VI KZP 39/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski. Sędziowie: H. Kempisty, Z. Kubec (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława K., oskarżonego z art. 290 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestii wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy rzeczoznawca zaangażowany przez przedsiębiorstwo państwowe na podstawie umowy-zlecenia, wynagradzany za poszczególne czynności, a nie związany z tym przedsiębiorstwem umową o pracę i nie wykonujący funkcji publicznoprawnych, jest funkcjonariuszem w rozumieniu art. 292 k.k. bądź art. 46 m.k.k.?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora Generalnej Prokuratury, na podstawie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Podmiotem przestępstwa urzędniczego mogą być oprócz "urzędników" w ścisłym tego słowa znaczeniu również osoby wymienione w art. 292 k.k. i w art. 46 m.k.k.Art. 292 k.k. stanowi, że karom przewidzianym w rozdziale XLI k.k. podlegają, prócz urzędników pozostających w służbie Państwa, nadto a) osoby wykonujące zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego i b) funkcjonariusze wszelkich instytucji prawa publicznego.Art. 46 m.k.k. rozszerzył krąg osób, które - nie będąc urzędnikami sensu stricto - ulegają odpowiedzialności karne j przewidzianej dla urzędników na następujące (oprócz wymienionych w art. 292 k.k.) osoby: a) na funkcjonariuszy przedsiębiorstw państwowych lub działających z udziałem finansowym państwa, b) na funkcjonariuszy organizacji mających zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego i c) na członków władz i funkcjonariuszy spółdzielni.2. Treść art. 46 m.k.k. należy rozpatrywać łącznie z tymi normami prawa karnego, które w ogólności regulują kwestię odpowiedzialności karnej urzędników (rozdział XLI k.k.).Odpowiedzialność ta związana jest ściśle, jeśli nie z "władzą", jak głosi art. 286 k.k., to w każdym razie z "urzędowaniem" (art. 286, 290 § 1 i 291 k.k.) lub z "czynnością urzędową" pracownika (pod. postanowienie składu 7 sędziów z dnia 5.III.1957 r. I KO 230/57 - OSN 23/111/58).Wynika stąd wyraźnie ograniczenie odpowiedzialności osób, o których mowa w art. 46 m.k.k., do sfery wymienionych wyżej czynności "urzędowych". Samo tylko wykonywanie zawodu (np. przez lekarza czy rzemieślnika) w całkowitym oderwaniu, od uczestnictwa w spełnianiu zadań przedsiębiorstwa państwowego czy organizacji mającej zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego lub spółdzielni - nie jest "urzędowaniem" ani "spełnieniem czynności urzędowej".3. Sprawa niniejsza dotyczy rzeczoznawcy zatrudnionego w przedsiębiorstwie państwowym "P. - Rzeczoznawstwo i Kontrola Ładunków".Skoro chodzi tu o przedsiębiorstwo państwowe, a nie o organizację mającą zlecone czynności w zakresie zarządu podstawowego ani też o spółdzielnię, to zagadnienie sprowadza się do tego, czy wspomniany rzeczoznawca jest funkcjonariuszem wymienionego wyżej przedsiębiorstwa i czy spełniane przez niego czynności stanowią "czynności urzędowe" związane z działalnością przedsiębiorstwa.4. Przedmiotem działalności przedsiębiorstwa państwowego "P. - Rzeczoznawstwo i Kontrola Ładunków" jest rzeczoznawstwo w zakresie ustalenia miary, wagi i ilości oraz pobierania prób towarowych w związku z obrotem towarowym zagranicznym i krajowym, dokonywanym drogą morską i lądem (§ 1 i 3 zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 13.X.1949 r. - MP Nr 7, poz. 78). Przedsiębiorstwo "P." jest upoważnione do przeprowadzenia, na zlecenie przedsiębiorstw handlu zagranicznego, przedwysyłkowego badania w zakładach wytwórczych towarów przeznaczonych na eksport, a badania te przeprowadzone są przez rzeczoznawców zaopatrzonych w legitymację służbowe i delegacje podpisane przez dyrektora "P." lub jego zastępcę (zarządzenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr 267 z dnia 19 sierpnia 1952 r. w sprawie upoważnienia pracowników przedsiębiorstwa państwowego "P. - Rzeczoznawstwo i Kontrola Ładunków" do przeprowadzenia przedwysyłkowego badania towaru).Jak wynika z ogólnej instrukcji dla rzeczoznawców "P.", dokonujących kontroli towarów eksportowych, kontrola przedwysyłkowa jest czynnością stwierdzającą, czy towar odpowiada warunkom zamówienia eksportowego (§ 3), a zadaniem jej jest poinformowanie zleceniodawców (przedsiębiorstwa handlu zagranicznego) o faktycznym stanie jakościowym (technicznym) konserwacji, opakowania i znakowania towarów przeznaczonych na eksport (§ 2), przy czym w razie negatywnych wyników kontroli rzeczoznawca, niezależnie od sporządzenia protokołu, obowiązany jest natychmiast zawiadomić o tym odpowiednią Centralę Handlu Zagranicznego telefonicznie lub telegraficznie (§ 14).Wynika stąd, że rzeczoznawca przedsiębiorstwa "P.", dokonując kontroli przedwysyłkowej, spełnia podstawowe zadania, do których wykonania to przedsiębiorstwo państwowe zostało powołane, jest więc jego funkcjonariuszem.Fakt, że kontrola "P." nie jest w sensie prawnym i technicznym równoczesna z odbiorem, a rzeczoznawca nie kwalifikuje towaru na eksport (§ 3), nie ma istotnego znaczenia, bo jak to już niejednokrotnie wyjaśnił Sąd Najwyższy, podmiotem przestępstwa urzędniczego może być nie tylko ten, kto ostatecznie rozstrzyga sprawę, wydając decyzję, lecz także ten, kto współdziała w wydaniu decyzji, np. przez przygotowanie sprawy lub sporządzenia wniosku, albo kto chociażby w pewnym stopniu lub pomocniczo spełnia czynność urzędową (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1957 r. IV K 102/57 - OSN 29/III/ 58, uchwała składu 7 sędziów z dnia 23 grudnia 1962 r. VI KO 13/61 - OSN 33/111/61).Zauważyć należy, że kontrola "P." została wprowadzona właśnie po to, by na podstawie jej wyników zawartych w obszernych protokołach kontroli, zakończonych konkluzją i konkretnymi wskazaniami, Centrala Handlu Zagranicznego mogła podjąć właściwą decyzję.Tak więc rzeczoznawca "P." spełnia pomocnicze czynności urzędowe jako funkcjonariusz tego przedsiębiorstwa państwowego, należy więc do kręgu osób wymienionych w art. 46 m.k.k., które ponoszą odpowiedzialność karną przewidzianą dla urzędników.Wprawdzie Sąd Najwyższy wypowiedział się (OSN 87/5/63 i 33/3/64), że biegły sądowy - podobnie jak biegły z listy Ministerstwa Finansów - nie ponosi odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników, jednakże nie może to mieć istotnego znaczenia w kwestii odpowiedzialności karnej rzeczoznawców przedsiębiorstwa państwowego "P." Nie może zaś mieć znaczenia dlatego, że rzeczoznawcy są funkcjonariuszami tego przedsiębiorstwa państwowego, biegły zaś ani nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 292 k.k., gdyż nie sprawuje zleconych czynności w zakresie zarządu państwowego, ani też nie jest funkcjonariuszem wymienionych w art. 46 m.k.k. przedsiębiorstw organizacji i spółdzielni, a za składanie sądowi lub innej uprawnionej władzy niezgodnych z prawdą opinii odpowiada karnie z art. 140 k.k. Z tych względów nie można w omawianym zakresie traktować rzeczoznawców "P." analogicznie jak biegłych sądowych.5. Zgodnie z ustalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego okoliczność, że rzeczoznawca zatrudniony został w przedsiębiorstwie państwowym na podstawie umowy zlecenia, nie wyłącza jego odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędów (OSN 2/1/48, 43/III/60, 102/7-8/64; nie opublikowane wyroki: II K 1216/61, II K 266/64).