III CZP 69/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Finansowy) w J. o wydanie postanowienia o przejęciu części nieruchomości rolnej na własność Państwa, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 15 stycznia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sąd związany jest wnioskiem władzy finansowej o przejęcie oznaczonej fizycznie działki stanowiącej część gospodarstwa dłużnika w wypadku, gdy po podjęciu przez prezydium powiatowej rady narodowej uchwały o przymusowym przejęciu części nieruchomości dłużnika na własność państwa na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. (Dz. U. Nr 38, poz. 166) organ finansowy nie uzgodnił z dłużnikiem, jaka część nieruchomości ma być przejęta, a prezydium rady narodowej nie wydało decyzji w tym przedmiocie?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Bez względu na to, czy prezydium powiatowej rady narodowej wydało decyzję o przejęciu oznaczonej części nieruchomości rolnej w trybie § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lipca 1962 r. w sprawie zasad i trybu przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności scalone (Dz. U. Nr 44, poz. 212), sąd uprawniony jest do samodzielnego ustalenia przesłanek przejęcia przewidzianych w art. 31 i 32 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz. U. Nr 38, poz. 166; zm.: Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 15).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego.Postanowieniem z dnia 20.X.1967 r. Sąd Powiatowy w Jędrzejowie przejął na własność Skarbu Państwa własność gruntu o obszarze 2 ha 2972 m2 należącego do pozwanego Władysława B. Przejęta działka gruntu stanowi część gospodarstwa rolnego, zapisanego w rejestrze pomiarowym scalonej wsi G. pod nr 60.Sąd ustalił, że zaległość z tytułu podatków scalonych zamyka się kwotą 22.627 zł. Biegły oszacował przejętą działkę na sumę 21.455 zł.Od powyższego postanowienia wniósł rewizję pozwany, wnosząc o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzucił m.in., że nie został wezwany stosownie do § 3 ust. 2 rozp. Rady Ministrów z dnia 10.VII.1962 r. do wypowiedzenia się, która część jego gospodarstwa ma być przejęta. Dopiero w braku uzgodnienia tej kwestii Prezydium Powiatowej Rady Narodowej powinno wydać decyzję, kierując się względami prawidłowej gospodarki.Decyzja taka nie została przez Prezydium Rady Narodowej wydana.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia przedstawionego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wątpliwości, jakie nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu, dotyczą przepisu § 3 ust. 2 rozp. Rady Ministrów z dnia 18.VII.1962 r. w sprawie zasad i trybu przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności scalone (Dz. U. Nr 44, poz. 212; zm.: Dz. U. z 1968 r. Nr 16, poz. 99). Przepis ten przewiduje przed wszczęciem postępowania sądowego etap postępowania administracyjnego. W szczególności w myśl powołanego przepisu, jeżeli uchwała prezydium rady narodowej dotyczy przejęcia nieruchomości, organ finansowy wezwie dłużnika, aby w terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania wypowiedział się, która część nieruchomości ma być przejęta. Jeżeli organ finansowy nie uzgodni z dłużnikiem, jaka część nieruchomości nie ma być przejęta, albo gdy dłużnik nie wypowie się w oznaczonym terminie, to decyzję w tej sprawie wyda prezydium rady narodowej, kierując się względami prawidłowej gospodarki.Rozważeniu podlega więc kwestia, czy oznaczenie w tym postępowaniu części nieruchomości podlegającej przejęciu jest dla sądu wiążące oraz co się dzieje, jeżeli organ finansowy nie uzgodnił sposobu przejęcia z dłużnikiem lub prezydium rady w ogóle nie wydało decyzji, o której mowa w tym przepisie.Wyjaśnienie tych kwestii zależy od określenia stosunku uchwały prezydium rady narodowej o wszczęciu postępowania oraz przewidzianych w postępowaniu wstępnym czynności organu finansowego, jak również ewentualnie wydanej decyzji prezydium rady narodowej do postępowania toczącego się przed sądem. Jak wynika z art. 33 ustawy oraz § 2 ust. 1 rozp. wykon., warunkiem wszczęcia postępowania sądowego jest podjęcie uprzednio przez prezydium rady narodowej uchwały. Uchwała określa granice przedmiotowe postępowania a zarazem kognicję sądu w tym sensie, że bez tej uchwały postępowanie sądowe w ogóle nie mogłoby się toczyć, jak również że postępowanie sądowe nie mogłoby się toczyć co do takiej nieruchomości, co do której nie zostało ono wszczęte na mocy uchwały prezydium rady narodowej.Tylko w tych granicach istnieje związanie sądu uchwałą. Poza tym dalsze związanie sądu uchwałą nie istnieje. Na podstawie uchwały organ finansowy kieruje do sądu wniosek o wydanie postanowienia. Wniosek ten otwiera postępowanie sądowe, toczące się w trybie nieprocesowym, którego istotą jest wyjaśnienie z urzędu wszelkich istotnych okoliczności sprawy. Sąd, jak to już wyjaśniono w uchwale z dnia 25.X.1965 r. III CO 49/64, ustala przy tym samodzielnie, czy zachodzą warunki do przejęcia nieruchomości rolnej przewidziane w art. 31 ustawy. Skoro więc taki jest stosunek uchwały prezydium rady narodowej do postępowania sądowego o przejęcie nieruchomości rolnej, to argumentem a maiori ad minus uznać należy za rzecz oczywistą, że sąd nie jest także związany decyzją wydaną przez prezydium rady narodowej na podstawie § 3 ust. 2 rozp. wykon., określającą część nieruchomości rolnej podlegającej przejęciu. Decyzja ta bowiem ma charakter decyzji wewnętrznej, wydanej w postępowaniu przygotowawczym, mającym na celu ustalenie potrzebnych do ostatecznego sformułowania wniosków do sądu. Taki sam cel ma poprzedzające ewentualne wydanie takiej decyzji uzgodnienie przez organ finansowy z dłużnikiem części nieruchomości, jaka miałaby być przejęta.Sąd powinien zawarte we wniosku dane o przejęcie części nieruchomości, ustalone przez władzę administracyjną w stadium postępowania przedsądowego, rozważyć na tle całokształtu okoliczności sprawy, nie jest jednak w tym zakresie związany, skoro co do zasadności i zakresu przejęcia nieruchomości rolnej sąd decyduje na podstawie własnych, danych mu przez ustawę samodzielnych uprawnień, niezależnych zupełnie od władzy administracyjnej.Wychodząc z tych zasad, uznać również należy, że w wypadku gdy nie doszło do oznaczenia części nieruchomości podlegającej przejęciu między organem finansowym a dłużnikiem bądź gdy prezydium rady narodowej nie wydało decyzji w tej sprawie, o której mówi § 3 ust. 2 rozp. wykon., to okoliczności te nie mają istotnego wpływu na bieg postępowania sądowego.Z tych względów na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.