VI KZP 22/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: H. Kempisty, R. Kryże, Z. Kubec, T. Majewski (sprawozdawca), Z. Nyczaj, M. Szczepański (współsprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Włodzimierza Ł. o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, po rozpoznaniu przedstawionej do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez skład zwykły Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 10 lutego 1968 r. następującej kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy stosownie do treści przepisu § 2 art. 510 k.p.k. odszkodowanie na zasadach przewidzianych w § 1 art. 510 k.p.k. przysługuje jedynie wówczas, gdy okoliczność wyłączająca ściganie wynika w sposób bezpośredni lub nawet tylko pośredni z materiału dowodowego, natomiast nie przysługuje, jeżeli okoliczność ta ujawniona została dopiero po prawomocności pierwotnego wyroku skazującego, gdyż w tym wypadku nie można by mówić o nieuwzględnieniu jej w pierwotnym postępowaniu?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUprawnienie do żądania - tytułem odszkodowania od Skarbu Państwa - wynagrodzenia za szkody i straty materialne oraz krzywdę moralną przez osoby, o których mowa w art. 510 § 2 k.p.k., uwarunkowane jest tym, żeby wspomniane tam umorzenie postępowania karnego przeciwko nim nastąpiło "z powodu nieuwzględnienia w pierwotnym postępowaniu okoliczności wyłączającej ściganie". Przytoczone sformułowanie nie daje jednak podstawy do wniosku, że ustawa wymaga, aby okoliczność wyłączająca ściganie wynikała choćby w sposób pośredni z materiału dowodowego. Przyjęcie odmiennego poglądu byłoby równoznaczne z uzależnieniem odszkodowania przysługującego w myśl art. 510 § 2 k.p.k. od stwierdzenia dopuszczenia się przez sąd rozpoznający sprawę jakiegokolwiek uchybienia lub zaniedbania, a więc od ustalenia swego rodzaju "zawinienia" przez sąd wydania błędnego rozstrzygnięcia.Tymczasem przepis art. 510 § 2 k.p.k. w kwestii dopuszczalności żądania odszkodowania w wypadku umorzenia postępowania - podobnie jak przepis § 1 tego artykułu w wypadku uniewinnienia lub skazania według łagodniejszego przepisu - nie czyni różnicy, czy to umorzenie nastąpiło po wznowieniu postępowania, czy też po uchyleniu wyroku skazującego na skutek rewizji nadzwyczajnej. Wznowienie zaś postępowania na korzyść oskarżonego następuje, gdy wyjdzie na jaw, że wyrok wydano pod wpływem fałszywego zeznania świadka, biegłego lub tłumacza, sfałszowania dokumentu lub dowodu rzeczowego albo przekupstwa (art. 461 k.p.k.), a także wtedy, gdy po skazaniu ujawnią się nowe fakty lub dowody, nie znane przedtem ani stronie, która złożyła wniosek o wznowienie postępowania, ani sądowi, a stwierdzające, że skazany jest niewinny (co zachodzi również przy braku poczytalności) lub że skazano go za przestępstwo cięższe niż to, które popełnił (art. 463 k.p.k.). Przy wznowieniu zatem postępowania i następnym uniewinnieniu oskarżonego lub skazaniu go z łagodniejszego przepisu prawa albo umorzeniu postępowania z reguły chodzi o dowody lub okoliczności, które nie były znane sądowi (i stronie), co wyłącza przyjęcie wymagania jakiegokolwiek "zawinienia" sądu, który pierwotnie rozstrzygał daną sprawę. Z tego wynika, że sformułowanie § 2 art. 510 k.p.k.: "jeżeli umorzenie nastąpiło z powodu nieuwzględnienia w pierwotnym postępowaniu okoliczności wyłączającej ściganie" może oznaczać tylko to, że chodzi w tym wypadku o takie okoliczności, które obiektywnie istniały przed zapadnięciem wyroku, choćby nie wynikały one bezpośrednio lub pośrednio z materiału dowodowego w sprawie.Stanowisko wyżej wyrażone pozostaje w pełnej zgodności z pkt II wytycznych Sądu Najwyższego w sprawie stosowania przepisów art. 510-516 kodeksu postępowania karnego, w którym to punkcie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie jest niezależne od winy funkcjonariuszy państwowych (OSN zesz. IV z 1958 r., poz. 34).