V KRN 164/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski.Sędziowie: A. Kafarski, I. Kazimierczak (współsprawozdawca), H. Kempisty, Z. Neumann (sprawozdawca), R. Staszkiewicz, J. Zembaty.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza J., oskarżonego z art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1968 r. i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 1968 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 2 i 4, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.I. uchylił obydwa zaskarżone wyroki;II. oskarżonego Tadeusza J., urodzonego 21 lutego 1941 r. w W., syna Piotra i Marianny z domu K., uznał za winnego tego, że - przed upływem 5 lat od odbycia kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) - w nocy z 8 na 9 marca 1967 r. w W. zagarnął na szkodę Wytwórni Win w W. 6 butelek wina wartości 150 zł i aby utrzymać się w ich posiadaniu, przez uderzenie butelką w głowę doprowadził do stanu nieprzytomności Aureliusza G., który chciał mu przeszkodzić w ucieczce, po czym zbiegł, i skazał go za to z mocy art. 258 k.k. w związku z art. 60 § 1, 42 § 2 i 47 § 1 lit. c) k.k. na karę 4 lat więzienia, 500 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 5 dni więzienia oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat; na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 9 marca 1967 r.;III. na podstawie art. 3311 § 1 i 6 k.p.k. zasądził od oskarżonego na rzecz Wytwórni Win w W. tytułem odszkodowania pieniężnego kwotę 150 zł oraz na rzecz Skarbu Państwa opłatę wpisową w kwocie 100 zł (...).Uzasadnienie faktyczneRewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1968 r. i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 1968 r. w sprawie Tadeusza J., oskarżonego z art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), założona na korzyść oskarżonego, zarzuciła tym wyrokom obrazę prawa materialnego przez skazanie oskarżonego za przypisany mu czyn na podstawie art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U, Nr 36, poz. 228) zamiast z art. 258 k.k. w związku z art. 60 § 1 i art. 36 k.k., a to wskutek wyrażenia błędnego poglądu, że w chwili doprowadzenia Aureliusza G. przez oskarżonego do utraty przytomności przy użyciu przemocy zabór butelek wina na szkodę Wytwórni Win w W. nie był jeszcze dokonany, gdyż mienie to nie zostało wyniesione poza ogrodzony i strzeżony teren tej Wytwórni, co wyłącza uznanie, iż oskarżony stosował względem Aureliusza G. przemoc w celu utrzymania się w posiadaniu mienia już zagarniętego, natomiast uzasadnia przyjęcie, że przemoc ta była użyta w celu zagarnięcia mienia społecznego.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosiła:I. o uchylenie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1968 r. oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 1968 r. w sprawie oskarżonego Tadeusza J.;II. o uznanie oskarżonego Tadeusza J. za winnego tego, że - przed upływem 5 lat od odbycia kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) - w nocy z 8 na 9 marca 1967 r. w W. zagarnął na szkodę Wytwórni Win w W. 6 butelek wina wartości 150 zł i aby utrzymać się w ich posiadaniu, przez uderzenie butelką w głowę doprowadził do stanu nieprzytomności Aureliusza G., który chciał mu przeszkodzić w ucieczce z tymi butelkami, po czym zbiegł, tj. przestępstwa z art. 258 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. i art. 36 k.k. oraz art. 16 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149);III. o wymierzenie oskarżonemu Tadeuszowi J. na podstawie powołanych przepisów oraz art. 47 § 1 lit. c) k.k. odpowiednio surowej kary pozbawienia wolności, grzywny oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych;IV. o zasądzenie - na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. - od oskarżonego na rzecz Wytwórni Win w W. kwoty 150 zł z 8% od dnia 9 marca 1967 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 1968 r. skazał Tadeusza J. na podstawie art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 60 § 1 k.k. i art. 47 § 1 lit. c) k.k. na karę 6 lat więzienia i 500 zł grzywny oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 4 lata za to, że w nocy z 8 na 9 marca 1967 r. w W., będąc uprzednio skazanym za zagarnięcie mienia społecznego, zagarnął na szkodę Wytwórni Win w W. 6 butelek wina wartości 150 zł po doprowadzeniu - przez uderzenie butelką w głowę - do stanu nieprzytomności Aureliusza G., który chciał mu przeszkodzić w dokonaniu przestępstwa.Na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. Sąd Wojewódzki zasądził od oskarżonego na rzecz Wytwórni Win w W. kwotę 150 zł.Od tego wyroku wniósł rewizję tylko oskarżony.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 8 lipca 1968 r. utrzymał powyższy wyrok w mocy.Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuciła, że zaskarżone wyroki obu instancji co do przyjętej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego nie są słuszne.Według prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, podzielonych przez Sąd Najwyższy, w nocy z 8 na 9 marca 1967 r. w Wytwórni Win w W. Aureliusz G., zatrudniony tam na nocnej zmianie, zatrzymał oskarżonego Tadeusza J. niosącego 6 butelek wina, zabranych przez niego w celu przywłaszczenia z transporterów, znajdujących się na terenie tej Wytwórni. Aureliusz G., zamierzając przeszkodzić oskarżonemu w wyniesieniu tych butelek poza obręb Wytwórni, polecił mu je pozostawić na miejscu. Wówczas oskarżony Tadeusz J. zadał Aureliuszowi G. jedną z tych butelek silny cios w głowę, doprowadzając go do stanu nieprzytomności, po czym z pozostałymi butelkami zbiegł.Sąd Najwyższy w zwykłym składzie nie podzielił wywodów rewizji oskarżonego, zawierającej wniosek o ewentualne zastosowanie do jego czynu art. 258 k.k., i uznał kwalifikację prawną czynu oskarżonego z art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) za prawidłową. Według wyrażonego przez zwykły skład Sądu Najwyższego poglądu, przepis art. 258 k.k. nie mógł tu być zastosowany, gdyż w chwili uderzenia Aureliusza G. butelką w głowę zabór (zagarnięcie) mienia nie był jeszcze dokonany, nie nastąpiło bowiem wyniesienie butelek poza ogrodzenie strzeżonego terenu Spółdzielni, która z tego powodu nie utraciła władztwa nad tym mieniem.Ocena trafności tego poglądu zależy od rozważenia i rozstrzygnięcia zagadnienia, w jakiej chwili przestępstwo zagarnięcia w postaci kradzieży należy uznać za dokonane, a ściślej, która spośród istniejących w tym względzie teorii (dotknięcia, zawładnięcia, wyniesienia) ma zastosowanie w polskim prawie karnym.Z wywodów uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Najwyższego wynika, że Sąd ten stanął na gruncie teorii wyniesienia, uznał bowiem, że zabór wspomnianych butelek wina do chwili próby zatrzymania oskarżonego przez Aureliusza G. nie był dokonany, gdyż oskarżony nie wyniósł jeszcze tych butelek poza obręb Wytwórni.Wbrew temu stanowisku stwierdzić należy, że jednolita praktyka orzecznictwa stoi na gruncie teorii zawładnięcia, według której przestępstwo kradzieży jest dokonane z chwilą zawładnięcia rzeczą, to znaczy objęcia jej w faktyczne władanie, jeżeli temu działaniu towarzyszy cel przywłaszczenia sobie zabranej rzeczy.Dla przyjęcia zatem, że zabór już nastąpił, a zarazem przestępstwo kradzieży zostało dokonane, nie jest konieczne wyniesienie rzeczy przez sprawcę poza obręb zakładu, na szkodę którego dokonano zaboru.Sąd Najwyższy w składzie powiększonym podzielił ten pogląd prawny, jako słuszny i prawidłowy.Przez wyjęcie butelek wina z transporterów i uniesienie ich ze sobą oskarżony zawładnął tym mieniem. Stanowiło to więc zabór butelek wina w celu przywłaszczenia, wobec czego należy uznać, że w chwili owej czynności kradzież (zagarnięcie mienia społecznego) została już dokonana.Użycie następnie przez oskarżonego przemocy w stosunku do świadka Aureliusza G. nie było sposobem służącym do zagarnięcia tego mienia, lecz zmierzało do utrzymania się w posiadaniu mienia już zagarniętego; niezależnie od tego stwierdzić należy, że oskarżony zmierzał w ten sposób jednocześnie do uniknięcia zatrzymania go przez Aureliusza G.Czyn oskarżonego nie zawiera zatem cech przestępstwa rabunku mienia społecznego (art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228), lecz wyczerpuje znamiona) przestępstwa z art. 258 k.k.Czynu tego oskarżony dopuścił się przed upływem 5 lat od odbycia w czasie do 19 listopada 1966 r. kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), orzeczonej wyrokiem Sądu Powiatowego w Grójcu z dnia 16 czerwca 1965 r. Z tego powodu oraz ze względu na sposób działania oskarżonego po dokonaniu zaboru, do czynu oskarżonego (dokonanej kradzieży) - zgodnie z treścią przepisów art. 16 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz.U. Nr 23, poz. 149) - nie mógł mieć zastosowania przepis art. 1 tejże ustawy. Czyn oskarżonego należało więc zakwalifikować jako zbrodnię z art. 258 k.k., popełnioną w warunkach recydywy określonej w art. 60 § 1 k.k.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy w składzie powiększonym orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.Oskarżonemu wymierzono odpowiednio łagodniejszą karę pozbawienia wolności, aniżeli w zaskarżonych wyrokach, albowiem czyn oskarżonego zakwalifikowano z przepisu przewidującego znacznie niższe zagrożenie karne od sankcji przewidzianych przy poprzedniej kwalifikacji prawnej. Jednakże sposób działania oskarżonego i wykazana przez niego brutalność oraz spowodowane przez niego skutki zranienia Aureliusza G. wskazują na znaczny stopień zawinienia oskarżonego. Z tego więc powodu oraz mając nadto na uwadze fakt recydywy, świadczący o niedostateczności zastosowanych dotychczas środków wychowawczego oddziaływania, Sąd Najwyższy uznał karę 4 lat więzienia za niezbędną i odpowiadającą ujawnionym okolicznościom sprawy.O karze grzywny i dodatkowej karze utraty praw orzeczono zgodnie z cytowanymi w wyroku przepisami.Areszt tymczasowy zaliczono oskarżonemu od daty faktycznego jego zatrzymania, to jest od dnia 9 marca 1967 r.O zasądzeniu od oskarżonego odszkodowania pieniężnego orzeczono zgodnie z art. 3311 § 1 k.p.k., jednakże brak było podstaw do zasądzenia od oskarżonego odsetek zwłoki od zasądzonej kwoty, gdyż rewizja nadzwyczajna została wniesiona na korzyść oskarżonego, a zaskarżonymi wyrokami nie orzeczono o obowiązku uiszczenia przez oskarżonego odsetek.