VI KZP 1/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Budzianowski, Z. Chełmicki (współsprawozdawca), L. Jax (sprawozdawca), Z. Kubec, Z. Nyczaj, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka H. i innych, oskarżonych z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po rozpoznaniu w dniach 2 i 9 kwietnia 1968 r. przedstawionej przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 21 grudnia 1967 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"a)Czy kwalifikowana postać przestępstwa z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) zachodzi jedynie wtedy, gdy sprawca używa broni, oddając z niej strzał w sposób narażający życie lub zdrowie ofiary rabunku na konkretne niebezpieczeństwo, czy też także wtedy, gdy w czasie dokonywania rabunku posłuży się bronią w inny sposób?b)Czy w sprawie, w której należy zasądzić odszkodowanie pieniężne z urzędu na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k., bieg przedawnienia wskazanego w art. 442 § 2 k.c. ulega przerwie zgodnie z art. 123 § 1 k.c. w dniu złożenia do sądu aktu oskarżenia, czy też dopiero w dniu wydania wyroku przez sąd I instancji zasądzającego to odszkodowanie?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 lutego 1957 r. (I KO 166/56 - OSN z 1957 r., zesz. 3, poz. 25) wyraził pogląd, że "kwalifikowana postać przestępstwa z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) zachodzi wtedy tylko, gdy sprawca naraził ofiarę rabunku na utratę życia lub zdrowia" oraz że "użycie broni palnej, o którym mowa w tym przepisie, zachodzi wtedy, gdy sprawca oddał z niej strzał w sposób narażający życie lub zdrowie ofiary rabunku na konkretne niebezpieczeństwo".Postanowienie to nie zostało wpisane do księgi zasad prawnych, a więc wiązało ono jedynie sąd przedstawiający do rozstrzygnięcia kwestię prawną w konkretnej sprawie. Późniejsza praktyka Sądu Najwyższego na ogół odeszła od poglądu wyrażonego w cytowanym wyżej postanowieniu (por. np. wyrok SN w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 października 1960 r. V K 54/60 - nie publ.). Nie można bowiem pogodzić się z tezą, że nieoddanie strzału z broni użytej przez sprawców do sterroryzowania osoby napadniętej uzasadnia przyjęcie jedynie kwalifikacji z § 1 art. 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68).Użycie broni jest tylko jednym z wypadków kwalifikowanej postaci rabunku, określonej w art. 2 § 2 cytowanego dekretu. Na równi z użyciem broni ustawa traktuje w tym przepisie każdy wypadek użycia przemocy lub groźby w określony tam sposób szczególny, wykazujący dalej posunięte nasilenie woli przestępczej sprawcy i dobitniej zaznaczoną intensywność jego przestępnego działania aniżeli w wypadku "zwykłego" rabunku, o którym mowa w art. 2 § 1 tegoż dekretu.Znaczniejszy stopień tego nasilenia i tej intensywności przejawia się w oddziaływaniu na wolę ofiary w taki sposób, że widzi ona w stawianiu oporu realne niebezpieczeństwo dla swego życia lub zdrowia. Obojętne jest więc, czy np. pistolet przystawiony osobie napadniętej do skroni lub wycelowany w jej kierunku jest nabity. Wystarcza, że sprawca tak się przy tym zachowuje, iż napadnięty nie może mieć co do grożącego mu niebezpieczeństwa wątpliwości.Kwestia, czy sprawca oddał już strzał, czy też odpowiednią swoją postawą jedynie zapowiada jego oddanie, jest zatem obojętna dla bytu kwalifikowanej postaci rabunku przewidzianej w art. 2 § 2 przytoczonego dekretu.2. Przepis art. 123 § 1 pkt 1 k.c. stanowi, iż "bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem, państwową komisją arbitrażową lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju lub przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia".Sąd karny jest powołany do rozstrzygania również o roszczeniach majątkowych wynikających z przestępstw, mianowicie w wypadkach wytoczenia przed nim powództwa cywilnego lub z urzędu, w razie skazania za przestępstwo zagarnięcia mienia społecznego, gdy wspomnianego powództwa nie wytoczono (art. 3311 § 1 k.p.k.).Wniesienie aktu oskarżenia jest czynnością "przed sądem" w rozumieniu powołanego przepisu art. 123 § 1 k.c. i jeżeli akt ten dotyczy czynu polegającego na zagarnięciu mienia społecznego, to stanowi on zarazem czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, skoro sąd ma w takim wypadku obowiązek zasądzenia z urzędu odszkodowania pieniężnego. Dlatego też należy przyjąć, że - zgodnie z art. 123 § 1 k.c. - wniesienie aktu oskarżenia w omawianym wypadku przerywa bieg przedawnienia, którego okres w stosunku do roszczeń o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku wynosi w myśl art. 442 § 2 k.c. dziesięć lat od dnia popełnienia przestępstwa.