II CR 559/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w W. o uchylenie uchwał walnego zgromadzenia Spółdzielni, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 11 października 1966 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 11.X.1966 r. Sąd Wojewódzki uchylił uchwały walnego zgromadzenia przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 12.X.1964 r. i 29.XII.1964 r., szczegółowo w wyroku wskazane.Sąd Wojewódzki ustalił, że uchwały te zostały podjęte przez przedstawicieli odwołanych przez członków spółdzielni (jakkolwiek nie w sposób formalny) i wobec tego nie odzwierciedlały woli tych członków. Uchwały te podlegają zatem uchyleniu na podstawie art. 38 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1961 r. Nr 12, poz. 61).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej Spółdzielni od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji odnoszące się do kwestii prawidłowości uchwał podjętych w dniach 12 października i 29 grudnia 1964 r. nie mogą odnieść skutku już choćby z tego względu, że Sąd Najwyższy w analogicznych sprawach III CO 75/63, OSNCP 1966/9/141 i II CR 17/66, OSNCP 1967/5/85 wypowiedział się w tych kwestiach, a Sąd Najwyższy w obecnym składzie stanowisko to podziela. Nie można natomiast odmówić słuszności dalszym zarzutom rewizji. Jak wynika z akt, powód w okresie, gdy zapadły zakwestionowane uchwały, nie był członkiem pozwanej Spółdzielni, gdyż został z niej wykluczony. Wyrok uchylający uchwałę z dnia 12.X.1964 r. o wykluczeniu powoda uprawomocnił się dopiero w dniu 1.X.1965 r. W tych warunkach wyłania się pytanie, czy powód ma legitymację czynną do zaskarżenia uchwał walnego zgromadzenia Spółdzielni podjętych po ustaniu członkostwa. Zagadnienie to, jakkolwiek postawione przez stronę pozwaną w jej pismach procesowych nie znalazło odpowiedzi w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu Najwyższego na pytanie to należy odpowiedzieć przecząco. Z przepisu art. 21 § 3 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i jej związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) wyraźnie wynika, że wykluczenie staje się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi zawiadomienia o wykluczeniu wraz z uzasadnieniem. Od tej chwili członek wykluczony traci prawa członkowskie i nie może brać udziału w walnych zgromadzeniach spółdzielni; ma prawo jedynie być obecny na tej części obrad zgromadzenia, na której rozpatrywane jest jego odwołanie (art. 21 § 4). Z art. 38 § 5 wynika ponadto, że członek wykluczony może zaskarżyć tylko te uchwałę walnego zgromadzenia, która dotyczy jego wykluczenia. Takie stanowisko ustawodawcy nie oznacza jednak braku ochrony praw i interesów majątkowych członka wykluczonego, które mogłyby być dotknięte uchwałą podjętą po jego wykluczeniu. Jest ono po prostu konsekwencją zasady, że uchwały walnego zgromadzenia obowiązują tylko członków (art. 38 § 1). Jeżeli więc dana uchwała podjęta po wykluczeniu członka naruszałaby jego interesy, mógłby on - nie będąc nią związany - wystąpić wprost na drogę sądową przeciwko spółdzielni z odpowiednim roszczeniem (o ustalenie lub zasądzenie) albo bronić się przeciwko roszczeniom wysuniętym przez spółdzielnię - z pominięciem podjętych, a nie wiążących go uchwał. Sytuacja powyższa nie ulega zmianie także wówczas, gdy uchwała o wykluczeniu zostanie następnie uchylona prawomocnym wyrokiem. Wprawdzie członek wykluczony zostaje w ten sposób przywrócony w prawach członka spółdzielni, ale przez to nie staje się on związany uchwałami podjętymi w okresie jego wykluczenia ani nie odżywają jego prawa do zaskarżenia tych uchwał. Gdyby zresztą dopuścić tę ostatnią możliwość, powstałby dylemat nie do rozwiązania z punktu widzenia terminów do zaskarżenia uchwał walnego zgromadzenia, przewidzianych w art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach. Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że członek wykluczony ze spółdzielni nie ma interesu prawnego ani legitymacji czynnej do zaskarżenia na podstawie art. 38 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) uchwał walnego zgromadzenia podjętych w okresie jego wykluczenia. Odnosi się to również do członka, którego prawa członkowskie zostały następnie przywrócone prawomocnym wyrokiem uchylającym uchwałę o wykluczeniu. Ponieważ Sąd Wojewódzki nie wziął pod uwagę powyższego zagadnienia, przeto z tej przyczyny zaskarżony wyrok ulega uchyleniu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien mieć na względzie, że jak wynikałoby z twierdzeń powoda, chodzi mu nie tyle o formalne uchylenie uchwał walnego zgromadzenia (do czego, jak wskazano, nie miałby legitymacji ani interesu prawnego), ile o ustalenie, czy istniały podstawy prawne do podjęcia czynności przewidzianych tymi uchwałami, tj. do dokonania wykupu budynków i do obciążenia w związku z tym powoda (wraz z innymi członkami Spółdzielni) dodatkowymi opłatami. Gdyby więc powód dokonał odpowiedniej zmiany powództwa, mogłoby ono - w granicach jego interesu prawnego - podlegać rozpoznaniu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.