VI KZP 36/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), J. Zembaty.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zygmunta Józefa D., oskarżonego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 28 czerwca 1968 r. zagadnienia wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"a)Czy uprzednie skazanie z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu : niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. Nr 45, poz. 224 z późniejszymi zmianami) po wejściu w życie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń do orzecznictwa karno-administracyjnego (Dz. U. Nr 23, poz. 149) należy traktować jako skazanie za występek, czy też jako ukaranie za wykroczenie?b)W razie przyjęcia, że oskarżony popełnił czyn zarzucany w ramach recydywy - czy można zastosować art. 23 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), skoro od popełnienia czynu upłynął rok (art. 17 cytowanej ustawy)?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. 1. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149) dokonała nie tylko zwykłego przekazania "niektórych drobnych przestępstw" (wymienionych konkretnie w art. 1-10 tej ustawy) do orzecznictwa karno-administracyjnego, ale zarazem owe "niektóre drobne przestępstwa", wyłączając je spod dalszego rozpoznawania przez sądy, określiła jako wykroczenia. Wynika to nawet ze sformułowania samego tytułu ustawy: "ustawa (...) przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń (...)".Rozwiązanie to wywodzi się z przyjętych powszechnie zasad racjonalnej polityki kryminalnej, nakazującej różnicowanie czynów przestępczych według stopnia ich społecznego niebezpieczeństwa, w szczególności zaś z odrzucenia dotychczasowego traktowania sprawców "niektórych drobnych przestępstw" na równi z innymi przestępcami - wraz ze wszystkimi skutkami ich skazania. Spowodowało ono w konsekwencji nie tylko ustawowe wyłączenie "niektórych drobnych przestępstw" spośród przestępstw, ale również zaklasyfikowanie ich przez ustawę do rzędu wykroczeń. Nie powinno więc ulegać wątpliwości, że tego rodzaju zmiana charakteru czynów, pociągająca za sobą w tym zakresie złagodzenie odpowiedzialności karnej, ma zasadnicze znaczenie dla określenia stosunku do tego rodzaju czynów również już prawomocnie przed dniem 1 stycznia 1967 r. osądzonych.2. O tym, że powołana ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149) nie tylko "przekazuje" określone czyny do orzecznictwa karno-administracyjnego, ale że zarazem przesądza w ogóle o charakterze prawnokarnym czynów tego rodzaju, odbierając im jednocześnie dotychczasową rangę występków, przekonują pośrednio także przepisy art. 22, 23, 31 i 32 tej ustawy. Tak więc - w warunkach ściśle wymienionych w art. 22 - "w sprawach o czyny określone w art. 1-10", choć zostały one przekazane generalnie przez ustawę do orzecznictwa karno-administracyjnego, sądy nadal zachowują prawo rozpoznawania tych czynów. Zachowanie jednak wyjątkowego prawa rozpoznawania tych czynów przez sądy nie przywraca im nawet w tych wypadkach rangi występków. Zgodnie bowiem z ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. czyny tego rodzaju stały się i pozostają ze swej istoty wykroczeniami niezależnie od tego, jaki organ je rozpoznaje, ani nawet niezależnie od tego, w jakiej postaci zapadają orzeczenia.Na podstawie art. 23 wolno sądowi "orzec jak w sprawie o wykroczenie" w wypadku, gdy rozpoznaje sprawę osoby, której dotyczy art. 16 § 1 pkt 1. Wynika stąd, że tylko w tym wypadku ustawa pozwala potraktować ostatecznie występek jak wykroczenie. To stanowisko ustawy ma istotne znaczenie także dla określenia stosunku do czynów, które do dnia 31 grudnia 1966 r. były występkami.Ze sformułowania art. 32 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., że sprawy o czyny określone w art. 1-10 popełnione przed dniem wejścia w życie tej ustawy podlegają rozpoznaniu "przez organy dotychczas właściwe", wynika (w powiązaniu z art. 2 prawa o wykroczeniach i art. 2 § 1 k.k.), że dotychczasowe występki odpowiadające czynom określonym w art. 1-10 ustawy dnia 17 czerwca 1966 r. - nawet gdy je popełniono przed wejściem w życie tej ustawy - nie są już występkami, lecz wykroczeniami (por. również uzasadnienie uchwały SN z dnia 13 października 1967 r. VI KZP 31/67, OSNKW zesz. 12 z 1967 r., poz. 123).Stosownie do art. 31, w zakresie takim, w jakim ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. przekazuje niektóre czyny jako wykroczenia do orzecznictwa karno-administracyjnego, nie wolno ani kolegiom karno-administracyjnym, ani też sądom rozpoznającym wyjątkowo te czyny (por. art. 22) stosować przepisów ustaw karnych, które nadal, jako nie uchylone, określają te czyny, formalnie rzecz biorąc, jako przestępstwa.3. Na podstawie powyższej analizy założeń i przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. - mimo że brak w niej odrębnego przepisu wyraźnie zobowiązującego do traktowania skazań przed dniem 1 stycznia 1967 r. za występki jako ukarań za wykroczenia - należy przyjąć, że taka, a nie inna jest dorozumiana wola ustawodawcy.Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. zdecydowała więc w ogóle o tym, że czyny określone w jej art. 1-10 stanowią nie - tak jak do 31 grudnia 1966 r. - przestępstwa (występki), lecz tylko wykroczenia. Nie można przyjąć, że ustawa ta - wbrew wskazaniu płynącemu z art. 2 § 1 k.k. i art. 2 prawa o wykroczeniach - miałaby mieć zastosowanie wyłącznie do odpowiedników czynów określonych w jej art. 1-10, nawet popełnionych przed datą wejścia jej w życie, ale tylko do tych z nich, które jeszcze nie zostały osądzone. Przeciwnie, należy przyjąć, że również na stosunek do poprzednich skazań przez sąd za określone czyny, traktowane do 31 grudnia 1966 r. jako występki, nie pozostaje bez zasadniczego znaczenia fakt, iż ustawodawca czyny tego rodzaju uznaje już tylko za wykroczenia.W sensie więc materialnoprawnym, uwzględniając w szczególności zasadniczo inny niż dotychczas stosunek ustawodawcy stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynów o treści odpowiadającej stanom faktycznym art. 1-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o poprzednich sądowych skazaniach za czyny będące przedtem występkami trzeba i należy mówić dzisiaj jedynie jako o skazaniach za wykroczenia.4. W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 1967 r. "nowej" ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., należy zwrócić uwagę na to, że odpowiednie zastosowanie art. 2 k.k. (w związku z art. 2 prawa o wykroczeniach) przynosi bezpośrednie rozwiązanie tylko dwóch kwestii dotyczących wzajemnego stosunku ustawy "nowej " do "dawnej", a mianowicie:a) stosownie do art. 2 § 1 k.k. (w związku z art. 2 prawa o wykroczeniach) wszystkie czyny, które stanowiły występki, a które zostały określone jako wykroczenia w art. 1-10 ustawy jeżeli popełnione zostały przed dniem 1 stycznia 1967 r., podlegają od 1 stycznia 1967 r. rozpoznaniu jako wykroczenia,b) według art. 2 § 2 k.k. wszystkie kary prawomocnie wymierzone przed 1 stycznia 1967 r. za występki, które ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. uznaje za wykroczenia, podlegają również po dniu 1 stycznia 1967 r. wykonaniu w rozmiarze, w jakim zostały orzeczone (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 12 maja 1967 r. VI KZP 21/67, OSNKW zesz. 7 z 1967 r., poz. 63).Dla oceny natomiast, czy prawomocne skazanie przed 1 stycznia 1967 r. za czyny, odpowiadające stanom faktycznym wykroczeń określonych przez ustawę z dnia 17 czerwca 1966 r. w art. 1-10, traktować należy nadal jako skazania za występki, też jako skazania za wykroczenia, sięgnąć należy - z braku wyraźnej w tej mierze regulacji ustawowej - do przepisu najbardziej dla rozstrzygnięcia tej kwestii zbliżonego, tj. do art. 2 § 1 k.k.Przy stosowaniu tego przepisu należy mieć oczywiście na uwadze zawarty w nim nakaz stosowania w pierwszej kolejności ustawy nowej oraz nakaz stosowania zawsze ustawy względniejszej dla sprawcy.5. Zastosowanie przepisu art. 2 § 1 k.k. znajduje uzasadnienie również w tym, że przy rozważaniu kwestii, czy prawomocne skazania przed 1 stycznia 1967 r. za czyny uznane wówczas za występki traktować należy od 1 stycznia 1967 r. jako skazania za wykroczenia, nie chodzi tylko o rozstrzygnięcie teoretycznej natury, ale z reguły o rozstrzygnięcie konkretne, mające istotne znaczenie dla określenia stopnia odpowiedzialności sprawcy. Pozytywne bowiem rozstrzygnięcie, że poprzednie skazanie za czyn, który do 31 grudnia 1966 r. był uznany za występek, w świetle ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. w istocie rzeczy jest skazaniem za wykroczenie, powoduje niedopuszczalność stosowania przepisów o recydywie do sprawcy późniejszego czynu tego samego rodzaju lub popełnionego z tych samych pobudek. Nie pozostanie to również bez znaczenia nawet dla odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 16 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. w związku ze skróconym do lat 2 okresem "próby" po skazaniu uprzednim za wykroczenie. Przyjąć więc należy, że choć art. 2 § 1 k.k. ma bezpośrednie zastosowanie do wyrokowania w sprawie o czyn popełniony pod rządem dawnej ustawy (innej niż w chwili orzekania), to jednak może i powinien on mieć zastosowanie również do orzekania o czynie wprawdzie popełnionym pod rządem nowej ustawy, ale co do którego zachodzi konieczność równoczesnego rozstrzygania o recydywie, której istnienie zależne jest od stosunku do poprzedniego skazania sprawcy.W tej sytuacji jedyną podstawę orzekania stanowić może - w drodze dopuszczalnej w tym względzie analogii - art. 2 § 1 k.k. Jeśli więc - jak w konkretnej sprawie - pierwszy czyn polegał na działaniu opisanym w art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 52 z późniejszymi zmianami) i stanowił wypadek mniejszej wagi, to w myśl art. 2 prawa o wykroczeniach w związku z art. 2 § 1 k.k. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. powinien on być traktowany jako wykroczenie z art. 10 § 1 tej ustawy bez względu na to, że został przed dniem 1 stycznia 1967 r. prawomocnie osądzony jako występek.6. Stanowisko analogiczne na tle recydywy określonej w art. 6 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) wyraził już Sąd Najwyższy m.in. w sprawie V KRN 98/68 (wyrok z dnia 3 czerwca 1968 r., ogłoszony w OSNKW zesz. 10 z 1968 r., poz. 124) oraz w sprawie I KR 22/67 (wyrok z dnia 31 października 1967 r., opublikowany w "Nowym Prawie" zesz. 4 z 1968 r., str. 698-702).II. Jak stanowi art. 16 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), przepisów art. 1-10 tej ustawy nie stosuje się do osób, których dotyczy art. 16 § 1 pkt 1, a także w wypadkach określonych w art. 16 § 1 pkt 2. Ponadto zgodnie z art. 16 § 2, 3 i 4, do niektórych kategorii sprawców (ze względu na określony sposób ich działania lub stosunek do poddanego ich ochronie i zarządowi mienia społecznego, które zagarniają) nie stosuje się odpowiednio przepisów art. 1 i 2 tejże ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.Ze sformułowania, że określonych przepisów (od art. 1 do 10) powyższej ustawy o przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń do orzecznictwa karno-administracyjnego "nie stosuje się" do niektórych kategorii osób i czynów, wynika jednoznacznie, że w tych wszystkich wypadkach należy mówić nadal o występkach, a nie o wykroczeniach. Z tych względów również czyn odpowiadający formalnie stanowi faktycznemu jednego z wykroczeń wymienionych w art. 1-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., jeżeli tylko został popełniony w warunkach opisanych w art. 16 § 1 pkt 1 tej ustawy, jest występkiem, a nie wykroczeniem. Jeżeli więc sąd rozpoznaje sprawę osoby, której dotyczy art. 16 § 1 pkt 1, to sądzi ją za występek, a nie za wykroczenie. W tych warunkach zastosowanie art. 17 nie wchodzi oczywiście w rachubę, gdyż przepis ten odnosi się jedynie do spraw o wykroczenia określone w art. 1-10, a nie do spraw o występki.Uwzględnić tu jednak należy sytuację wyjątkową, jaką przewiduje art. 23 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., tę mianowicie, że sąd rozpoznając sprawę osoby, której dotyczy art. 16 § 1 pkt. 1, "może orzec jak w sprawie o wykroczenie", jeżeli tylko szczególne okoliczności za tym przemawiają. W wypadku więc sąd zdecyduje się "orzec jak w sprawie o wykroczenie", należy zgodnie z art. 25 ustawy stosować również art. 17 tej ustawy. Do takiego stwierdzenia w sposób oczywisty zobowiązuje powołany przepis art. 25 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., stanowiąc ogólnie, że we wszystkich wypadkach określonych w art. 22-24 tej ustawy sąd stosuje przepisy art. 1-17 niniejszej ustawy, a ponadto - na co należy zwrócić uwagę - przepisy prawa o wykroczeniach, jak również taksatywnie wymienione w tym art. 25 przepisy ustawy o orzecznictwie karno-administracyjnym.