VII KZP 50/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: J. Bratoszewski, H. Kempisty (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Romana S. i innych, oskarżonych z art. 203 § 1, art. 208, 210 § 1 k.k. i innych przepisów z zastosowaniem art. 58 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 listopada 1977 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy art. 58 k.k. ma zastosowanie do przestępstw określonych w art. 210 k.k. wówczas, gdy sprawca tego rodzaju przestępstw dokonał również innych przestępstw przeciwko mieniu, dających podstawę do przyjęcia przestępstwa ciągłego, oraz wówczas, gdy sprawca przestępstw określonych w art. 210 k.k. dokonał kilku tego rodzaju przestępstw na szkodę różnych pokrzywdzonych?2. Czy art. 58 k.k. ma zastosowanie wówczas, gdy dokonane zostały przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu i mieniu prywatnemu oraz wykroczenia?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Jak wynika z uchwały połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1966 r. (OSNKW 1966, z. 7, poz. 69) przestępstwo ciągłe wchodzi w grę tylko wtedy, gdy między poszczególnymi czynami przestępnymi, wchodzącymi w jego skład, istnieje "ścisły związek". Ten ścisły związek powstaje w szczególności wtedy, gdy występują następujące okooliczności prawne i faktyczne: wszystkie czyny, wchodzące w skład przestępstwa ciągłego, są jednorodzajowe; czyny te popełnione zostały w taki sam lub bardzo podobny sposób i w stosunkowo krótkich odstępach czasu, skierowano je przeciwko takiemu samemu dobru prawnemu; zostały one podjęte z powziętym z góry zamiarem albo wprawdzie gez takiego (tj. z góry powziętego zamiaru), ale przy wykorzystaniu tej samej trwałej sposobności.Uzasadnienie prawneII. Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1972 r. (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 20) wynika, że Sąd Najwyższy, uznając za w pełni aktualną przytoczoną wyżej uchwałę połączonych Izb Karnej i Wojskowej, wyjaśnił dodatkowo, co następuje:a) przyjęciu konstrukcji przestępstwa ciągłego nie stoi na przeszkodzie fakt, że poszczególne czyny, gdyby je rozpatrywano oddzielnie, stanowiłyby odrębne przestępstwa albo wykroczenia;b) przyjęciu konstrukcji przestępstwa ciągłego nie stoi również na przeszkodzie to, że poszczególne czyny wchodzące w jego skład mają różną postać (podstawową, kwalifikowaną lub uprzywilejowaną) albo występują w różnych formach zjawiskowych (dokonania, usiłowania, pomocnictwa lub podżegania).W uzasadnieniu powyżej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił ponadto, że:a) jednorodzajowość - jako jedno z kryteriów przestępstwa ciągłego - sprowadza się najczęściej do takiej samej kwalifikacji prawnej poszczególnych czynów, choć możliwe jest - np. w razie zagarnięcia mienia różnych wartości i popełnienia czynów nie w identyczny wprawdzie, ale zbliżony sposób - że poszczególne czyny wchodzące w skład przestępstwa ciągłego mogą zawierać znamiona określone w różnych przepisach;b) tożsamość dobra prawnego, gdy chodzi o dobra ścisle osobiste (np. uszkodzenie ciała, czyn nierządny, zniesławienie) zawsze się musi łączyć z tożsamością osoby pokrzywdzonej, a gdy chodzi o inne dobra, w szczególności zaś o mienie społeczne albo prywatne, tożsamość osoby pokrzywdzonej do przyjęcia konstrukcji przestępstwa ciągłego nie jest konieczna.III. W konsekwencji przytoczonych wyżej poglądów Sądu Najwyższego i nawiązując już bezpośrednio do pytania prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku, opowiedzieć się należy za tym co następuje:Przestępstwo określone w art. 210 k.k., choć umiejscowione przez ustawodawcę w tym samym rozdziale kodeksu karnego co między innymi przestępstwa określone w art. 199, 200, 201, 202, 203, 205 czy 208 k.k., nie może uchodzić za przestępstwo pozostające w ścisłym związku do tych innych przestępstw przewidzianych w rozdziale XXIX kodeksu karnego, gdyż nie jest ono skierowane wyłącznie przeciwko takiemu samemu dobru, a poandto dlatego, że nie jest ono popełnione w taki sam lub nawet bardzo podobny sposób. Chodzi tu bowiem w szczególności o to, że przestępstwo określone w art. 210 k.k. skierowane jest nie tylko przeciwko mieniu, ale i przeciwko osobie, przeciwko jej dobrom osobistym (przez użycie gwałtu lub zagrożenie tym gwałtem albo przez doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności). Przestępstwo określone w art. 210 k.k. - ze względu na to, że jest skierowane także przeciwko dobrom osobistym pokrzywdzonego - nie może również uchodzić za przestępstwo tożsame z każdym innym przestępstwem określonym w art. 210 k.k., chyba że wyjątkowo przestępstwo tego rodzaju popełnione zostanie powtórnie na szkodę tej samej osoby.IV. Przestępstwa przewidziane w rozdziale XXIX kodeksu karnego są przestępstwami jednorodzajowymi. Są to bowiem, jak określa to tytuł tego rozdziału, przestępstwa przeciwko mieniu, niezależnie od tego, czy w poszczególnych przepisach tego rozdziału wskazuje się wyraźnie na mienie społeczne (jak np. w art. 199, w art. 200, w art. 201 k.k.) czy też na "mienie cudze", jak np. w art. 203, 204, 205 k.k. Trzeba też dostrzegać i to, że nie brak w rozdziale XXIX kodeksu karnego przepisów odnoszących się do mienia zarówno społecznego, jak i prywatnego (na np. art. 208, 210, 211 czy 216 k.k.) albo też wymieniających w swych dyspozycjach zarówno mienie społeczne, jak i mienie prywatne ("cudze mienie ruchome"), jak np. w art. 212, 214 czy 215 k.k.Jednakże sama jednorodzajowość tych wszystkich przestępstw, wynika ze zgrupowania ich w jednym rozdziale kodeksu karnego, nie stanowi wystarczającej przesłanki do obejmowania wszystkich tego rodzaju przestępstw konstrukcją przestępstwa ciągłego. Nie wszystkie z nich bowiem skierowane są przeciwko takiemu samemu i jedynemu dobru prawnemu (por. art. 209, art. 210, art. 211 k.k.); nie wszystkie są też popełnione w ten sam lub bardzo podobny sposób czy też z wykorzystywaniem tej samej sposobności. Z tych zaś względów nie może wchodzić w skład tego samego przestępstwa ciągłego przestępstwo np. określone w art. 199 czy 201 k.k. i przestępstwo określone w art. 212 albo nawet w art. 214 k.k.Dlatego cytowana już wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1972 r. trafnie przytacza przykładowo możliwości przypisania przestępstwa ciągłego (spośród przestępstw przeciwko mieniu) wskutek połączenia przestępstw określonych w art. 203, 208 k.k. i art. 219 § 2 k.w. albo art. 199, 201 k.k. i art. 119 § 1 k.w.Ze względu zaś na to, że chodzi tu w każdym wypadku o przestępstwa przeciwko mieniu, zgrupowane w tym samym rozdziale XXIX kodeksu karnego, popełniane z reguły w taki sam lub bardzo podobny sposób, podejmowane z jednakowym z góry powziętym zamiarem albo z wykorzystaniem tej samej trwałej sposobności, nie ma podstaw ani prawnych, ani faktycznych (np. w wypadku, gdy ten sam sprawca okrada na przemian kioski uspołecznione i prywatne) do odstępowania od przyjmowania konstrukcji przestępstwa ciągłego, obejmującego jednocześnie przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu i prywatnemu. Postępowanie zaś inne przeczyłoby wyeksponowanej w powołanej na wstępie uchwale połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego potrzebie uzyskiwania: "pełnego obrazu społecznego niebezpieczeństwa przestępnego działania sprawcy (...)".Jest rzeczą zrozumiałą, że w wypadku skazywania za przestępstwo ciągłe, w którego skład wchodziłyby czyny określone w art. 199 k.k. i np. w art. 203 k.k., w opisie przypisanego przestępstwa ciągłego należy także wskazać odrębnie, jakie mienie społeczne i jakie "cudze mienie" uległo zagarnięciu.Jest też zrozumiałe, że zasądzenie odszkodowania pieniężnego na postawie art. 363 k.p.k. odnosić się może wyłącznie do szkody wyrządzonej w mieniu społecznym.V. Warto tu jeszcze na zakończenie wspomnieć, że zgodnie z cytowaną wyżej uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1972 r.: "zasady wyrażone w art. 10 § 2 i 3 k.k. mają zastosowanie również do przestępstwa ciągłego".