Rw 1230/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Badecki.Sędziowie: płk T. Nizielski (sprawozdawca), płk A. Kruszka.Prokurator: mjr J. Mielczarek.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej obrońcy na wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 11 listopada 1966 r. sprawę Władysława Z., skazanego z art. 130 § 1 k.k.W.P. na 6 miesięcy więzienia za to, że w miesiącu kwietniu 1966 r., jako szef kompanii jednostki wojskowej w N., nadużył swej władzy przez to, że będąc odpowiedzialny za wypłacenie równoważnika pieniężnego, w zamian za wyżywienie, żołnierzom przebywającym na wyjazdach w łącznej sumie 4.379 zł, pobrał z kasy jednostki te pieniądze na podstawie podrobionych wykazów należności pieniężnych i pieniądze te przeznaczył na pokrycie braków umundurowania w kompanii oraz kupno potrzebnych urządzeń co wywołało szkodliwe następstwa w postaci nieujawnienia braków w kompanii zawinionych przez innych żołnierzy i za nie odpowiedzialnych.Obrońca skarży wyrok w części dotyczącej wymiaru kary i wnosi o warunkowe zawieszenie jej wykonania. W szczególności obrońca polemizuje z poglądem Sądu I instancji, że do oskarżonego nie można zastosować dobrodziejstwa art. 55 § 2 k.k.W.P. ze względu na popełnienie przestępstwa wspólnie z podwładnym (art. 55 § 4 w związku z art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P.). Obrońca wywodzi, że zakaz warunkowego zawieszenia wykonania kary nie może mieć zastosowania do oskarżonego, gdyż "popełnienie przestępstwa wspólnie z podwładnym" musi być stwierdzone bądź to w postępowaniu sądowym, bądź też w postępowaniu innego rodzaju. Ponieważ w stosunku do świadka K., który pomagał oskarżonemu fałszować listy wypłat, nie było przeprowadzone żadne postępowanie, a nawet nie przedstawiono mu żadnego zarzutu, przeto ustalenie stwierdzające winę osoby nie objętej aktem oskarżenia stanowi przekroczenie ram procesu i nie może odbijać się ujemnie na oskarżonym.Sąd Najwyższy postanowił, w związku ze skargą obrońcy, zmienić wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 11 listopada 1966 r. w sprawie Władysława Z. przez złagodzenie na zasadzie art. 53 § 1 k.k.W.P. wymierzonej mu kary 6 miesięcy więzienia do kary 3.000 zł grzywny z zamianą w razie jej nieuiszczenia w terminie na 60 dni aresztu, przyjmując 1 dzień aresztu za równoważnik 50 zł grzywny, utrzymując z tą zmianą powyższy wyrok w pozostałych częściach w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny: Oskarżony Władysław Z., pełniąc funkcję szefa kompanii w jednostce wojskowej w N., w dniu 26 kwietnia 1966 r. sporządził dwie listy-wykazy dodatkowych należności pieniężnych za wyprowiantowanie żołnierzy swojej kompanii na ogólną sumę 4.379 zł, a następnie - po zarejestrowaniu tych list w książce obrotów pieniężnych jednostki pod pozycją 1130 - pobrał tę kwotę. Aby móc rozliczyć się u oficera finansowego jednostki wojskowej w N. z pobranych pieniędzy, oskarżony Władysław Z. wspólnie z pisarzem kompanii Stanisławem K. podrobił podpisy wyszczególnionych na listach żołnierzy i nie wypłacił im należnych kwot pieniężnych. Następnie oskarżony Władysław Z. zdał te listy oficerowi finansowemu jako już zrealizowane. Uzyskane w ten sposób pieniądze oskarżony Władysław Z. złożył do skrzynki w magazynie kompanii z przeznaczeniem na uzupełnienie braków w kompanii, której był szefem. Między innymi zakupił on za kwotę 1.400 zł 20 pasów żołnierskich, za 550 zł lustra, za 224 zł automatyczne wyłączniki elektryczne, za 150 zł kwiaty doniczkowe, a także wydał 600 zł na pomalowanie świetlicy kompanijnej. Po ujawnieniu powyższej działalności pozostała jeszcze oskarżonemu Władysławowi Z. nie wydatkowana kwota 1.215 zł, która została zwrócona do kasy jednostki.Powyższe ustalenia, znajdujące pełne uzasadnienie w materiałach dowodowych sprawy, nie są przez strony kwestionowane. Natomiast obrońca kwestionuje pogląd Sądu I instancji, że wobec popełnienia przez oskarżonego przypisanego mu przestępstwa wspólnie z podwładnym mu pisarzem kompanii Stanisławem K. oskarżony nie może korzystać z dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania kary ze względu na zakaz ustawowy, wyrażony w art. 55 § 4 w związku z art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P.Wywodów obrońcy oskarżonego, streszczonych na wstępie niniejszego postanowienia, nie można uznać za zasadne. Sąd Najwyższy wyraził już pogląd, że rozpatrując sprawę przełożonego, sąd sam powinien ustalić, czy przestępstwo zostało popełnione wspólnie z podwładnym - niezależnie od tego, czy podwładny jest lub był sądzony, a tym bardziej, czy w inny sposób została stwierdzona powyższa okoliczność (w postępowaniu dyscyplinarnym, w postanowieniu prokuratora umarzającym postępowanie karne na zasadzie art. 7 k.k.W.P. itp.). Wynika to z art. 4 k.w.p.k. oraz z art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P., który nie zawiera warunku skazania podwładnego. Uznanie za słuszny poglądu obrońcy prowadziłoby do oczywiście niesłusznego wniosku, że nawet skazanie przełożonego i podwładnego tym samym wyrokiem nie dawałoby podstawy do stosowania względem przełożonego art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P., gdyż w momencie skazania przełożonego wyrok skazujący podwładnego nie byłby jeszcze prawomocny i przez to nie stanowiłby jeszcze - z punktu widzenia procesowego - stwierdzenia popełnienia przez podwładnego przestępstwa (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1964 r. Rw 187/64, OSNKW zesz. 7-8 z 1964 r., poz. 72).Natomiast za zasadny należy uznać wniosek przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej o zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary i wymierzenie kary grzywny zamiast orzeczonej przez Sąd I instancji kary więzienia. Oskarżony dopuścił się przypisanego mu przestępstwa w okolicznościach rzeczywiście wyjątkowych. Pełniąc obowiązki szefa kompanii stosunkowo od niedawna (od roku), oskarżony wkładał wszystkie swe siły i cały zapał w jak najlepszy stan kompanii, w tym także w zakresie specjalnie mu powierzonym, mianowicie w dziedzinie gospodarki kompanijnej. Toteż dużym szokiem było stwierdzenie przezeń, że w czasie przeprowadzki kompanii z jednych pomieszczeń do innych zginęło z magazynku przykompanijnego 20 pasów żołnierskich wartości 1.400 zł, że żołnierze porozbijali lustra w umywalni, że zniszczyli automatyczne wyłączniki elektryczne itp.Nie mając jeszcze odpowiedniego doświadczenia, by przez wykrycie sprawców szkód bądź w inny, zgodny z przepisami sposób doprowadzić do wyrównania tych szkód, dopuścił się oskarżony w sposób wyżej opisany czynu przestępnego.Należy zauważyć, że nie ulega wątpliwości, iż szkody wyżej opisane wyrządzili żołnierze kompanii podległej oskarżonemu. Dlatego też im właśnie zdecydował się oskarżony nie wypłacić należnego w dwóch wypadkach równoważnika w zamian za wyżywienie, z którego nie korzystali w czasie przebywania na podstawie przepustek. W ten sposób uzyskane z nadużyciem swoich uprawnień pieniądze zużył oskarżony częściowo na pokrycie wyrządzonych szkód, a częściowo na upiększenie pomieszczeń kompanijnych.Charakterystycznym momentem jest fakt, że poszkodowani żołnierze nigdy nie zgłaszali się po odbiór należnych im pieniędzy, a gdy sprawa powyższa została ujawniona, nikt nie zgłaszał pretensji do oskarżonego. Należy nadto dodać, że niektórzy z nich w sposób nieudolny, wbrew nawet szczeremu wyjaśnieniu oskarżonego starali się zeznawać na korzyść oskarżonego twierdząc, że chyba należne pieniądze otrzymali.Powyższa okoliczność wskazuje na to, że nawet ze strony poszkodowanych żołnierzy działanie przestępne oskarżonego nie spotkało się z potępieniem i że w ich odczuciu intencje, jakimi kierował się oskarżony, zostały uznane w pewnym stopniu za usprawiedliwiające go.Właśnie te intencje oskarżonego i przypadkowe okoliczności popełnienia przezeń przypisanego mu czynu (szkody powstały w związku z pewnego rodzaju rozgardiaszem, jaki nieuchronnie zawsze towarzyszy przeprowadzkom kompanijnym) pozwalają uznać czyn oskarżonego za popełniony w wyjątkowych okolicznościach, które uzasadniają zastosowanie doń nadzwyczajnego złagodzenia kary.Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że właściwą dla oskarżonego karą będzie kara grzywny w nieco wyższej kwocie, niż zgłosił przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej. Uwzględnia ona z jednej strony fakt wciągnięcia przez oskarżonego do swego czynu przestępczego podwładnego oraz to, że gdyby poszkodowani żołnierze zgłosili żądanie wypłacenia należnych im pieniędzy, to odpowiedzialna byłaby przede wszystkim jednostka, która mogłaby ponieść - wprawdzie niewielką - szkodę materialną. W tych zaś wypadkach art. 43 § 2 k.k.W.P. daje sądowa możliwość wymierzenia również kary grzywny także za przestępstwa wojskowe.Skoro art. 34 § 2 k.k.W.P., znajdujący się w rozdziale VII dotyczącym kar zasadniczych, wprowadza w pewnych, przewidzianych w tym przepisie wypadkach możliwość stosowania przez sądy wojskowe kary grzywny obok kary pozbawienia wolności także do przestępstw wojskowych, to w tych wypadkach w razie nadzwyczajnego złagodzenia kary należy uznać za możliwe wymierzenie tylko kary grzywny jako kary łagodniejszego rodzaju - zgodnie z brzmieniem art. 53 § 1 k.k.W.P.