VI KZP 44/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: F. Karolus, Z. Kubec (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana G., oskarżonego z art. 208 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 30 maja 1972 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"I. Czy dopuszczalne jest przyjęcie konstrukcji przestępstwa ciągłego w sytuacji, gdy poszczególne elementy tego przestępstwa wyczerpują znamiona przestępstw przewidzianych w różnych przepisach części szczególnej kodeksu karnego albo znamiona wykroczeń, oraz czy w takiej sytuacji może mieć zastosowanie przepis art. 10 § 2 k.k.?II. Czy dopuszczalne jest wymierzenie kary łącznej w myśl art. 66 i nast. k.k. na podstawie poszczególnych kar wymierzonych za przestępstwa i za wykroczenia?" i po wysłuchaniu prokuratorau c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Kodeks karny, wprowadzając w art. 58 pojęcie przestępstwa ciągłego, nadał temu pojęciu, ukształtowanemu wcześniej przez judykaturę i doktrynę, rangę instytucji kodeksowej.Mimo doniosłych konsekwencji materialnoprawnych i procesowych, jakie rodzi przyjęcie w konkretnej sprawie konstrukcji przestępstwa ciągłego, kodeks karny nie podał jego definicji, pozostawiając określenie i wyjaśnienie tego pojęcia teorii oraz praktyce. Za aktualną więc należy uznać uchwałę połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 8 kwietnia 1966 r. w sprawie VI KO 42/62 (OSNKW 1966, z. 7, poz. 69).Wprawdzie uchwała ta dotyczyła innej kwestii niż objęta pytaniem, a mianowicie tego, czy materialna prawomocność osądu czynów ujętych jako przestępstwo ciągłe nie obejmuje nowo ujawnionych czynów, które w razie ich wcześniejszego ujawnienia weszłyby w skład osądzonego przestępstwa ciągłego, niemniej jednak uzasadnienie tej uchwały zawiera wiele wskazań, które umożliwiają odpowiedź na przedstawione pytanie.W szczególności z uchwały tej wynika, że przestępstwo ciągłe, stanowiące instytucję prawa karnego materialnego, jest przestępstwem wieloczynowym i że według zawartego w tej uchwale wyjaśnienia Sądu Najwyższego racją łączenia poszczególnych czynów w jedno przestępstwo ciągłe jest konieczność należytego ustalenia oraz oceny stopnia społecznego niebezpieczeństwa całego kompleksu przestępnej działalności sprawców. Skoro więc przestępstwem ciągłym jest szereg czynów, to o stopniu społecznego niebezpieczeństwa tego przestępstwa stanowi społeczne niebezpieczeństwo całego kompleksu przestępnej działalności sprawcy objętej tym przestępstwem, niezależnie od stopnia społecznego niebezpieczeństwa poszczególnych czynów wchodzących w skład przestępstwa ciągłego.Omawiana uchwała Sądu Najwyższego dotyczyła problemu rei iudicatae w związku ze sprawą, w której poszczególne czyny, wchodzące w skład przestępstwa ciągłego, gdyby rozpatrywano je oddzielnie, stanowiłyby przestępstwa, nie zaś wykroczenia, dlatego w uzasadnieniu tej uchwały mowa jest jedynie o czynach przestępnych. Jednakże z istoty przestępstwa ciągłego w rozumieniu omawianej uchwały wynika, że fakt, iż wszystkie czyny lub tylko niektóre z nich - rozpatrywane oddzielnie - stanowiłyby wykroczenia, nie stoi na przeszkodzie przyjęciu konstrukcji przestępstwa ciągłego pod warunkiem, że cała działalność oskarżonego (wszystkie czyny łącznie) stanowi przestępstwo i spełnia warunki przestępstwa ciągłego, o których mowa w cytowanej uchwale.Jednorodzajowość - jako jedno z kryteriów przestępstwa ciągłego - najczęściej sprowadzać się będzie do takiej samej kwalifikacji prawnej poszczególnych czynów, choć możliwe jest - np. w razie zagarnięcia mienia różnych wartości i popełnienia czynów w nie identyczny wprawdzie, lecz w podobny sposób - że poszczególne czyny wchodzące w skład przestępstwa ciągłego będą zawierały znamiona określone w różnych przepisach (np. art. 203 § 1, art. 203 § 2 i 208 k.k., art. 119 § 2 k.w. albo art. 199 § 1, art. 199 § 2, art. 201 k.k., art. 119 § 1 k.w.). W skład przestępstwa ciągłego mogą wchodzić czyny o różnych formach zjawiskowych (dokonanie, usiłowanie, pomoc, podżeganie). Oczywiście podstawą przyjęcia konstrukcji przestępstwa ciągłego jest ustalenie, że wszystkie czyny, niezależnie od ich formy zjawiskowej i kwalifikacji prawnej, odpowiadają warunkom, o których mowa w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego.Przechodząc do omówienia dalszego kryterium przestępstwa ciągłego, dodać należy, że tożsamość dobra prawnego, gdy chodzi o dobra ściśle osobiste (np. uszkodzenie ciała, czyn nierządny, zniesławienie), zawsze musi się łączyć z tożsamością osoby pokrzywdzonej, gdy zaś chodzi o inne dobra, a w szczególności o mienie społeczne albo prywatne, tożsamość osoby pokrzywdzonej do przyjęcia konstrukcji przestępstwa ciągłego nie jest konieczna.W sprawie, której pytanie dotyczy, zachodzą wszystkie kryteria, o których była mowa. Sprawca bowiem dopuścił się czynów jednorodzajowych w bardzo podobny sposób (okradanie samochodów dokonane i usiłowane), w krótkich odstępach czasu (w ciągu 7 dni popełnił 8 czynów), przeciwko takiemu samemu dobru prawnemu (mienie prywatne) i z powziętym z góry zamiarem.Do przestępstwa ciągłego, jak do każdego przestępstwa, ma zastosowanie art. 10 § 2 i 3 k.k., jeżeli działanie sprawcy wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej. Co do wartości mienia - to o kwalifikacji prawnej decyduje wartość objęta przestępstwem ciągłym, nie zaś poszczególnymi czynami wchodzącymi w jego skład. Dlatego w razie kwalifikacji kumulatywnej nie może mieć zastosowanie art. 119 k.w.2. Dla wyjaśnienia kwestii objętej pytaniem II należy podnieść, że sądy, jeżeli orzekają w sprawach o wykroczenia, stosują przepisy prawa materialnego odnoszące się do wykroczeń.W wypadku popełnienia przez sprawcę dwóch czynów, z których jeden wyczerpuje znamiona przestępstwa, a drugi - wykroczenia, przy czym między tymi czynami nie zachodzi taki związek, który daje podstawę do potraktowania ich łącznie jako jednego przestępstwa ciągłego, ustawa nie przewiduje możliwości łączenia kar orzeczonych za przestępstwo i wykroczenie.Należy zatem przyjąć, że łączenie kar orzeczonych za przestępstwo i wykroczenie nie jest dopuszczalne. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie między innymi w odmiennym w razie popełnienia przestępstwa i wykroczenia sposobie unormowania kwestii kary w razie zbiegu realnego, jak również w określeniu w sposób istotnie się różniący terminów przedawnienia dla obu tych kategorii czynów zagrożonych karą.