VI KZP 13/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch. Sędziowie: W. Komorniczak (sprawozdawca), A. Hapon.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa S., Leona K., Władysława K., oskarżonych z art. 47 § 1 u.k.s. i innych przepisów, po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 2 marca 1973 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy wyprodukowana z monet złotych albo sztabek złota nielegalnie przez osoby fizyczne biżuteria w postaci pierścionków i kolczyków traci przez to przetworzenie charakter «wartości dewizowej», stając się wyrobem użytkowym, czy też nadal mimo przetworzenia pozostaje jako złoto wartością dewizową w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133)?2. W wypadku uznania, że powyższy wytwór stanowi wyrób użytkowy - czy nielegalny wyrób takich jak powyższe wyrobów użytkowych i wprowadzenie ich do obrotu stanowi w myśl art. 86 czy 93 u.k.s. naruszenie przepisów podatkowych albo w myśl art. 9 ust. 1 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301 z późn. zm.) naruszenie powyższych przepisów, jeżeli taka działalność jako zakazana dla osób fizycznych nie jest brana w rachubę przy obowiązku podatkowym, a rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 9 października 1959 r. w sprawie gospodarowania niektórymi wyrobami użytkowymi ze złota i platyny (Dz. U. z 1960 r. Nr 1, poz. 3) reguluje obrót tylko wyrobami użytkowymi niezdatnymi do użytku?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Z treści art. 2 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133) wynika, że wartościami dewizowymi, oprócz zagranicznych środków płatniczych, są złoto i platyna, z wyjątkiem wyrobów użytkowych wykonanych z tych metali.Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej (Dz. U. Nr 21, poz. 137 z późn. zm.) za wyroby użytkowe ze złota i platyny uznaje przedmioty wytwarzane zazwyczaj ze złota lub platyny, np. obrączki, pierścionki, broszki, bransoletki, łańcuszki, i inną biżuterię oraz protezy i inne wyroby dentystyczne, a ponadto monety ze złota lub platyny bite przed rokiem 1850, jeżeli mają charakter zabytkowy (§ 3 wymienionego rozporządzenia).Z treści przepisów wymienionego rozporządzenia wynika, że biżuteria ze złota i platyny w postaci pierścionków i kolczyków nie stanowi wartości dewizowej.Biżuteria taka wytworzona nawet przez osobę, która nie ma na to wymaganego zezwolenia, nie traci przez to charakteru wyrobu użytkowego. Należy przy tym zwrócić uwagę na to, że biżuteria taka musi mieć właściwości wyrobu użytkowego, chyba że jest on niezdatny do użytku na skutek uszkodzenia; wszelkiego bowiem rodzaju półfabrykaty ze złota i platyny, z wyjątkiem półfabrykatów dentystycznych, stanowią wartość dewizową (§ 3 wymienionego rozporządzenia).Zarządzeniem Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia 14 lutego 1957 r. w sprawie przekazania uprawnień do wydawania przepisów o gospodarowaniu stalą, metalami nieżelaznymi oraz niektórymi metalami szlachetnymi (Mon. Pol. Nr 15, poz. 115) wydanym na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301 z późn. zm.) Minister Finansów otrzymał uprawnienie do wydawania przepisów o gospodarowaniu złotem, platyną i innymi metalami szlachetnymi.Na podstawie wymienionego zarządzenia z dnia 14 lutego 1957 r. oraz na podstawie art. 3 ust. 1 i 2 cytowanego dekretu z dnia 29 października 1952 r. Minister Finansów rozporządzeniem z dnia 9 października 1959 r. w sprawie gospodarowania niektórymi wyrobami użytkowymi ze złota i platyny (Dz. U. z 1960 r. Nr 1, poz. 3 z późn. zm.) zabronił nabywania, zbywania oraz oddawania i przyjmowania do przerobu uszkodzonych wyrobów użytkowych ze złota i platyny, jeżeli nabywcą lub przetwórcą nie są jednostki do tego upoważnione.Tym samym rozporządzeniem Minister Finansów skup i przerób uszkodzonych wyrobów użytkowych ze złota powierzył państwowemu przedsiębiorstwu "Jubiler", Przedsiębiorstwu Produkcji i Handlu Dewocjonaliami "Veritas" oraz jednostkom Centrali Wytwórczości i Handlu Dewocyjnego "Ars Christiana".Minister Finansów zarządzeniem z dnia 28 października 1965 r. w sprawie obrotu wyrobami ze złota i platyny zdatnymi do użytku (Mon. Pol. Nr 60, poz. 308) zabronił prywatnym przedsiębiorstwom handlu detalicznego dokonywania obrotu wyrobami ze złota i platyny zdatnymi do użytku.Na podstawie wymienionych przepisów Minister Finansów wydał nowe zarządzenie z dnia 18 lipca 1972 r. w sprawie gospodarowania wyrobami ze złota i platyny (Dz. U. Nr 32, poz. 221).W zarządzeniu tym - podobnie jak poprzednio - Minister Finansów zabrania prywatnym przedsiębiorstwom handlu detalicznego dokonywania obrotu wyrobami ze złota i platyny, natomiast do skupu, przerobu i napraw wyrobów ze złota upoważnia państwowe przedsiębiorstwo "Jubiler", placówki handlowe i przemysłowe Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych sp. z o.o. "Veritas" oraz Centrali Wytwórczości i Handlu Dewocyjnego "Ars Christiana".Do przerobu złota w innej postaci niż uszkodzone wyroby użytkowe Minister Finansów upoważnił państwowe przedsiębiorstwo "Jubiler" i inne jednostki, które otrzymały na to wymagane zezwolenie (§ 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 października 1959 r. w sprawie gospodarowania niektórymi wyrobami użytkowymi ze złota i platyny - Dz. U. z 1960 r. Nr 1, poz. 3 oraz § 6 rozporządzenia tego Ministra z dnia 18 lipca 1972 r. w sprawie gospodarowania wyrobami ze złota i platyny - Dz. U. Nr 32, poz. 221). Jednostki upoważnione do przerobu złota otrzymują to złoto z Narodowego Banku Polskiego za pośrednictwem Mennicy Państwowej w ilości ustalonej w narodowym planie gospodarczym. Wynika z tego, że zarówno nabywanie, jak i zbywanie wyrobów użytkowych ze złota lub platyny przez przedsiębiorstwa handlu detalicznego bez wymaganego zezwolenia oraz wytwarzanie wyrobów ze złota lub platyny bez zezwolenia i w celu wprowadzenia ich do obrotu jest zakazane i stanowi występek określony w art. 9 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301 z późn. zm.).Mimo odpowiedzialności karnej za wytwarzanie bez zezwolenia wyrobów użytkowych ze złota lub platyny, wyroby te nie tracą właściwości wyrobu użytkowego.2. W sprawie Józefa S., Leona K. i Władysława K. Sąd Powiatowy w Oświęcimiu ustalił, że oskarżony Józef S. dostarczał Leonowi K. złoto - a więc wartości dewizowe - w celu przerobienia go na biżuterię, którą oskarżony Józef S. wprowadzał następnie do obrotu.Mimo że oskarżeni działaniem swoim wyczerpali w początkowej fazie ustawowe znamiona występku określonego w art. 60 § 1 u.k.s., a następnie - w art. 9 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301 z późn. zm.), działalność ich polegająca na odpłatnym wytwarzaniu ze złota wyrobów użytkowych i wprowadzaniu ich do obrotu podlega opodatkowaniu.Z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 1967 r. w sprawie wykonania dekretów o podatku obrotowym i podatku dochodowym (Dz. U. z 1968 r. Nr 1, poz. 1) wynika, że obowiązkowi podatkowemu podlega prowadzenie przedsiębiorstwa, wykonywanie zawodu lub zajęcia nawet w sposób niezgodny z przepisami prawa, jeżeli zawierane umowy są mimo to prawnie skuteczne (np. czynności podejmowane bez uprawnień).Nie podlegają jednak podatkowi czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (np. paserstwo, nierząd).Pismo okólne Ministerstwa Finansów z dnia 29 lipca 1968 r. w sprawie wykładni niektórych przepisów dotyczących podatków obrotowego i dochodowego (Dz. Urz. Min. Fin. Nr 10, poz. 20) zawiera wyjaśnienie charakteru świadczeń, które podlegają opodatkowaniu, mimo że są podejmowane bez zachowania warunków prawem przepisanych. Do takich świadczeń należy zaliczyć czynności, które w istocie swojej nie są prawem zakazane, lecz na których wykonywanie niezbędne jest zezwolenie właściwych organów administracji, uzależnione bądź od tego, że ubiegający się o zezwolenie ma odpowiednie kwalifikacje zawodowe, bądź od innych warunków określonych w poszczególnych przepisach o zezwoleniach. Ministerstwo Finansów wyjaśnia również, że podatkowi obrotowemu podlegają przychody osiągane np. ze sprzedaży skór garbowanych bez zezwolenia, ze sprzedaży mięsa z uboju bez zezwolenia i z nielegalnej sprzedaży napojów alkoholowych.Z poprzednich rozważań wynika, że Minister Finansów udzielił różnym jednostkom zezwolenia na skup, sprzedaż wyrobów użytkowych ze złota lub platyny oraz na przerób złota albo może udzielić takiego zezwolenia. Wykonywanie więc tych czynności nie jest prawem zakazane ze względu na ich istotę, lecz ze względu na brak wymaganego zezwolenia Ministra Finansów. Wykonywanie tych czynności nawet bez zezwolenia nie pozbawia ich charakteru cywilnoprawnego. W tych więc warunkach, mimo że stanowią one występek określony w art. 9 cytowanego dekretu z dnia 29 października 1952 r., podlegają opodatkowaniu.Przy ustalaniu narażonego na uszczuplenie podatku należy również zbadać, czy państwowe przedsiębiorstwo "Jubiler" nabywając wyroby użytkowe ze złota potrąciło przedpłatę na podatek, oraz uwzględniać sytuację wynikającą z przepisu § 2 art. 21 u.k.s.