VI KZP 47/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Cieślak (sprawozdawca). Sędziowie: H. Kempisty, R. Młynkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka S. i innych, oskarżonych z art. 224 § 1 i 2 k.k. i 86 u.k.s., po rozpoznaniu przekazanego postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 27 listopada 1975 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy działanie polegające na jednorazowym lub kilkakrotnym nabywaniu - we własnym imieniu lub w charakterze pośrednika czy pomocnika - samochodów za bony dolarowe bądź dolary w Banku PKO SA, a następnie sprzedanie ich z zyskiem poniżej ceny państwowej stanowi występek spekulacji przewidziany w art. 224 k.k., czy też działanie to stanowi tylko czyn określony w art. 86 u.k.s., gdy sprawca nie zgłosił właściwemu organowi finansowanemu tych transakcji do opodatkowania?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora i obrońcy Z. Węglińskiegouchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie dotyczy wielu zagadnień rozstrzygniętych w orzecznictwie Sądu Najwyższego w związku ze stosowaniem przepisu art. 6 § 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171), którego treść powtórzona została (z niewielkimi zmianami) w art. 224 § 1 i 2 k.k.Orzecznictwo Sądu Najwyższego co do tych kwestii zachowało więc swą aktualność.Przepis art. 224 k.k. przewiduje odpowiedzialność karną za skupywanie w celu odsprzedaży z zyskiem lub za odsprzedaż z zyskiem uprzednio skupionych towarów z tzw. eksportu wewnętrznego Banku PKO SA lub dokumentów uprawniających do otrzymania takich towarów, przy czym § 2 art. 224 k.k. nie daje podstawy do interpretacji, że karalna jest jedynie odprzedaż z zyskiem towarów stanowiących przedmiot eksportu wewnętrznego, nabytych od innych osób.Przepis art. 224 k.k. ma na celu ochronę obrotu handlowego towarami i dokumentami tzw. eksportu wewnętrznego przed pośrednikami, a w szczególności ma na celu uniemożliwienie spekulacji, polegającej na osiąganiu zysków wynikających z różnicy między ceną bonów Banku PKO SA, płaconą przez sprawcę przy ich skupywaniu, a wyższą ceną, jaką można osiągnąć za towary otrzymane za te bony.W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1962 r. - VI KO 14/62 (OSNKW 1963, z. 2, poz. 20) rozstrzygnięta została kwestia odprzedawania z zyskiem nie samych skupionych bonów Banku PKO SA, lecz nabytych za nie towarów.Sąd Najwyższy zajął w tej uchwale stanowisko, że dla kwestii odpowiedzialności sprawcy, który skupuje bony towarowe Banku PKO SA w celu dalszej odprzedaży z zyskiem, nie ma znaczenia, czy działa on w celu uzyskania zysku wprost ze sprzedaży samych tych dokumentów, czy też ze sprzedaży towarów nabytych za nie we właściwych jednostkach skupu takich dokumentów. Żadne względy nie przemawiają za odstąpieniem od stanowiska zajętego w przytoczonej uchwale.W eksporcie wewnętrznym towary za obce pieniądze lub bony Banku PKO SA sprzedawane są według odrębnych cenników, wobec czego dla kwestii ustalenia zysku sprawcy z przeprowadzonych transakcji nie mają znaczenia ceny obowiązujące w handlu uspołecznionym poza sferą tzw. eksportu wewnętrznego.Odprzedanie z zyskiem w rozumieniu przepisu art. 224 § 2 k.k. następuje wówczas, gdy sprawca zbywa innej osobie uprzednio zakupione przez niego towary lub dokumenty, o których mowa w art. 224 § 1 k.k., uzyskując wyrażone w złotówkach kwoty wyższe od kwot, za które je nabył.Użyte w przepisie art. 224 k.k. pojęcie zysku nie jest obwarowane żadnymi dodatkowymi warunkami, a w szczególności relacją cen uzyskiwanych przez sprawcę do cen obowiązujących na podstawie decyzji uprawnionych organów państwowych w handlu uspołecznionym poza sferą tzw. eksportu wewnętrznego, jak również wysokością osiągniętego przez sprawcę zysku.Warunkiem odpowiedzialności na podstawie art. 224 k.k. jest uprzednie skupywanie towarów lub bonów Banku PKO SA uprawniających do pobrania tych towarów, przy czym z przepisu tego ponosi odpowiedzialność również osoba, która sama bonów nie skupywała, a mając świadomość takiego ich uzyskania pobrała towar w placówkach upoważnionych do prowadzenia tej sprzedaży w celu dalszej odprzedaży tego towaru z zyskiem. Kwestię odpowiedzialności sprawcy za jednorazowe nabycie i odprzedanie z zyskiem samochodu w zamian za skupione uprzednio bony Banku PKO SA należy rozstrzygać w zależności od konkretnych ustaleń faktycznych, uwzględniając wykładnię zawartą w powołanej uchwale składu powiększonego Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1962 r. - VI KO 14/62.W uchwale tej Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jednorazowe nabycie towarów lub dokumentów, których dotyczy obecnie obowiązujący przepis art. 224 k.k.: "(...) stanowi przewidziane w tym przepisie «skupywanie» tych towarów albo dokumentów, jeżeli całokształt okoliczności towarzyszących nabyciu i charakteryzujących osobę sprawcy świadczy o jego zamyśle czerpania zysków z transakcji tego rodzaju."Decydujące znaczenie przy takiej jednorazowej transakcji ma więc ustalenie celu działania sprawcy przy nabywaniu przez niego towaru lub dokumentów, o których mowa w art. 224 k.k.Ze względu na treść wyżej udzielonej odpowiedzi za bezprzedmiotową należało uznać dalszą część pytania, dotyczącą stosowania do tych czynów przepisu art. 86 u.k.s.Odpowiedzialność karna sprawcy przestępstwa określonego w art. 224 k.k. następuje niezależnie od odpowiedzialności wynikającej z przepisów ustawy karnej skarbowej, a w szczególności z art. 86 u.k.s. za niezgłoszenie tego rodzaju transakcji do opodatkowania.