że strata powstała na skutek tej bierności nie pozostaje w związku przyczynowym z niewydaniem świadectwa pracy, zwłaszcza, że inżynierowie elektrycy specjalizujący się w organizacji produkcji, a do takich należał wnioskodawca, są poszukiwani na rynku pracy. Wbrew poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu orzeczenia Komisji Odwoławczej oraz Sądu brak wpisu o rozwiązaniu stosunku pracy o dowodzie osobistym i legitymacji ubezpieczeniowej nie powoduje obowiązku zapłaty odszkodowania w sytuacji, gdy wnioskodawca po porzuceniu pracy nie zwracał się do zakładu pracy w sprawie dokonania tych wpisów. Z przepisu § 6 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 października 1959 r., w sprawie legitymacji ubezpieczeniowych (Dz. U. Nr 56, poz. 338) wynika, że pracownik ma obowiązek przedstawienia zakładowi pracy legitymacji ubezpieczeniowej dla dokonania wpisów. Podobnie ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14, poz. 85) nie nakłada na zakłady pracy obowiązku dokonywania z urzędu wpisów dotyczących przyjęcia i zwolnienia z pracy. Uzyskanie tych danych leży przede wszystkim w interesie pracownika, a brak starań w tym zakresie nie może skutkować odpowiedzialności materialnej zakładu pracy. Z tego punku widzenia nie można pominąć treści art. 56 cytowanej ustawy, która za niedopełnienie obowiązku przedstawienia uprawnionemu organowi lub instytucji dokumentu stwierdzającego tożsamość w celu dokonania w nim odpowiedniego wpisu przewiduje odpowiednie sankcje karne. Należy zatem stwierdzić, że przepis § 6 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 października 1959 r. w sprawie legitymacji ubezpieczeniowych (Dz. U. Nr 56, poz. 338) oraz przepisy ustawy z dnia 10 stycznia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14, poz. 85) nie nakładają na zakład pracy obowiązku dokonywania z urzędu w tych dokumentach wpisu zwolnienia z pracy. Wpis taki dokonuje się na wniosek pracownika. Jeżeli wspomniane adnotacje nie zostały zamieszczone wobec braku w tym przedmiocie wniosku pracownika, a pracownik z tej przyczyny nie mógł - po rozwiązaniu lub wygaśnięciu dotychczasowego stosunku pracy - uzyskać nowego zatrudnienia, nie zachodzą podstawy do obciążenia z tego tytułu dotychczasowego zakładu pracy odpowiedzialnością odszkodowawczą za czas pozostawania pracownika bez pracy. W tych warunkach niewyjaśnienie i brak oceny istotnych z punktu widzenia przepisów prawa materialnego okoliczności faktycznych sprawia, że rewizję nadzwyczajną uznać należy za uzasadnioną. W związku z powyższym Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.