V KR 181/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szczepański (sprawozdawca). Sędziowie: C. Gajewski, M. Regent-Lechowicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Sanecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 1977 r. między innymi sprawy Edwarda P., Adama P., Aleksandra K., Tadeusza Z., Leszka K., oskarżonych z art. 202 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 16 czerwca 1977 r.:1) zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że wymierzone oskarżonym: Edwardowi P., Adamowi P., Tadeuszowi Z. kary pozbawienia wolności złagodził do kar po roku pozbawienia wolności i kary te - oraz taką karę wymierzoną oskarżonemu Leszkowi K. - na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 102) darował (...);2) w stosunku do oskarżonego Aleksandra K. powyższy wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojwódzkiego w Krakowie z dnia 16 czerwca 1977 r. Edward P., Adam P., Aleksander K., Tadeusz Z. i Leszek K. uznani zostali za winnych tego, że w okresie od stycznia 1975 r. do listopada 1976 r., wyzyskując działalność gospodarczą Zakładów Przemysłu Maszynowego Leśnictwa w K. oraz Wytwórni Sprzętu Medycznego w K. i Drukarni Narodowej w K., działając wspólnie i w porozumieniu w różnych układach osobowych również ze Stanisławem Z., zagarnęli na szkodę tych jednotek gospodarki uspołecznionej złom stalowy o wartości około 33.000 zł, który następnie sprzedawali jako własny, przy czym:a) oskarżeni Edward P. i Adam P. brali udział w zagarnięciu części tego złomu o wartości około 16.000 zł, a to w okresie od stycznia 1975 r. do listopada 1976 r.,b) oskarżony Tadeusz Z. brał udział w zagarnięciu części tego złomu o wartości około 22.000 zł w okresie od stycznia 1975 r. do sierpnia 1976 r.,c) oskarżony Aleksander K. brał udział w zagarnięciu części tego złomu około 13.900 zł w okresie od stycznia 1975 r. do listopada 1976 r.,d) oskarżony Leszek K. brał udział w zagarnięciu części tego złomu o wartości około 5.000 zł w okresie od dnia 15 stycznia 1975 r. do listopada 1976 r., a złom stalowy o wartości 500 zł na szkodę Wytwórni Sprzętu Medycznego w K. i na szkodę Drukarni Narodowej w K. o wartości 248 zł zagarnęli oskarżeni Edward P. i Adam P. we współdziałaniu także ze Stanisławem Z. w okresie od dnia 23 marca 1976 r. do dnia 13 sierpnia 1976 r., tj. popełnienia przestępstwa ciągłego określonego w art. 202 § 1 k.k. w związku art. 58 k.k.,i na podstawie tych przepisów z zastosowaniem art. 36 § 3 k.k. zostali skazani: Edward P., Adam P., Tadeusz Z. oraz Aleksander K. na karę po 2 lata pozbawienia wolności, a Leszek K. na rok pozbawienia wolności; na kary grzywny - Edward P. i Adam P. po 15.000 zł, Tadeusz Z. 10.000 zł, Alekander K. 8.000 zł oraz Leszek K. 6.000 zł (...).Rewizje od tego wyroku wnieśli oskarżeni (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Zasadniczym zagadnieniem z zakresu kwalifikacji prawnej jest w niniejszej sprawie kwestia, czy oskarżeni działaniem swym wypełnili znamiona przestępstwa określonego w art. 202 § 1 k.k., czy też jedynie określonego w art. 199 § 1 k.k., jak to postulowały rewizje oskarżonych Edwarda P., Adama P., Aleksandra K., Tadeusza Z. i Leszka K.Argumenty rewizji tych oskarżonych sprowadzają się przede wszystkim do twierdzenia, że przestępstwo określone w art. 202 k.k. należy uznać za przestępstwo indywidualne, gdyż przynamniej jeden z uczestników porozumienia musi być pracownikiem jednostki gospodarki uspołecznionej, wyzyskującym swój stosunek służbowy z daną jednostką dla zagarnięcia mienia na szkodę tej jednostki albo na szkodę nabywców lub dostawców.Ponadto niektóre rewizje znamię przestępstwa określonego w art. 202 k.k.: "wyzyskując działalność jednostki gospodarki uspołecznionej" interpretują w ten sposób, że - jak to wywiedziono w rewizji oskarżonego Adama P. - "(...) musi być jakaś przestępcza ingerencja w sam tok działalności, a nie jedynie wyzyskanie sposobności czy okazji."Przeciwko potraktowaniu omawianego przestępstwa jako choćby częściowo indywidualnego przemawia fakt, że ustawodawca używając słowa: "kto", a nie - jak np. w wypadku przestępstwa określonego w art. 239 k.k. - "kto w związku z pełnieniem funkcji publicznej", nie określił, aby omawiane przestępstwo należało - ze względu na określony podmiot - uważać za przestępstwo indywidualne. Słowo: "kto" daje podstawę do twierdzenia, że podmiotem przestępstwa określonego w art. 202 k.k. może być każda osoba fizyczna.Z pozostałych znamion przestępstwa określonego w art. 202 k.k. także nie można wyprowadzić wniosku, że chodzi o przestępstwo indywidualne (jak np. w wypadku art. 144 k.k.). Pozostaje zatem do rozważenia, co oznacza wyrażenie: "wyzyskiwanie działalności jednostki gospodarki uspołecznionej". Oczywistą jest rzeczą, że samo wykorzystanie istnienia takiej jednostki w celu zaboru np. jej mienia nie jest wyzyskaniem jej działalności, gdyż takiej interpretacji przeczy choćby wykładnia semantyczna; co innego bowiem oznaczają słowa: wyzyskanie działalności, a co innego - "wyzyskanie istnienia danej jednostki". Przykładowo można wskazać, że nie popełniają przestępstwa określonego w art. 202 k.k. takie osoby, które wykorzystując np. lukę w ogrodzeniu wchodzą na teren jednostki i kradną jej mienie wyzyskały bowiem one jedynie fakt istnienia tej jednostki. Wyzyskanie w rozumieniu art. 202 k.k. działalności jednostki gospodarki uspołecznionej następuje wtedy, gdy sprawcy zagarnięcia mienia czynią to w powiązaniu z działalnością tej jednostki, w której pracują lub z którą współpracują w ramach gospodarczej działalności tej jednostki. Dodać należy, że działalność danej jednostki - to nie tylko proces produkcyjny czy realizacja podstawowej funkcji ekonomicznej, dla której została utworzona (np. produkcja sensu stricto albo wykonywanie usług), ale całokształt jej działalności, w niej także np. gospodarka odpadami produkcyjnymi, transport. Odmienne rozumienie treści art. 202 k.k. sprzeczne byłoby z jego prawidłową wykładnią gramatyczną, semantyczną i celowościową. Przypomnieć także trzeba, że zarówno w art. 134 k.k., jak i w art. 202 k.k. chodzi o przestępstwa potocznie zwane aferami gospodarczymi i że ich cechą jest między innymi działanie przestępcze kilku lub więcej osób (co najmniej trzech - co należy do warunku: "działanie w porozumieniu"), wspólnie pasożytujących na procesach gospodarczych, związanych z funkcjonowaniem gospodarki uspołecznionej. Waga tych przestępstw o charakterze aferowym może być różna i różna może być ich kwalifikacja.Powracając na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wszyscy oskarżeni działaniem swym wypełnili znamiona występku określonego w art. 202 § 1 k.k., gdyż działając w porozumieniu zabrali mienie na szkodę jednostek gospodarki uspołecznionej, w których działalność zostali włączeni w celu wywozu - na rachunek tych jednostek, a nie własny - odpadów produkcyjnych i którą to działalność wyzyskali w celu wspomnianego zaboru.Z powyższych względów zarzuty obrazy prawa materialnego uznać należało za chybione (...).