III PZP 7/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Formański (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego N. przeciwko Zakładom Przemysłu Terenowego "L" w L. o 18.000 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 6 stycznia 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy umorzenie postępowania karnego przeciwko pracownikowi z powodu przedawnienia ścigania (art. 86 k.k. i art. 3 k.p.k.) rehabilituje pracownika w rozumieniu art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 13.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązania umów o pracę bez wypowiedzenia (Dz. U. Nr 2, poz. 11), dającym podstawę do żądania odszkodowania i ewentualnie przyjęcia z powrotem do pracy?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Pracownikowi, w stosunku do którego postępowanie karne zostało umorzone z powodu przedawnienia ścigania (art. 3 lit. c) k.p.k. w związku z art. 88 lit. a) k.k.), przysługują uprawnienia przewidziane w art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmianami). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniu zagadnienie prawne nie było wprawdzie dotychczas bezpośrednio rozważane ani w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ani w doktrynie, jednakże na temat podobnych sytuacji były już pewne ogólne wypowiedzi przy okazji rozważania kwestii wpływu umorzenia postępowania karnego na podstawie ustawy z dnia 27.IV.1956 r. o amnestii na uprawnienia przysługujące pracownikowi z mocy art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) oraz z mocy przepisów pisma ogólnego Prezesa Rady Ministrów nr 102 z dnia 15.V.1952 r. (Mon. Pol. Nr A-44, poz. 634). W tej ostatniej kwestii, po początkowych wahaniach, utrwalił się w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że umorzenie postępowania karnego na podstawie amnestii nie stanowi rehabilitacji pracownika, wobec czego nie przysługują pracownikowi w takiej sytuacji uprawnienia przewidziane w obu wspomnianych aktach normatywnych (por. orzeczenie SN z dnia 12.I.1955 r. w sprawie 2 C 1409/53, z dnia 13.II.1955 r. w sprawie 1 C 382/54 oraz uchwałę z dnia 17.IV.1962 r. w sprawie 3 CO 6/62). W cytowanych orzeczeniach podkreśla się odmienność sytuacji pracownika w razie umorzenia postępowania karnego na podstawie amnestii w porównaniu z innymi wypadkami umorzenia postępowania karnego wymienionymi w art. 3 k.p.k., gdyż w tych innych wypadkach stwierdza się brak znamion przestępstwa, co zrównuje umorzenie z wyrokiem uniewinniającym, albo umarza się postępowanie w okolicznościach lub z przyczyn umożliwiających oskarżonemu wykazanie bezpodstawności zarzutów (śmierć oskarżonego, brak żądania uprawnionego oskarżyciela czy zezwolenie na ściganie), gdy tymczasem przy umorzeniu amnestyjnym ustawodawca daje oskarżonemu możność domagania się, by postępowanie karne toczyło się dalej, i wykazania w toku tego postępowania bezpodstawności zarzutów.Przedstawione pytanie dotyczy sytuacji, gdy postępowania karnego nie można wszcząć, wszczęte zaś należy umorzyć wobec zajścia okoliczności wyłączającej ściganie (art. 3 lit. c) k.p.k.), a wyrażającej się w przedawnieniu ścigania wobec upływu 20 lat od popełnienia przestępstwa (art. 86 lit. a) k.k.). Powód po zwolnieniu z aresztu wskutek umorzenia postępowania wobec przedawnienia ścigania nie został mimo stawienia się do pracy w ciągu 7 dni przyjęty z powrotem do pracy, przy czym pozwany zakład pracy odmówił mu także wypłacenia pozostałej połowy ostatnio pobieranego wynagrodzenia za okres 3 miesięcy pobytu w areszcie, jak również odszkodowanie za ustawowy okres wypowiedzenia, wychodząc z założenia, że umorzenie z powodu przedawnienia ścigania nie stanowi rehabilitacji w rozumieniu zarówno pisma okólnego nr 102 Prezesa Rady Ministrów, jak i art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r.Chociaż pytanie dotyczy wyłącznie art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r., należy ustosunkować się wpierw do uprawnień powoda w świetle pisma okólnego nr 102 Prezesa Rady Ministrów, ono bowiem stanowi podstawę prawną do dochodzenia nie wypłaconej pozostałej połowy wynagrodzenia za okres tymczasowego aresztowania, nie przekraczający 3 miesięcy. Wprawdzie, jak już wspomniano na wstępie, Sąd Najwyższy w dotychczasowym orzecznictwie hołdował poglądowi, że wspomniany okólnik uzależnia uprawnienie, jakie daje pracownikowi, od takiego umorzenia postępowania karnego, które stanowi rehabilitację pracownika (w szczególności nie z umorzenia na podstawie amnestii), jednakże Sąd Najwyższy w obecnym składzie poglądu tego nie podziela. Wspomniane pismo okólne wyraźnie stanowi, że pracownikowi aresztowanemu należy wypłacić pozostałą połowę wynagrodzenia, jeżeli postępowanie karne zostało następnie umorzone lub zakończone wyrokiem uniewinniającym. Pismo to nie wymaga zatem wykazania bezpodstawności zarzutów od żądającego reszty wynagrodzenia. Wystarczy, że postępowanie karne zostało umorzone. Akt ten nie interesuje się przyczynami, które leżały u podstaw umorzenia, a tym bardziej nie uzależnia uprawnień pracownika od określonych przyczyn, które spowodowały umorzenie. Wykładnia przepisów prawa pracy prowadząca do obostrzenia warunków, od których przepisy te uzależniają uprawnienia pracownicze, jest niedopuszczalna, jako godząca w zagwarantowany w naszym ustawodawstwie postulat zapewnienia pracownikowi należytej ochrony uprawnień pracowniczych.Odpowiedź powyższa byłaby wystarczająca także do rozstrzygnięcia roszczenia odszkodowawczego powoda wskutek odmowy przyjęcia z powrotem do pracy, gdyby chodziło o okres przed wejściem w życie dekretu z dnia 18.I.1956 r. Wówczas bowiem jedyną podstawę prawną dla takiego roszczenia stanowiło pismo okólne nr 102 Prezesa Rady Ministrów, w myśl którego w razie niemożności zatrudnienia pracownika w tym samym zakładzie pracy pracownikowi przysługuje prawo do odszkodowania tylko za ustawowy okres wypowiedzenia; pismo to - jak wyżej wywiedziono - nie uzależnia uprawnień w nim przewidzianych od umorzenia postępowania karnego z określonych przyczyn. Z chwilą wejścia w życie dekretu z dnia 18.I.1956 r., postanowienia pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów w zakresie unormowanym przez dekret zostały zastąpione m.in. przez art. 4 tego dekretu. Jak zaś wyjaśniła uchwała składu 7 sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 21.II.1962 r. w sprawie III PO 3/62, wpisana do księgi zasad prawnych, zakład pracy na podstawie art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. ma obowiązek zawarcia z byłym pracownikiem umowy o pracę na dotychczasowym lub równorzędnym stanowisku, a w razie niewykonania tego obowiązku, byłemu pracownikowi przysługuje roszczenie o zawarcie umowy o pracę i o odszkodowanie za czas niewykonywania pracy od chwili zgłoszenia się do pracy w terminie przewidzianym w art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. Dlatego też pytanie dotyczące art. 4 ust. 2 cytowanego dekretu - wbrew odmiennym wywodom powoda - jest dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy aktualne.W tej kwestii zaś należy zauważyć, że umorzenie postępowania karnego z powodu okoliczności wyłączającej ściganie (w postaci przedawnienia ścigania) wypełnia dyspozycję z art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r., nawet gdyby się nie podzieliło poglądu, że również i ten przepis przyjmuje, iż rehabilitacja następuje przez sam fakt umorzenia postępowania. Umorzenie bowiem postępowania z powodu przedawnienia ścigania uniemożliwia sądowi wdawanie się w merytoryczną kwestię odpowiedzialności. W tej sytuacji, gdy nie może dojść w ogóle do rozważenia, czy zachodzi wina po stronie pracownika podejrzanego o popełnienie przestępstwa, jest on w ogóle pozbawiony możności wykazania bezpodstawności zarzutów. Skoro więc ani pracownik nie może wykazać bezpodstawności zarzutów, ani też sąd nie ma możności wykazania pracownikowi winy, to trzeba uznać, że przez umorzenie postępowania z takimi następstwami pracownik - zgodnie z obowiązującą w naszym ustawodawstwie zasadą domniemania niewinności - został zrehabilitowany w rozumieniu art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r.Z tych względów na postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej.