Z 29/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski.Sędziowie: płk A. Kruszka (sprawozdawca), ppłk J. Gawrysiak.Prokuratur Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Lato.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. na postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w N.1 z dnia 16 czerwca 1969 r., mocą którego akta sprawy Lecha W., oskarżonego z art. 130 § 1 k.k.W.P., i Czesława C., oskarżonego z art. 215 § 1 k.k. i z art. 24 § 1 k.k.W.P. w związku z art. 225 § 1 k.k., zwrócono prokuratorowi w celu uzupełnienia śledztwa.Prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. domagał się w zażaleniu uchylenia postanowienia Sądu i przekazania sprawy Sądowi do rozpoznania na rozprawie.Sąd Najwyższy postanowił uchylić postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w N.1 z dnia 16 czerwca 1969 r., mocą którego sprawę Lecha W. i Czesława C. skierowano do uzupełnienia śledztwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Podstawą zwrotu akt do uzupełnienia śledztwa było twierdzenie Sądu, że "nie została w należytym stopniu wyjaśniona w postępowaniu przygotowawczym współzależność służbowa oficera Jana P. i oskarżonego Lecha W. oraz prawo oficera Jana P. do wydawania rozkazów w sprawach służbowych temu oskarżonemu". W dalszej części uzasadnienia, mówiąc o rozkazie wydanym przez oficera Jana P. oskarżonemu Lechowi W., Sąd stwierdza jednak, że "sytuacja ukształtowana przez oficera Jana P. wydaje się w sposób jednoznaczny wskazywać na bezprawność tego rozkazu". Istotnym jednak zarzutem Sądu pod adresem dotychczasowego postępowania przygotowawczego jest to, że - jak twierdzi Sąd - "nie można się zgodzić ze stanowiskiem prokuratora, który nie ustosunkował się do kwestii odpowiedzialności karnej oficera Jana P., który wydał tego rodzaju rozkaz. Istnienie związku przyczynowego między postawą tego oficera a tragicznymi skutkami, wynikłymi z działania oskarżonego Czesława C., wydaje się nie ulegać wątpliwości, dlatego też oficer Jan P., stosownie do treści art. 22 § 1 k.k.W.P. powinien ponosić odpowiedzialność karną. Ścisły związek między zachowaniem się tego oficera a postawą obu oskarżonych uzasadnia łączne prowadzenie postępowania przygotowawczego". Konkludując zatem, Sąd domaga się pociągnięcia oficera Jana P. do odpowiedzialności karnej wraz z oskarżonymi Lechem W. i Czesławem C. i w tym celu kieruje sprawę do uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Prokurator kwestionuje w zażaleniu powyższe stanowisko Sądu i twierdzi, że miedzy postawą czy zachowaniem się oficera Jana P. a powstałą katastrofą samochodu prowadzonego przez oskarżonego Czesława C. nie ma bezpośredniego związku przyczynowego, a nadto że oficer Jan P. nie miał obowiązku przewidywania, iż oskarżony Lech W. nie wykona jego polecenia i nie odprowadzi - jako dysponent samochodu kierowanego przez oskarżonego Czesława C. - do parku samochodowego.Prokurator podnosi nadto w zażaleniu, że "sprawa nieprzestrzegania w jednostce wojskowej w N.2 przepisów dotyczących dyscypliny i porządku wojskowego jest przedmiotem odrębnego śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę, o czym Sąd był zorientowany".Zażaleniu prokuratora nie można odmówić słuszności z następujących względów:Obowiązująca w procesie karnym zasada skargowości, wyrażona w art. 2 § 1 k.w.p.k., oddaje decyzję co do wszczęcia postępowania sądowego przeciw określonej osobie w ręce prokuratora.Jedynym, pozornym zresztą odejściem od tej zasady jest przepis art. 233 k.w.p.k., stanowiący, że jeżeli w toku rozprawy ujawni się przestępstwo popełnione przez inną osobę niż oskarżonego, to sąd zawiadamia o tym właściwego prokuratora, a w razie potrzeby, jeżeli nowe przestępstwo ma związek z rozpoznawaną sprawą i oddzielne rozpoznanie byłoby niecelowe, sąd odracza rozprawę i zwraca akta prokuratorowi.Należy przyjąć w drodze dopuszczalnej analogii, że na tych samych zasadach Sąd może zwrócić akta prokuratorowi z posiedzenia niejawnego w trybie art. 188 § 1 lit. b) k.w.p.k.W niniejszym wypadku Sąd działał na podstawie tego właśnie przepisu.Powstaje jednak pytanie, czy istniały odpowiednie przesłanki określone w art. 233 k.w.p.k., które uprawniały Sąd do wydania postanowienia o zwrocie akt do uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Odpowiedź na to pytanie jest negatywna.Prokurator objął aktem oskarżenia te osoby, którym można zarzucić bezpośrednie spowodowanie katastrofy lub zawinione dopuszczenie do powstania sytuacji, kiedy to kierowca samochodu wprawił się w stan nietrzeźwości i spowodował katastrofę.Oficer Jan P. nie należy do kręgu tych osób, albowiem nawet przyjęcie tezy Sądu, że bezprawnie polecił on oskarżonemu Lechowi W. objęcie funkcji dysponenta samochodu, nie uzasadnia zarzutu ponoszenia winy za katastrofę tego samochodu i jej tragiczne skutki. Oskarżony Lech W. bowiem był osobą, co do której nie zachodziły wątpliwości, że ma on kwalifikacje do sprawowania takiej funkcji i do jej właściwego spełnienia. Nie można więc podzielić stanowiska Sądu, że oficerowi Janowi P. należało uczynić na zasadzie art. 22 k.k.W.P. zarzut zawinienia niewłaściwego postępowania oskarżonych Lecha W. i Czesława C. i wynikłych stąd skutków.Wydane przez oficera Jana P. oskarżonemu Lechowi W. polecenie nie zakładało niewłaściwego postępowania dysponenta. Gdyby polecenie oficera Jana P. zostało wykonane należycie, to do katastrofy by nie doszło. Art. 22 k.k.W.P. czyni rozkazodawcę odpowiedzialnym za przestępstwo będące wynikiem wykonania bezprawnego rozkazu, jeżeli rozkazodawca mógł i powinien był przewidzieć, że wykonanie tego rozkazu doprowadzi do popełnienia przestępstwa. Jeśli natomiast przestępstwo wynikło na skutek niewykonania rozkazu bądź jego przekroczenia, to w tym wypadku art. 22 k.k.W.P. nie ma zastosowania i rozkazodawca odpowiedzialności za to przestępstwo nie ponosi.Bezprawność rozkazu, o której mowa w art. 22 k.k.WP., polega na tym, że rozkaz zobowiązuje do zachowania się (działania lub zaniechania) naruszającego prawo karne. Nie można natomiast mówić o bezprawności rozkazu w rozumieniu art. 22 k.k.W.P., jeżeli rozkaz, wydany wprawdzie przez osobę nieuprawnioną do jego wydania, nie prowadzi do naruszenia prawa przez wykonawcę rozkazu, a tym bardziej do popełnienia przestępstwa.Bezprawność rozkazu oficera Jana P., o której mówi Sąd w zaskarżonym postanowieniu, nie jest bezprawnością przewidzianą w art. 22 k.k.W.P. i nie uzasadnia ona zastosowania tego przepisu. Podzielając stanowisko Sądu I instancji, można by zarzucie oficerowi Janowi P. niedopełnienie obowiązku czy przekroczenie uprawnień służbowych przez wydanie polecenia oskarżonemu Lechowi W. Jednakże gdyby się nawet przyjęło, że to działanie oficera Jana P. nosi cechy przestępstwa z art. 130 § 1 i 3 k.k.W.P., to nawet i w tym wypadku nie można się dopatrzyć potrzeby i celowości łącznego rozpoznania sprawy oficera Jana P. ze sprawą oskarżonych Lecha W. i Czesława C. Do wniosku takiego trzeba dojść tym bardziej, jeśli się uwzględni, że - jak to wynika z treści zażalenia, a także z rozkazu Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 czerwca 1969 r. - "sprawa nieprzestrzegania w Jednostce Wojskowej w N.2 przepisów dyscypliny i porządku wojskowego jest przedmiotem odrębnego śledztwa", obejmującego również postępowanie oficera Jana P.W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że nie zachodziły przesłanki do zarządzenia uzupełnienia śledztwa w kierunku wskazanym w postanowieniu, na które się żali prokurator.