VI KZP 10/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: Z. Gawrońska-Wasilkowska (współsprawozdawca), K. Grzebuła (sprawozdawca), A. Kafarski (współsprawozdawca), A. Pyszkowski, K. Wagner, J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa T., oskarżonego z art. 1 § 1 dekretu z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 3 lutego 1967 r., a następnie przekazanej do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego postanowieniem składu zwykłego tegoż Sądu z dnia 1 kwietnia 1967 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w razie wyrównania przez oskarżonego przed ogłoszeniem wyroku rewizyjnego odszkodowania pieniężnego, zasądzonego wyrokiem sądu I instancji wedle zasad art. 3311 § 1 k.p.k., należy w wyroku rewizyjnym uchylić orzeczenie o powyższym odszkodowaniu, czy też należy orzeczenie o zasądzonym odszkodowaniu z art. 3311 § 1 k.p.k. pozostawić nienaruszone, a kwestię rozliczenia się oskarżonego co do tego odszkodowania pozostawić do uregulowania w postępowaniu wykonawczym?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Z porównania treści pytania z jego uzasadnieniem wynika, że Sądowi Wojewódzkiemu chodzi o wypadek, gdy sąd rewizyjny utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok co do winy i kary lub zmienia go co do kary.Uzupełnienie pytania wskazanymi wyżej elementami jest konieczne, gdyż zakreśla ramy dla dalszych rozważań i stanowi niezbędną przesłankę do udzielenia odpowiedzi, o którą chodź Sądowi Wojewódzkiemu.Pytanie zatem przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu sprowadza się do zagadnienia, jak ma postąpić sąd rewizyjny utrzymujący w mocy zaskarżony wyrok co do winy i kary lub zmieniający go co do kary w wypadku, gdy oskarżony przed ogłoszeniem wyroku rewizyjnego zapłacił odszkodowanie pieniężne zasądzone od niego na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. przez sąd pierwszej instancji.II. Przedstawiając Sądowi Najwyższemu pytanie dotyczące tej kwestii, Sąd Wojewódzki wskazał, że widzi dwa sposoby jej rozstrzygnięcia. Pierwszy z nich wyraża się w utrzymaniu w mocy części zaskarżonego wyroku, zasądzającej odszkodowanie pieniężne z urzędu, mimo że oskarżony je zapłacił po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, a przed wydaniem wyroku rewizyjnego. Drugim natomiast z proponowanych przez Sąd Wojewódzki rozwiązań byłoby uchylenie części zaskarżonego wyroku zasadzającej odszkodowanie pieniężne.Obu proponowanych przez Sąd Wojewódzki rozwiązań nie można uznać za trafne. Wyrok sądu karnego bowiem, rozstrzygający o roszczeniach cywilnych zasądzanych zarówno z urzędu, jak i w procesie adhezyjnym, powinien odpowiadać rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych istniejących między stronami. Odnosi się to zarówno do wyroku sądu pierwszej, jak i drugiej instancji. Wyrok sądu rewizyjnego nie może więc pominąć okoliczności, że roszczenie zasądzone przez sąd pierwszej instancji zostało w całości albo w części pokryte przez oskarżonego przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd rewizyjny. Dodatkowo za powyższym twierdzeniem przemawia argument wynikający z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Oskarżony bowiem, jako dłużnik w postępowaniu egzekucyjnym, nie może skutecznie wytoczyć powództwa przeciwegzekucyjnego, opierając je na zdarzeniu, które było znane sądowi rewizyjnemu w chwili wydawania wyroku.Również ograniczenie się do uchylenia wyroku w części zasądzającej odszkodowanie pieniężne z urzędu - w wypadku jego zapłacenia - nie rozwiązuje omawianego zagadnienia. Po uchyleniu bowiem tej części wyroku powstaje obowiązek wydania przez sąd rewizyjny orzeczenia formalnego w sprawie postępowania co do zasądzenia odszkodowania pieniężnego, ponieważ postępowanie takie toczyło się w sądzie pierwszej instancji.Zapłacenie w całości zasądzonego przez sąd pierwszej instancji odszkodowania pieniężnego przed wydaniem wyroku przez sąd rewizyjny powoduje, że wyrok sądu pierwszej instancji, obejmujący merytoryczne rozstrzygnięcie o odszkodowaniu pieniężnym, stał się zbędny. Kodeks postępowania karnego jednak sytuacji tego rodzaju nie reguluje. Lukę tę należy zatem wypełnić, stosując posiłkowe - zgodnie z judykaturą Sądu Najwyższego - te zasady procesu cywilnego, które nie są sprzeczne z zasadami procesu karnego (por. OSNKW zesz. 7-8/1963, poz. 146 i OSNKW zesz. 11/1964, poz. 156).Kodeks postępowania cywilnego stanowi (art. 355 § 1), że sąd umarza postępowanie między innymi wtedy, gdy wydanie wyroku stało się zbędne. Przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu rewizyjnym przed sądem cywilnym (art. 393 § 1 k.p.c.). Ten więc sąd rewizyjny, jeśli zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, uchyla wyrok i umarza postępowanie (art. 388 § 3 k.p.c.).Zasady wynikające z wymienionych wyżej przepisów kodeksu postępowania cywilnego nie są sprzeczne z zasadami procesu karnego i dlatego mają one zastosowanie w tym procesie. W razie więc wyrównania zasądzonego z urzędu przez sąd pierwszej instancji odszkodowania pieniężnego przed wydaniem wyroku przez sąd rewizyjny - sąd ten, utrzymując w mocy zaskarżony wyrok co do winy i kary lub zmieniając go co do kary, uchyla orzeczenie o zasądzonym odszkodowaniu pieniężnym i postępowanie co do tego odszkodowania umarza.III. Z uzasadnienia pytania Sądu Wojewódzkiego wynika, że w sprawie, w której pytanie to zostało postawione, oskarżony po wydaniu wyroku przez sąd I instancji, a przed wyrokiem sądu rewizyjnego zapłacił zasądzone od niego odszkodowanie pieniężne, lecz nie uiścił przypadających od tego odszkodowania odsetek.Okoliczność, że zapłata objęła jedynie zasądzone odszkodowanie pieniężne bez odsetek, nie ma wpływu na zastosowanie wskazanego w punkcie poprzednim trybu postępowania. W procesie cywilnym bowiem dopuszczalne jest częściowe umorzenie postępowania, gdy zapłata objęła jedynie część zasądzonego przez sąd I instancji roszczenia, a tego rodzaju częściowe umorzenie postępowania również nie jest sprzeczne z zasadami procesu karnego. W związku z tym należy przyjąć, że w razie uiszczenia przez oskarżonego zasądzonego z urzędu odszkodowania pieniężnego bez odsetek sąd rewizyjny uchyla wyrok sądu I instancji jedynie w tej części i umarza co do niej postępowanie, utrzymując w mocy orzeczenie o zasądzonych odsetkach.Na zakończenie dodać należy, że umorzenie w niniejszej sprawie w całości albo w części postępowania co do zasądzonego z urzędu przez Sąd I instancji odszkodowania pieniężnego nie prowadzi do zmiany orzeczenia o zasądzonych na podstawie art. 3311 § 6 k.p.k. opłatach sądowych. Wynika to z tego, że orzeczenie Sądu I instancji co do zasądzenia odszkodowania pieniężnego w chwili jego wydania było prawidłowe, jako odpowiadające istniejącym wtedy między stronami stosunkom faktycznym i prawnym, umorzenie bowiem postępowania w wyroku rewizyjnym nastąpiło wyłącznie na skutek uiszczenia po wyroku sądu I instancji zasądzonego odszkodowania w całości albo w części.