V KRN 214/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, J. Matysiak.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 1970 r. sprawy Zbigniewa K., oskarżonego z art. 230 § 2 d.k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu jako rewizyjnego z dnia 9 stycznia 1970 r. i od prawomocnego postanowienia tegoż Sądu z dnia 9 stycznia 1970 r. wydanego w tejże sprawie co do zastosowania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii do oskarżonego Zbigniewa K. I. zmienił zaskarżony wyrok sądu rewizyjnego w części dotyczącej oskarżonego Zbigniewa K. w ten sposób, że: 1. uchylił orzeczenie o karze łącznej i o skazaniu za czyn przypisany z punktu I oskarżenia (nieumyślne spowodowanie śmierci Juliana W.); 2. przyjmując, że przypisane wyrokiem pierwszej instancji przestępstwo z art. 230 § 2 k.k. z 1932 r. miało charakter chuligański - skazał oskarżonego Zbigniewa K. za przypisany w powyższej postaci czyn na podstawie art. 230 § 2 k.k. z 1932 r. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) i przy zastosowaniu art. XIII pkt 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. na karę 4 lat pozbawienia wolności; 3. jako karę łączną wymierzył oskarżonemu Zbigniewowi K. 4 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania i odbytej dotychczas kary od dnia 12 grudnia 1968 r. (...); 4. orzeczenie Sądu pierwszej instancji o powództwie cywilnym utrzymał w mocy i zasądził od Zbigniewa K. na rzecz Kazimierza W. 600 złotych kosztów procesu za instancje rewizyjne; II. uchylił zaskarżone postanowienie amnestyjne i umorzył postępowanie w zakresie stosowania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii względem oskarżonego Zbigniewa K. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Kłodzku wyrokiem z dnia 31 maja 1969 r. skazał między innymi Zbigniewa K.:I. z art. 230 § 2 d.k.k. - za to, że dnia 28 września 1968 r. w L. nieumyślnie spowodował śmierć Juliana W., kopiąc go w podbrzusze, wskutek czego ten ostatni doznał pęknięcia jelita cienkiego i w następstwie wynikowego zapalenia otrzewnej zmarł - na karę 4 lat więzienia; II. z art. 237 § 1 d.k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) - na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia,a łącznie na karę 4 lat i 6 miesięcy więzienia z zaliczeniem Zbigniewowi K. na poczet tejże kary łącznej okresu tymczasowego aresztowania od dnia 12 grudnia 1968 r. od dnia wyroku. Po rozpoznaniu między innymi rewizji oskarżonego Zbigniewa K. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 stycznia 1970 r. utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji, z tym uzupełnieniem, że powołując art. 2 § 1 k.k. zmienił kwalifikację prawną czynów przypisanych, przyjmując za podstawę skazania: co do czynu przypisanego Zbigniewowi K. w pkt 1 - art. 157 § 1 k.k., a co do czynu przypisanego w pkt II - art. 156 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k., wymierzając kary pozbawienia wolności zamiast kar więzienia i wreszcie orzekając karę łączną 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W tym samym dniu, tj. 9 stycznia 1970 r., Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wydał postanowienie, w którym na zasadzie art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) złagodził o jedną trzecią, tj. do 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności, karę wymierzoną Zbigniewowi K. za czyn opisany w pkt I i tymże postanowieniem wymierzył mu nową karę łączną 3 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności. Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, założona z zachowaniem terminu z art. 463 § 2 k.p.k., od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu jako rewizyjnego z dnia 9 stycznia 1970 r. oraz od prawomocnego postanowieniem tegoż Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 1970 r. co do stosowania przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii na niekorzyść Zbigniewa K., zarzuca: I. wyrokowi sądu rewizyjnego - obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na wadliwej zmianie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego temu oskarżonemu w pkt I wyroku sądu I instancji mianowicie z art. 230 § 2 d.k.k. na art. 157 § 1 k.k., gdy tymczasem Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku dał wyraz temu, że czyn ten miał charakter chuligański, a zatem zgodnie z art. 2 § 1 k.k. należało poprawić kwalifikację tegoż czynu na art. 230 § 2 k.k. z 1932 r. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152); II. powyższemu postanowieniu - obrazę przepisu art. 7 pkt 10 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz 151), polegającą na niesłusznym złagodzeniu o jedną trzecia kary pozbawienia wolności wymierzonej Zbigniewowi K. za tenże czyn, mimo że przestępstwo, jako mające charakter chuligański, było wyłączone spod dobrodziejstwa amnestii. Rewizja nadzwyczajna w konkluzji wnosi: 1) o zmianę zaskarżonego wyroku rewizyjnego w części dotyczącej skazania Zbigniewa K. za czyn przypisany mu w pkt I i przy przyjęciu, że czyn ten ma charakter chuligański, o skazanie Zbigniewa K. na podstawie art. 230 § 2 k.k. z 1932 r. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. na karę pozbawienia wolności w dotychczasowej wysokości 4 lat, z utrzymaniem zarazem w mocy pozostałych części wyroku dotyczących oskarżonego Zbigniewa K.; 2) o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w zakresie stosowania amnestii względem Zbigniewa K. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Postanowienie w sprawie zastosowania amnestii, jak również wyrok Sądu rewizyjnego w części dotyczącej skazania Zbigniewa K. za czyn przypisany z pkt I oskarżenia zostały wydane z obrazą przepisów prawa materialnego, co pociąga za sobą konieczność stosownej zmiany tegoż wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenia w całości postanowienia o zastosowaniu amnestii. Jak wynika z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji, w czasie zajścia, jakie miało miejsce w dniu 28 września 1968 r. w W. na zabawie tanecznej, jednym z najbardziej agresywnych uczestników zajścia był Zbigniew K., znajdujący się wówczas w stanie nietrzeźwości. Wziął on udział wraz z dwoma współoskarżonymi w pobiciu Władysława A., który doznał lekkich obrażeń ciała. Następnie gdy ojciec jego, Rudolf K., usiłował go uspokoić i spowodować udanie się do domu, Zbigniew K. rzucił się na ojca, przewracając się wraz z nim na ziemię. W tym właśnie czasie, gdy obaj K. szarpali się przed budynkiem, w którym odbywała się zabawa, przechodził w pobliżu nich Julian W., kierowca jednej z taksówek, którymi przybyli uczestnicy zabawy z innych miejscowości. Julian W. ze zrozumiałych względów nie pił alkoholu i był zupełnie trzeźwy. Gdy znalazł się on w pobliżu Zbigniewa K. i jego ojca, w pewnym momencie znienacka został bardzo silnie kopnięty przez tegoż oskarżonego prawą nogą w podbrzusze. Nadmienić należy, że Julian W. nie brał przedtem udziału w zajściu, siedział natomiast w czasie kolacji w pobliżu pokrzywdzonych Władysława A. i Franciszka P., którzy byli pobici przez oskarżonych. W następstwie tego kopnięcia w podbrzusze Julian W. poczuł bardzo silne bóle wewnątrz jamy brzusznej oraz zaczął wymiotować. Przez pewien czas przebywał jeszcze na zabawie, a w rozmowie z kilku osobami podawał jako przyczynę owych silnych bólów kopnięcie go przez Zbigniewa K.Pokrzywdzony, czując się wciąż bardzo źle, przez następne dwa dni nie zasięgał pomocy lekarskiej. Dopiero w dniu 1 października 1968 r. zgłosił się do Szpitala Powiatowego w K., gdzie został przyjęty na oddział chirurgii urazowej. Natychmiast został on zoperowany i po otworzeniu jamy brzusznej stwierdzono perforację jelita cienkiego oraz rozlane zapalenie otrzewnej. Zabieg chirurgiczny i leczenie szpitalne w tymże szpitalu, a następnie w Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w W. nie dało żadnego rezultatu i w dniu 28 października 1968 r. Julian W. zmarł. Biegły sądowy na podstawie historii choroby, wyników sekcji zwłok denata oraz zeznań lekarza, który leczył Juliana W. w Szpitalu Powiatowym w K., stwierdził, że pęknięcie jelita cienkiego było następstwem urazu zadanego w podbrzusze. Bezpośrednią zaś przyczyną śmierci było rozlane zapalenie otrzewnej, jako następstwo perforacji jelita. Zdaniem biegłego każde uszkodzenie narządów trzewnych jest niebezpieczne dla życia, kopnięcie zaś w takie miejsce jak brzuch zawsze może spowodować pęknięcie lub uszkodzenie jakiegoś narządu wewnętrznego. Spowodowane przez Zbigniewa K. pęknięcie jelita cienkiego u Juliana W. było bardzo ciężkim obrażeniem ciała, przewidzianym w art. 235 § 1 lit. b) k.k. z 1932 r. a obecnie kwalifikowanym z art. 155 § 1 pkt 2 k.k. Skoro następstwem czynu określonego w obecnie obowiązującym art. 155 § 1 k.k. jest śmierć człowieka, to czyn taki należy kwalifikować z art. 157 § 2 k.k., a nie z art. 157 § 1 k.k. Zgodnie zaś z art. 2 § 1 k.k. podstawą skazania w danym wypadku powinien być nadal art. 230 § 2 d.k.k., jako przepis względniejszy dla sprawcy. Również przepis art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152), zawierający tylko dyrektywę zaostrzenia kary, jest dla oskarżonego względniejszy niż art. 59 § 1 k.k., podwyższający o połowę dolne zagrożenie kary. Sąd I instancji, mimo że w sentencji wyroku nie powołał obok art. 230 § 2 d.k.k. - w odniesieniu do czynu przypisanego Zbigniewowi K. w pkt I - przepisu art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152), w uzasadnieniu wyroku wyraźnie podkreślił, że oskarżony kopnął Juliana W. bez żadnego powodu, że przedtem ani on, ani nikt z jego rodziny nie miał z denatem żadnych nieporozumień, że mieszkając w jednej wsi znali się obaj i pozostawali w dobrych stosunkach. Ponadto Sąd, "oceniając sposób zachowania się oskarżonych na omawianej zabawie, przyjął, że oskarżeni wszystkich przypisanych im przestępstw dopuścili się z pobudek chuligańskich, jaskrawo demonstrując swoje lekceważenie dla zasad współżycia obowiązujących w każdym cywilizowanym społeczeństwie". Jak to wynika z uzasadnienia wyroku Sądu rewizyjnego, Sąd ten uznał, że brak rewizji prokuratora uniemożliwia zmianę przyjętej przez sąd I instancji kwalifikacji prawnej czynu z art. 230 § 2 d.k.k. (faktycznie zaś zmienił ją na art. 157 § 1 k.k. obecnie obowiązującego), to zaś prowadzi w konsekwencji do zastosowania względem oskarżonego Zbigniewa K. - w odniesieniu do tegoż czynu - przepisów ustawy o amnestii z dnia 21 lipca 1969 r. Stanowisko to jest niesłuszne. Uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 19 listopada 1964 r. VI KO 32/64 rozstrzyga to zagadnienie odmiennie. Sąd Najwyższy w uchwale przyjął, że jeżeli nawet "sąd I instancji nie wypowiedział się w kwestii chuligańskiego charakteru przestępstwa, to niezależnie od tego, czy akt oskarżenia na to wskazywał, sąd rewizyjny po stosownym uprzedzeniu oskarżonego w myśl art. 324 § 2 k.p.k. z 1928 r. może, mimo że rewizję wniósł tylko oskarżony, uznać przypisany wyrokiem I instancji czyn za posiadający charakter chuligański i w związku z tym ze względu na przepis art. 7 pkt 3 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) odmówić zastosowania amnestii" (por. OSNKW z 1965 r., z. 2, poz. 11). Uchwała ta zachowuje aktualność także w odniesieniu do przepisów ustawy amnestyjnej z dnia 21 lipca 1969 r., wyłączającej spod dobrodziejstwa amnestii czyny o charakterze chuligańskim - oczywiście z wyjątkami, o których mowa w art. 7 pkt 10 tejże ustawy. W niniejszej zaś sprawie Sąd I instancji wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku co do chuligańskiego charakteru czynów przypisanych oskarżonym. Ta ocena spotkała się z pełną aprobatą Sądu rewizyjnego, który w uzasadnieniu swego wyroku dał wyraz poglądowi, że "słusznie Sąd I instancji dopatrzył się charakteru chuligańskiego w działaniu oskarżonych". W tych warunkach Sąd rewizyjny, po uprzedzeniu oskarżonego stosownie do art. 324 § 2 k.p.k. z 1928 r., powinien był dokonać stosownej zmiany kwalifikacji prawnej czynu przypisanego z pkt I oskarżenia. Konsekwencją powyższej nieprawidłowości Sądu rewizyjnego było zastosowanie względem Zbigniewa K. ustawy o amnestii, chociaż stał temu na przeszkodzie art. 7 pkt 10 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151). Nadmienić wypada, że Sąd Wojewódzki we Wrocławiu z obrazą art. 13 ust. 1 tejże ustawy zastosował względem Zbigniewa K. przepisy ustawy o amnestii w odrębnym postanowieniu - szczególnie że musiał orzec nową łączną karę. Z powyższych przyczyn wnioski rewizji nadzwyczajnej uznał Sąd Najwyższy za uzasadnione. Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy, zgodnie bowiem z uchwałą pełnego składu Izby Karnej z dnia 26 lutego 1965 r. VI KO 7/64 (OSNKW z 1965 r., z. 4, poz. 35) doręczenie oskarżonemu odpisu rewizji nadzwyczajnej wniesionej na jego niekorzyść a domagającej się zastosowania surowszej kwalifikacji prawnej czyni bezprzedmiotowym stosowanie art. 324 § 2 k.p.k. z 1928 r. Zasada ta odnosi się także do art. 346 k.p.k., będącego odpowiednikiem cytowanego wyżej przepisu dawnej procedury. Zmiana rozstrzygnięcia Sądu rewizyjnego w zakresie czynu przypisanego z pkt I oskarżenia wymagała uprzedniego uchylenia kary łącznej i orzeczenia nowej kary łącznej, w tej samej zresztą wysokości, po dokonanej zmianie. Rozstrzygnięcie Sądu Powiatowego o powództwie cywilnym, oparte na winie oskarżonego słusznie przyjętej przez wszystkie instancje, utrzymał Sąd Najwyższy w mocy, zasądzając dodatkowe koszty procesu związane z udziałem pełnomocnika powoda cywilnego w rozprawie rewizyjnej.