I CR 333/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Towarzystwa Ubezpieczeń Społecznych i Reasekuracji Spółki Akcyjnej "Warta" - Oddział w W. przeciwko Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych PKP w B. o 109.200 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 20 kwietnia 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 16 lutego 1968 r. Zakłady Przemysłu Metalowego w P. otrzymały wagonową przesyłkę ze ściernicami od dostawcy zagranicznego za listem przewozowym w międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej SMGS. Jak wynika z fotokopii listu przewozowego załączonej do akt sprawy, wagon nie został uszkodzony w czasie trwania transportu i nadszedł z nienaruszonymi plombami. Zakłady Przemysłu Metalowego odebrały wagon na własnej bocznicy i bez żadnych zastrzeżeń.Po upływie doby od przyjęcia wagonu, tj. w dniu 17.II.1968 r., odbiorca zwrócił się do Ekspedycji Kolejowej PKP w P. o sporządzenie protokołu szkodowego. Protokół handlowy sporządzono w dniu 17.II.1968 r., przy czym część towaru w momencie przystąpienia do sprawdzenia stanu przesyłki była wyładowana. Z protokołu tego nie wynika, by uszkodzenie ściernic nastąpiło z winy przewoźnika: wagon wydano odbiorcy w stanie dobrym, przesunięć się ładunku nie stwierdzono.Na podstawie powyższego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo o odszkodowanie wniesione przeciwko Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych PKP przez Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" jako nabywcę w drodze przelewu praw odbiorcy ładunku, wyrażając w uzasadnieniu pogląd, że stosownie do postanowień art. 21 § 1 umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej z dnia 1.XI.1951 r. (SMGS) odpowiedzialność kolei za uszkodzenie przesyłki trwa od chwili przejęcia jej do przewozu aż do wydania na stacji przeznaczenia. Skoro więc wagon załadowany przez nadawcę i opatrzony jego plombami wydano odbiorcy na bocznicy własnej, to z tym momentem ustały ewentualne roszczenia w stosunku do przewoźnika wynikające z umowy przewozu, tym więcej że protokół handlowy nie ujawnia nieprawidłowości czynności kolei w zakresie przewozu, jak również przyczyn, które wywołały uszkodzenie.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w konkretnym wypadku na odbiorcy ciążył obowiązek udowodnienia, że uszkodzenie przesyłki nastąpiło z przyczyn, za które odpowiada kolej.Strona powodowa takiego dowodu nie przeprowadziła, a okoliczność, że uszkodzone ściernice znajdowały się przy ścianach czołowych, nie dowodzi zupełnie, że szkoda była wynikiem nieostrożnego manipulowania wagonem, skoro nie stwierdzono przesunięć przesyłki, a na wagonie brak było ponadto nalepki "ostrożnie przetaczać". Podobnie też okoliczność, że w momencie sporządzania protokołu handlowego uszkodzone ściernice znajdowały się jeszcze w wagonie, niczego w sprawie nie przesądza, gdyż po pierwsze nie dowodzi to zupełnie, że uszkodzenie towaru nastąpiło przed wydaniem przesyłki, a ponadto w świetle art. 22 SMGS kolej nie we wszystkich wypadkach szkód powstałych podczas transportu ponosi odpowiedzialność.W rewizji od powyższego wyroku strona powodowa wniosła o jego uchylenie, zarzucając niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz naruszenie postanowień art. 21 i 22 § 2, 6 i 7 SMGS.W odpowiedzi na rewizję strona pozwana wniosła o jej oddalenie i przyznanie od powoda kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zarzutom rewizji nie można odmówić słuszności. Przede wszystkim pogląd, na którym oparto rozstrzygnięcie sprawy, o wygaśnięciu odpowiedzialności kolei z chwilą wydania odbiorcy wagonu opatrzonego nie naruszonymi plombami na własnej bocznicy, nie znajduje uzasadnienia ani w postanowieniach SMGS, ani w przepisach prawa. Takiego ograniczenia odpowiedzialności kolei nie przewiduje w szczególności normujący ogólny zakres tej odpowiedzialności za wykonanie przewozu przepis art. 21 § 1 SMGS, na który powołał się Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, ani też szczegółowy przepis art. 22 § 1 SMGS, określający granice odpowiedzialności kolei za szkody powstałe wskutek zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki. Jak to wynika z wyraźnego sformułowania obu tych przepisów, ograniczają one nie czas trwania, lecz jedynie przedmiotowy zakres odpowiedzialności kolei, mianowicie pierwszy z nich (art. 21) - do odpowiedzialności "za wykonanie przewozu na całej drodze aż do wydania przesyłki na stacji przeznaczenia", drugi zaś (art. 22) - do odpowiedzialności za szkody powstałe m.in. wskutek uszkodzenia przesyłki, które nastąpiło "w czasie od przyjęcia jej do przewozu aż do wydania na stacji przeznaczenia".Powyższa, jedynie prawidłowa wykładnia przepisów SMGS nie upoważnia więc do wniosku o ustaniu odpowiedzialności kolei z chwilą wydania przesyłki odbiorcy na stacji przeznaczenia. Kolej odpowiada nadal, jeżeli uszkodzenie nastąpiło przed wydaniem, to znaczy w czasie wykonywania przewozu.Natomiast przepisy SMGS nie normują w ogóle kwestii wpływu, jaki na odpowiedzialność kolei ma wydanie przesyłki odbiorcy na stacji przeznaczenia. Trafnie więc powołuje się skarżący na przepis art. 35 SMGS, który w kwestiach nie unormowanych odsyła do postanowień zawartych w przepisach wewnętrznych obowiązujących w "danym kraju", przy czym wobec braku wyraźnego wskazania należy przez "dany kraj" rozumieć państwo, którego sąd rozpoznaje roszczenie odszkodowawcze. W powyższej materii mają zastosowanie przepisy dekretu z dnia 24.III.1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. Nr 4, poz. 7), a w szczególności przepis art. 127 tego dekretu, który stanowi, że z chwilą odebrania przesyłki roszczenia do kolei wynikające z umowy przewozu wygasają - z wyjątkiem jednak m.in. roszczeń o naprawienie szkód nie dających się z zewnątrz zauważyć, które stwierdzono po odebraniu przesyłki, jeżeli z żądaniem stwierdzenia szkody wystąpiono niezwłocznie po jej wykryciu, najpóźniej jednak w ciągu 7 dni od odebrania przesyłki, a osoba uprawniona udowodni, iż szkoda powstała w czasie między przyjęciem przesyłki do przewozu a jej odebraniem.W sprawie niniejszej zostało prawidłowo ustalone, że na skutek żądania odbiorcy, zgłoszonego na drugi dzień po odebraniu wagonu, został sporządzony w tymże dniu z udziałem przedstawiciela kolei protokół handlowy stwierdzający powstanie szkody. Pierwsza przeto przesłanka przewidziana w art. 127 powołanego dekretu została spełniona. Dla spełnienia drugiej powód obowiązany jest udowodnić, że uszkodzenie ściernic nastąpiło po przyjęciu przesyłki przez kolej do przewozu, a przed jej przyjęciem przez odbiorcę. W tym więc zakresie powinno być prowadzone postępowanie dowodowe i w zależności od jego wyników i oceny na podstawie przepisów art. 22 § 2, 6 i 7 SMGS o odpowiedzialności kolei Sąd rozstrzygnie o roszczeniach powoda.Sąd Wojewódzki przyjął wprawdzie, że powód nie udowodnił, iż uszkodzenie przesyłki nastąpiło z przyczyn, za które kolej odpowiada, ale wobec nieprzeprowadzenia żadnych dowodów w celu wyjaśnienia przyczyn uszkodzenia ściernic, a w szczególności nieprzesłuchania osób, które wykryły uszkodzenie i brały udział w oględzinach stwierdzonych w protokole, stanowisko Sądu jest w obecnym stanie sprawy dowolne i nie poparte żadnym materiałem w sprawie.Trafnie również podnosi skarżący konieczność wyjaśnienia - w związku z twierdzeniem pozwanego, że wagon nie zawierał nalepek ostrzegawczych - na kim: na nadawcy czy też na kolei ciążył obowiązek umieszczenia tych nalepek, a w związku z tym konieczność rozważenia, jaki wpływ może mieć brak nalepek na odpowiedzialność kolei.Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest dokonanie nowych ustaleń, należało zaskarżony wyrok z mocy art. 388 § 1 k.p.c. uchylić.