VI KZP 17/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: J. Dankowski (sprawozdawca), dr K. Mioduski, J. Polony (współsprawozdawca), A. Pyszkowski, K. Wagner, Z. Ziemba. Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mirosława P. i in., oskarżonych z art. 240 pkt 1 k.k. i in., po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Najwyższy w trybie art. 390 § 2 k.p.k. postanowieniem z dnia 14 marca 1974 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Co ma na względzie art. 240 pkt 1 k.k. mówiąc o funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością, w szczególności czy wystarcza, by funkcjonariusz zajmował eksponowane stanowisko w hierarchii państwowej, gospodarczej lub spółdzielczej, czy też musi to być stanowisko wysoce eksponowane, albo czy wystarcza, by spełniał konkretną funkcję wielkiej wagi, czy wreszcie trzeba, aby te warunki zachodziły łącznie?"2. Jakie kategorie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej podlegają kwalifikowanej odpowiedzialności określonej w art. 240 pkt 1 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorau c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.Uzasadnienie faktycznePrzepisy prawa karnego nie zawierają wyjaśnienia, co należy rozumieć przez pojęcie funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością. Jednakże z samej istoty tego pojęcia, rozpatrywanego na tle zróżnicowania w art. 120 § 11 k.k. kategorii podmiotów zaliczanych do kręgu funkcjonariuszy publicznych, wynika, że za funkcje związane ze szczególną odpowiedzialnością należy uważać takie funkcje, których powierzenie określonej osobie łączy się z wysokim stopniem zaufania publicznego i których pełnienie wiąże się zazwyczaj z zajmowaniem w jednej z instytucji, określonych w art. 120 § 12 k.k., stanowiska dającego uprawnienia do samodzielnego podejmowania ważkich decyzji. Ważkimi zaś są takie decyzje, które mogą wywołać istotne skutki bądź w życiu zbiorowości, bądź w życiu jednostki. W pierwszym wypadku będzie to więc sfera stosunków politycznych, społecznych lub gospodarczych Państwa albo interesów szerszej grupy obywateli, w drugim natomiast - sfera żywotnych interesów obywatela. Porównanie treści ust. 3 § 11 art. 120 k.k. z treścią pozostałych ustępów wspomnianego paragrafu prowadzi do wniosku, że nie każdy funkcjonariusz publiczny jest osobą pełniącą funkcje związane ze szczególną odpowiedzialnością (np. osoby wymienione w ust. 1 i 5); rozróżnienie zaś w ust. 3 § 11 art. 120 k.k. pojęcia osoby zajmującej kierownicze stanowisko od pojęcia osoby pełniącej funkcje związane ze szczególną odpowiedzialnością wskazuje na to, że nie każde kierownicze stanowisko jest równoznaczne z pełnieniem takiej funkcji. Pełnienie funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością, chociaż łączy się często z zajmowaniem kierowniczego stanowiska, jest więc pojęciem samodzielnym, wobec czego można je odnieść także do osoby, która takiego stanowiska nie zajmuje, lecz której pełnienie takich funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością powierzono choćby doraźnie, mimo że osoba ta nie była nawet funkcjonariuszem publicznym (dotyczy to osób spoza kręgu zawodów, stanowisk i instytucji wymienionych w art. 120 § 11 i 12 k.k.). W tym ostatnim wypadku rzecz się przedstawia podobnie jak w sytuacji, w związku z którą Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 lipca 1970 r. - VI KZP 27/70 (OSNKW 1970, z. 9, poz. 90) już wyjaśnił, że nie wszystkie osoby pełniące funkcje publiczne są funkcjonariuszami publicznymi. W art. 120 § 11 ust. 3 k.k. jest mowa o funkcjach związanych ze szczególną odpowiedzialnością, natomiast w art. 240 pkt 1 k.k. jest mowa o funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością. Oznacza to, że art. 240 pkt 1 k.k. ma na myśli nie ogół funkcji pełnionych przez przyjmującego korzyść majątkową lub osobistą albo ich obietnicę, lecz konkretną funkcję, w związku z którą korzyść ta lub jej obietnica jest przyjmowana. Konieczność występowania takiego związku wynika z brzmienia art. 239 § 1 k.k., którego znamiona wchodzą w skład dyspozycji art. 240 pkt 1 k.k. Sens takiego uregulowania polega na tym, że do czynności wykonywanych przez osobę pełniącą funkcje związane ze szczególną odpowiedzialnością należą częstokroć i takie, z którymi nie jest związana odpowiedzialność o charakterze szczególnym. Przyjęcie zatem korzyści majątkowej lub osobistej albo innej obietnicy w związku z taką czynnością może stanowić przestępstwo określone w art. 239 k.k., a nie w art. 240 pkt 1 k.k.Jak z powyższego wynika, o odpowiedzialności określonej w art. 240 pkt 1 k.k. decyduje wykonywana przez sprawcę funkcja, nie zaś zajmowane stanowisko (kierownicze lub eksponowane, które to pojęcia nie są równoznaczne). Wszystkie powyższe wywody, dotyczące pojęcia funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością, odnoszą się do zagadnienia odpowiedzialności karnej funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej za przestępstwa określone w art. 239 k.k. i w art. 240 pkt 1 k.k.W odniesieniu bowiem i do tego kręgu osób kwalifikacja prawna uzależniona być musi od prawidłowego zastosowania przedstawionych wyżej kryteriów.