I PZP 48/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Oborskiego, w sprawie z powództwa Ireny M. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "Społem" w S. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 20 września 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. "Czy w wypadku zawarcia przez zakład pracy z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń umowy grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D" na agencie prowadzącym sprawy związane z tym ubezpieczeniem ciąży obowiązek pouczenia każdego nowo angażowanego pracownika (agenta) o możliwości i warunkach przystąpienia do umowy?"udzielił następującej odpowiedzi:Zakład pracy nie ponosi odpowiedzialności za skutki niepoinformowania osoby zatrudnionej o możliwości przystąpienia tej osoby do grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D", uregulowanego w ogólnych warunkach zatwierdzonych przez Ministra Finansów decyzją nr FRGSU 4030-Ż/127/73 z dnia 7 sierpnia 1973 r. Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia kwoty 6.000 zł na tej podstawie, że została pozbawiona - w związku ze śmiercią swego teścia - świadczeń z grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D" z tego powodu, że pozwana Spółdzielnia, pomimo wyznaczenia specjalnego pracownika do prowadzenia spraw związanych ze wspomnianym ubezpieczeniem, nie powiadomiła jej o możliwości przystąpienia do ubezpieczenia.Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo, ustalając, że strona pozwana miała zawartą z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń umowę grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D" i z chwilą przystąpienia powódki do pracy na podstawie umowy agencyjnej nie poinformowano jej o możliwości przystąpienia do tego ubezpieczenia. Sąd Rejonowy przyjął, że przez brak powiadomienia powódki o wspomnianej możliwości pozwana Spółdzielnia uchybiła ciążącemu na niej obowiązkowi informowania o możliwości przystąpienia do ubezpieczenia, w związku z czym ponosi odpowiedzialność za powstałą stąd szkodę na podstawie art. 415 k.c. W przekonaniu Sądu Rejonowego odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanej Spółdzielni znajduje dodatkowe potwierdzenie w fakcie, iż strona pozwana zaangażowała specjalnego pracownika, do którego obowiązków należało dokonywanie czynności dotyczących obsługi ubezpieczeniowej, a pracownik ten obowiązku tego nie dopełnił.W związku z rewizją pozwanej Spółdzielni Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały. Jak wynika z uzasadnienia przytoczonego przez Sąd Wojewódzki, zasadnicza wątpliwość, jaka nasunęła się Sądowi Wojewódzkiemu, polega na tym, czy w świetle obowiązujących przepisów można uznać, że na zakładzie pracy ciąży obowiązek informowania zatrudnionych w nim osób o możliwości i warunkach przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie typu "D", zwłaszcza w sytuacji, gdy zakład pracy zatrudnia pracownika, do którego obowiązków należy obsługa związana ze wspomnianym ubezpieczeniem. Z sugestii wysuniętych przez Sąd Wojewódzki można wnioskować, że Sąd Wojewódzki skłonny jest przychylić się do poglądu o braku podstaw do przypisania w opisanej sytuacji odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej na podstawie art. 415 k.c. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota zagadnienia sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zakład pracy ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za skutki braku poinformowania zatrudnionej w nim osoby o możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D", uregulowanego w ogólnych warunkach zatwierdzonych przez Ministra Finansów decyzją nr FRGSU/4030-Ż/127/73 z dnia 7 sierpnia 1973 r. Dlatego też udzielona przez Sąd Najwyższy odpowiedź została ograniczona do tego problemu.Według prawidłowych ustaleń wyroku Sądu Rejonowego pozwana Spółdzielnia zawarła z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń umowę grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D", jak również zgodnie z tymi ustaleniami w dacie zawarcia przez powódkę umowy agencyjnej powódka nie została powiadomiona przez pozwaną Spółdzielnię o możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia. Zachodzi zatem pytanie, czy w związku z zawarciem przez stronę pozwaną grupowego ubezpieczenia na życie istniał po jej stronie obowiązek informowania każdą nowo zatrudnioną osobę o możliwości przystąpienia jej do wspomnianego ubezpieczenia. Jedynie w razie stwierdzenia istnienia takiego obowiązku, strona pozwana mogłaby ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą w razie uchybienia powyższej powinności, tj. braku poinformowania osoby rozpoczynającej zatrudnienie o tym ubezpieczeniu.Powyższy obowiązek mógłby wynikać albo z zawartej między powódką a pozwaną Spółdzielnią umowy agencyjnej, albo też z postanowień umowy o grupowe ubezpieczenie na życie zawartej pomiędzy stroną pozwaną a Państwowym Zakładem Ubezpieczeń. Jak wynika ze znajdującej się w aktach osobowych umowy zawartej pomiędzy stronami, brak jest w niej jakiegokolwiek postanowienia zobowiązującego pozwaną Spółdzielnię do poinformowania powódki o możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie. Taki obowiązek nie wynika też z ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie zatwierdzonych przez Ministra Finansów decyzją nr GS FRGUS/4030-Ż/127/73 z dnia 7 sierpnia 1973 r. Wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd Rejonowy powyższego obowiązku nie można w szczególności dopatrzeć się w treści ust. 1 § 16 wspomnianych ogólnych warunków.Przepis ten stanowi tylko o tym, że pracownicy mający zamiar przystąpić do grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie, składają w zakładzie pracy deklarację zgody na przystąpienie do tego ubezpieczenia oraz wyrażają zgodę na potrącenie składek z wynagrodzenia za pracę bądź z wypłacanych przez ubezpieczającego zasiłków chorobowych, macierzyńskich lub innych wypłat. W dyspozycji tej, jak również w innych postanowieniach zawartych w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie, brak jest postanowienia, zobowiązującego ubezpieczającego (zakład pracy) do powiadomienia każdego nowo wstępującego o możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia. W każdym razie takiego obowiązku nie można dopatrzeć się w sformułowaniu powołanego § 16, gdyż z wynikającego z tejże dyspozycji obowiązku przyjęcia przez ubezpieczającego (zakład pracy) deklaracji zgody od pracownika na przystąpienie do ubezpieczenia oraz obowiązku potrącenia składek przypadających z tytułu ubezpieczenia nie wynika jeszcze powinność informowania przez zakład pracy nowo wstępujących o możliwości przystąpienia do ubezpieczenia. Podobnie brak jest podstaw do dopatrywania się powyższego obowiązku (informowania) w umowie zlecenia zawartej między Państwowym Zakładem Ubezpieczeń a zleceniobiorcą, na podstawie której Państwowy Zakład Ubezpieczeń powierza, a przyjmujący w imieniu zakładu pracy pracownik - zobowiązuje się do spisywania z pracownikami deklaracji na grupowe ubezpieczenie rodzinne na życie. Omawiany obowiązek sprowadza się bowiem tylko do przyjęcia deklaracji zgody pracownika na przystąpienie do grupowego ubezpieczenia, natomiast brak jest w tej umowie postanowienia zlecającego zakładowi pracy również obowiązek informowania o możliwości przystąpienia do ubezpieczenia. Skoro więc żaden przepis prawa nie nakłada na zakład pracy wspomnianego obowiązku informowania, to tym samym brak jest podstaw do przypisania zakładowi pracy odpowiedzialności odszkodowawczej za to, że pracownik nie będąc należycie zorientowany nie przystąpił do grupowego ubezpieczenia na życie, a w dalszej konsekwencji nie otrzymał od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń określonej należności.Z omawianego punktu widzenia nie może być też obojętny charakter prawny grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie. Ubezpieczenie to ma bowiem charakter dobrowolny i zależy wyłącznie od woli zainteresowanego pracownika. Zakład pracy przez zawarcie umowy grupowego ubezpieczenia na życie z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń ułatwia tylko pracownikowi dokonanie szeregu formalności związanych z tym ubezpieczeniem, jak np. podejmuje się przyjęcia deklaracji ubezpieczeniowej, potrącenia składek z wynagrodzenia za pracę itp. Nie można jednak z technicznych udogodnień, wprowadzonych przez zakład pracy w interesie pracownika, wyciągać wniosku, że również zakład pracy powinien informować każdego nowo wstępującego o możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia. Taki obowiązek nie wynika - jak wykazano - z żadnego przepisu prawa, a dobrowolny jego charakter przesądza o tym, że pracownik we własnym interesie powinien zasięgnąć informacji dotyczących możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia rodzinnego.Nie można zgodzić się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych wyrażonym w trybie art. 63 k.p.c., że żądanie odszkodowawcze powódki znajduje uzasadnienie w niedopełnieniu przez zakład pracy obowiązku w zakresie poinformowania jej o możliwości przystąpienia do ubezpieczenia, przy czym Centralna Rada Związków Zawodowych skłonna jest widzieć źródło tych uprawnień w przepisach kodeksu pracy.Pomijając fakt, że przepisy kodeksu pracy nie dotyczą powódki, skoro ze stroną pozwaną łączyła ją umowa agencyjna, a nie umowa o pracę, to jednak nawet w świetle przepisów kodeksu pracy trudno byłoby dopatrzeć się uzasadnienia odszkodowawczych roszczeń powódki. Zwrócić bowiem trzeba uwagę, iż w ramach socjalistycznego stosunku pracy zarówno na zakładzie pracy, jak również na zatrudnionym w nim pracowniku spoczywa szereg obowiązków, których jednak niedopełnienie przez jedną ze stron nie daje drugiej stronie uprawnień podmiotowych do dochodzenia wynikających stąd roszczeń. Wśród obowiązków pracownika, których niedopełnienie nie uzasadnia po stronie zakładu pracy powstania roszczeń podmiotowych, wymienić trzeba np. powinność pracownika w dążeniu do opracowania projektu racjonalizatorskiego, który przyczyniłby się do usprawnień technicznych w gospodarce narodowej. Jak bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24.XI.1974 r. III PZP 35/74 (OSNCP 1975, poz. 32), bez względu na to, jak szeroko będzie się ujmować zakres obowiązków pracowniczych, to jednak w żadnym wypadku nie można przyjąć, aby pracownik był obowiązany do opracowania projektu racjonalizatorskiego i aby zaniechanie wykonania tego obowiązku przez pracownika uzasadniało po stronie zakładu pracy prawo podmiotowe do żądania z tego tytułu odszkodowania. Jeśli chodzi o obowiązki zakładu pracy, nie stwarzające po stronie pracownika uprawnień podmiotowych do dochodzenia odszkodowania w razie uchybienia przez zakład pracy powyższym obowiązkom, to wśród tych obowiązków wymienić np. trzeba przewidziany w art. 94 pkt 7 k.p. obowiązek zaspokajania potrzeb socjalnych i kulturalnych pracownika. Uchybienie przez zakład pracy tym obowiązkom nie rodzi po stronie pracownika żadnych roszczeń odszkodowawczych. Nie inaczej rzecz się przedstawia w zakresie obowiązku zakładu pracy poinformowania pracownika nowo wstępującego o możliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie. Jest to obowiązek, który w razie jego niedopełnienia, nie rodzi w świetle przepisów kodeksu pracy żadnych roszczeń odszkodowawczych pracownika.Z tych przeto względów orzeczono jak w sentencji uchwały.