I PZP 12/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Dzwonkowskiego, w sprawie z wniosku Jana M. przeciwko Zakładom Urządzeń Przemysłowych w N. o uznanie wypowiedzenia warunków pracy i płacy za bezskuteczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 12 marca 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wyczerpuje tryb z art. 38 kodeksu pracy podjęcie uchwały o niewnoszeniu zastrzeżeń co do wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, przed upływem pięciodniowego terminu - przez prezydium rady zakładowej, w przypadku gdy statut związku zawodowego przyznaje prezydium w okresie między plenarnymi posiedzeniami reprezentację rady zakładowej i uprawnia prezydium do załatwienia wszystkich spraw wchodzących w zakres kompetencji rady zakładowej"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Zakład pracy może wypowiedzieć pracownikowi warunki pracy i płacy przed upływem przewidzianego w art. 38 § 2 k.p. pięciodniowego terminu, jeżeli prezydium rady zakładowej w ramach przysługujących mu kompetencji podjęło uprzednio uchwałę o niezgłoszeniu zastrzeżeń co do zamierzonego wypowiedzenia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Dyrektor Zakładu w dniu 8.XII.1975 r. zawiadomił radę zakładową o zamiarze wypowiedzenia wnioskodawcy warunków pracy i płacy. W tym samym dniu prezydium rady zakładowej po rozpatrzeniu przyczyny zamierzonego wypowiedzenia postanowiło nie zgłaszać zastrzeżeń, zamieszczając w protokole z posiedzenia treść swej decyzji. W dniu 13.XII.1975 r. zakład pracy wręczył wnioskodawcy wypowiedzenie warunków pracy i płacy. Od tego wypowiedzenia odwołał się wnioskodawca, zarzuciwszy, że jest ono nieuzasadnione i zostało dokonane z naruszeniem trybu przewidzianego w art. 38 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przewidziany w art. 38 k.p. tryb postępowania zakładu pracy przy wypowiedzeniu pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony zobowiązuje kierownika zakładu do skonsultowania zamierzonego wypowiedzenia ze wskazanymi w tym przepisie jednostkami organizacyjnymi związku zawodowego. W szczególności kierownik zakładu pracy o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę powinien zawiadomić radę zakładową, która jest uprawniona do zgłoszenia pisemnych zastrzeżeń w terminie 5 dni od doręczenia jej zawiadomienia. Tryb ten z mocy art. 42 § 1 k.p. obowiązuje także przy wypowiadaniu warunków pracy i płacy.Przepisy kodeksu pracy nie regulują natomiast zasad organizacyjnej działalności związków zawodowych. Uprawnienia i organizację związków zawodowych określa ustawa z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 293). Z mocy zaś art. 3 tej ustawy szczegółowe określenie zadań, celów i zakresu działania związków zawodowych, jako samorządnej organizacji, zawierają statuty poszczególnych związków i statut Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce. Na podstawie tych przepisów Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 kwietnia 1970 r. - III PZP 6/67 (OSNCP 1970, poz. 216) stwierdził, że formy organizacyjne działalności rady zakładowej określają obowiązujące przepisy statutowe, normujące ustrój i działanie właściwego związku zawodowego.Statut Zrzeszenia Związków Zawodowych uchwalony w 1972 r. przez VII Kongres Związków Zawodowych w § 46 upoważnia zarządy instancji wyższych do określenia przypadków, w których rady zakładowe mogą wybierać prezydia, i ustalenia ich uprawnień. Pracownicy Zakładu Urządzeń Przemysłowych w N. są zrzeszeni w Związku Zawodowym Metalowców. Statut tego Związku w § 41 pkt 14 nakazuje radom zakładowym wybranie prezydiów. Na podstawie zaś § 42 statutu prezydium rady zakładowej reprezentuje zakładową organizację związkową w okresie między plenarnymi posiedzeniami rady oraz załatwia wszystkie sprawy wchodzące w zakres kompetencji rady zakładowej. Postanowienia statutu określają zatem uprawnienie prezydium rady zakładowej do podejmowania uchwał w przedmiocie określonym w art. 38 k.p.Należy też dodać, że wspomniany wyżej § 46 statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych nie ogranicza prawa zarządów instancji wyższych do ustalania uprawnień prezydiów rad zakładowych jedynie w statutach poszczególnych związków zawodowych. Decyzja w tym przedmiocie może być powzięta także w innej formie, przewidzianej w statucie. Centralna Rada Związków Zawodowych wydała wytyczne z dnia 19 czerwca 1975 r. w sprawie zadań instancji związkowych przy stosowaniu niektórych przepisów kodeksu pracy (Biuletyn CRZZ, nr 12, poz. 74), w których ustaliła uprawnienie prezydiów rad zakładowych, jeśli zostały wybrane, do rozpatrywania zamierzeń kierownika zakładu pracy co do wypowiedzenia umowy o pracę (art. 38 k.p.). Wytyczne te, niezależnie od treści postanowień statutowych poszczególnych związków zawodowych, zawierają więc uprawnienie dla prezydiów rad zakładowych do podejmowania skutecznych uchwał w sprawach przewidzianych w art. 38 k.p., wyrażone przez naczelną władzę Zrzeszenia Związków Zawodowych, w ramach przysługujących jej kompetencji (§ 33 pkt 2 statutu). Zawarte w § 46 statutu upoważnienie do określenia uprawnień prezydiów rad zakładowych nie zostało bowiem zastrzeżone jedynie dla zarządu głównego właściwego związku zawodowego, jak to stwierdza § 50 statutu w przedmiocie zakresu uprawnień rad oddziałowych, lecz pozostawione wszelkim wyższym instancjom związkowym. W strukturze organizacyjnej związków zawodowych wyższą instancją jest też Centralna Rada Związków Zawodowych, która z mocy art. 6 ustawy o związkach zawodowych i § 33 statutu Zrzeszenia jest najwyższym organem związków zawodowych w okresie między kongresami. Zatem, nawet gdyby statut związku zawodowego nie uprawniał prezydium rady zakładowej do rozpatrywania zamierzeń kierownika zakładu pracy w przedmiocie wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, a także warunków pracy i płacy, to prezydium byłoby właściwe do podjęcia decyzji w tym zakresie na podstawie przytoczonych wytycznych Centralnej Rady Związków Zawodowych w związku z § 46 statutu Zrzeszenia. Statuty związków zawodowych powinny bowiem być zgodne z postanowieniami statutu Zrzeszenia (§ 24 pkt 1).Jeżeli przed upływem 5 dni od zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę (bądź warunków pracy i płacy) prezydium rady zakładowej, jako uprawniony organ związkowy, wyraża swe stanowisko co do braku zastrzeżeń, to należy uznać, że spełniony został obowiązek konsultacji, określonej w art. 38 k.p. Założenia kodeksowe nakazujące kierownikowi zakładu pracy skonsultowanie zamiaru wypowiedzenia zostały bowiem zrealizowane i tym samym wyczerpany tryb postępowania w tej mierze. Pięciodniowy termin wyczekiwania wprowadzony został dla umożliwienia organowi związkowemu rozpatrzenia sprawy i zajęcia stanowiska. Skoro cel ten osiągnięto wcześniej, odpadła przyczyna zobowiązująca kierownika zakładu pracy do dalszego wstrzymania się ze złożeniem pracownikowi oświadczenia o wypowiedzeniu mu umowy o pracę czy też warunków pracy i płacy.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.