I CZ 79/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely. Sędziowie: S. Rudnicki, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Antoniego G. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. o 166.493 zł na skutek zażalenia pozwanego Skarbu Państwa na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 1972 r.,zaskarżone orzeczenie zmienił i pozew odrzucił, nie obciążając powoda kosztami.Uzasadnienie faktycznePowodowi przysługiwało na nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w G., prawo bezpłatnego użytkowania do dnia 31.XII.1974 r. Prowadził on na niej hodowlę kur, która uległa likwidacji w związku z wszczęciem w stosunku do tej nieruchomości postępowania wywłaszczeniowego. Powód otrzymał odszkodowanie pieniężne, lecz w postępowaniu wywłaszczeniowym nie uwzględniono utraconych korzyści, jakich mógł się spodziewać z prowadzenia hodowli, gdyby nie uległa ona przymusowej likwidacji.Według twierdzeń procesowych powoda został on również narażony na straty, gdyż materiał hodowlany był zmuszony zbyć jako rzeźny. Nie otrzymał także odszkodowania za wyposażenie wnętrza kurnika. Łączna jego szkoda dochodzona przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium MRN w G. wyraża się kwotą 166.493 zł.Powód oparł powództwo na przepisie art. 361 § 2 k.c., reprezentując pogląd, że przepis ten ma zastosowanie do wszystkich wypadków powstania szkody w braku odmiennego uregulowania w przepisach szczególnych. Przepisy wywłaszczeniowe jako lex specialis nie określają odszkodowania za odjęcie prawa użytkowania.Skarb Państwa wnosił o odrzucenie pozwu. Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 17.IV.1972 r. oddalił zarzut pozwanego w przedmiocie niedopuszczalności drogi sądowej. Sąd ten oparł swoje rozstrzygnięcie na przekonaniu, że w wypadku gdy wywłaszczeniem objęte jest inne prawo niż prawo własności, dopuszczalne jest dochodzenie odszkodowania w drodze sądowej.Na powyższe postanowienie pozwane Prezydium MRN wniosło zażalenie, domagając się jego zmiany i odrzucenia pozwu. Żalący dowodził, że dla wywłaszczenia i odszkodowania wyłączna jest droga postępowania administracyjnego.Zażalenie należy uznać za uzasadnione.Inna niż prawo własności treść wywłaszczanego prawa majątkowego związanego z nieruchomością oraz okoliczność nieobjęcia w postępowaniu wywłaszczeniowym wszystkich szkód w rozumieniu prawa cywilnego, a w szczególności utraconych korzyści, nie uzasadnia - do ich dochodzenia - dopuszczalności drogi sądowej.We wszystkich dziedzinach prawa obowiązuje zasada, że w wypadku gdy stosowanie określonych przepisów oparte jest na ustawie szczególnej, to również w wypadku jej naruszenia poszukiwanie ochrony musi być oparte przede wszystkim na przepisach tego aktu szczególnego, jeśli nie ma odesłania do innych przepisów bądź jeśli co innego nie wynika z samego celu ustawy.W rozważanym przez Sąd Najwyższy wypadku tym aktem szczególnym jest ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), która nie zawiera upoważnienia do bezpośredniego lub posiłkowego stosowania innych przepisów.Według art. 4 tej ustawy wywłaszczenie może polegać na całkowitym odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości, a więc przedmiotem wywłaszczenia może być nie tylko prawo własności, lecz również inne prawo majątkowe.Prawo powoda do opisanej nieruchomości stało się przedmiotem wywłaszczenia. O wywłaszczeniu i odszkodowaniu, stosownie do art. 14 ustawy, orzeka wyłącznie organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej w trybie i na zasadach określonych w ustawie wywłaszczeniowej, a nie na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym. Szczególne zasady co do zakresu szkód zostały wyraźnie sprecyzowane w art. 8 cyt. ustawy; wynika z nich, że wywłaszczony może uzyskać odszkodowanie za prawo własności lub ograniczone prawo na nieruchomości, za budowle i inne urządzenia, zasiewy, uprawy, plony i plantacje kultur wieloletnich.Innych odszkodowań ustawa nie przewiduje, a zatem nie mogą one być dochodzone w drodze procesu cywilnego, jako pominięte w postępowaniu wywłaszczeniowym. Ograniczenie to należy uznać za wyraźnie zamierzone przez ustawodawcę.W tych więc warunkach dochodzenie odszkodowania w drodze procesu cywilnego w rozumieniu prawa cywilnego, a więc w szerszym zakresie, niż to przewiduje ustawa, oraz odszkodowania za przedmioty pominięte w ogóle w postępowaniu wywłaszczeniowym byłoby wkraczaniem w sferę stosunków powierzonych organom administracji i prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy. Dlatego w takiej sytuacji słuszne będzie stwierdzenie, że zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, jeśli chodzi o ochronę poszukiwaną przez powoda.Z tych względów Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone orzeczenie i pozew odrzucił na podstawie przepisów art. 390 k.p.c. w związku z art. 397 k.p.c. oraz na zasadzie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.O kosztach orzeczono z zastosowaniem art. 102 k.p.c.