II CR 195/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii K. przeciwko Skarbowi Państwa, Prezydium Rady Narodowej w W. o odszkodowanie, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 26.IV.1962 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo Marii K. przeciwko Skarbowi Państwa-Prezydium Miejskiej Rady Narodowej o odszkodowanie, ustalając m.in., co następuje:W dniu 1.II.1957 r. powódka, przechodząc ulicą miasta W., została uderzona cegłą, która spadła z III piętra budynku stanowiącego własność pozwanego. W budynku tym prowadzony był w tym czasie remont przez niejakiego O. (bądź przez zaangażowanych przez niego robotników), który uzyskał na ten cel zezwolenie Zarządu Architektoniczno-Budowlanego strony pozwanej, lecz wbrew treści zezwolenia nie zawiadomił władzy budowlanej o terminie rozpoczęcia robót ani nie zabezpieczył należycie zagrożonego terenu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego winę za wypadek ponoszą osoby trzecie, tj. O. oraz prowadzący roboty z jego ramienia, przy czym za te osoby strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności. Pozwanemu Skarbowi Państwa nie można przypisać żadnego zaniedbania, skoro nawet nie wiedział, że w omawianym budynku zostały rozpoczęte roboty budowlane.W rewizji od powyższego wyroku powódka wnosi o jego uchylenie, wskazując podstawy rewizyjne wymienione w art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka wskazała w toku procesu dwie podstawy faktyczne swego roszczenia odszkodowawczego: po pierwsze twierdziła, że pozwany jest właścicielem budynku, z którego oberwała się cegła wyrządzająca jej szkodę, po drugie podnosiła, że pozwany, działając jako władza budowlana, nie dopełnił swych obowiązków w zakresie nadzoru nad robotami budowlanymi przeprowadzanymi przez osoby trzecie.Rewizja zasadnie wywodzi, że obie powyższe podstawy faktyczne powództwa nie zostały przez Sąd Wojewódzki należycie rozważone.Jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę roszczenia, to powinna być ona oceniona w świetle art. 151 § 1 k.z. Przepis powyższy stanowi, że za szkodę wyrządzoną przez zawalenie się budynku lub oberwanie się części budynku albo innego urządzenia odpowiada posiadacz, chybaby udowodnił że wypadek nie nastąpił wskutek braku utrzymania budynku w należytym stanie ani wskutek wady w jego budowie.W dotychczasowym stanie sprawy nie było sporne, że powódka została uderzona cegłą, która oberwała się z III piętra budynku. Chodziło więc o oberwanie się części budynku w rozumieniu art. 151 § 1 k.z. Sąd Wojewódzki nie zajął się bliżej ewentualną odpowiedzialnością pozwanego, jaka wynika z powyższego przepisu, być może z tej przyczyny, iż wyszedł z milczącego założenia, że skoro w budynku przeprowadzane były roboty budowlane bez należytego zabezpieczenia, to eo ipso pozwany przeprowadził dowód wymagany przez art. 151 § 1 k.z. in fine, iż wypadek nastąpił wskutek przeprowadzenia tych robót, a nie wskutek braku utrzymania budynku w należytym stanie ani wskutek wady w jego budowie.Powyższe rozumowanie byłoby jednak błędne.Przepis art. 151 § 1 k.z. obciąża posiadacza budynku odpowiedzialnością z tytułu ryzyka. Dla zwolnienia się od powyższej odpowiedzialności niezbędne jest wykazanie, że ani brak utrzymania budynku w należytym stanie, ani wada w jego budowie nie pozostają w żadnym związku przyczynowym z zawaleniem się budynku lub oberwaniem się jego części. Jeżeli zatem wypadek był następstwem kumulacji dwóch przyczyn: jednej, związanej z nieutrzymaniem budynku w należytym stanie (lub z wadą w jego budowie), i drugiej, mającej charakter zewnętrzny, związany np. z działalnością osoby trzeciej, to posiadacz budynku nie będzie zwolniony od odpowiedzialności. Tylko wykazanie, że wyłączną przyczyną wypadku była okoliczność inna niż wymieniona w art. 151 § 1 k.z. in fine zwalnia posiadacza budynku od odpowiedzialności objętej tym przepisem.W danej sprawie nie można więc było oprzeć się na domniemaniu, że skoro w budynku prowadzone były roboty remontowo-budowlane, to wypadek nastąpił z tej właśnie przyczyny, a nie wskutek okoliczności obciążających posiadacza budynku. Do przyjęcia tego rodzaju domniemania tym mniej było podstaw, że - jak trafnie podnosi skarżąca - remont był przeprowadzany na parterze, a cegła oberwała się z III piętra. Gdyby zatem do wypadku przyczyniło się nawet nieumiejętne prowadzenie robót remontowych i związany z tym nadmierny wstrząs budynku, nie oznaczałoby to jeszcze zwolnienia pozwanego od odpowiedzialności. Dopiero wykazanie, że wyłącznie nieostrożność osób przeprowadzających remont spowodowała oberwanie się cegły (na co powoływała się strona pozwana na rozprawie rewizyjnej), byłoby skuteczne z punktu widzenia art. 151 § 1 k.z.Słuszne są również zarzuty rewizji przeciwko poglądowi Sądu Wojewódzkiego, że skoro władze budowlane nie wiedziały o rozpoczętym remoncie, to nie mogą odpowiadać z tytułu braku nadzoru nad jego wykonywaniem. Do obowiązków organów budowlanych wynikających z prawa budowlanego należy m.in. czuwanie nad tym, żeby nie prowadzono robót "dzikich" i bez zachowania wymagań bezpieczeństwa. Jeżeli ponadto - jak twierdziła powódka - roboty były prowadzone w ruchliwym punkcie miasta W., i to na dość dużą skalę, a przy tym - jak zdaje się wynikać z akt - od kilku co najmniej dni, to o winie organów inspekcji budowlanej może świadczyć już sam fakt niewykrycia w porę tego rodzaju robót i niezainteresowania się sposobem ich przeprowadzenia. W każdym razie okoliczności powyższe wymagają bliższego wyjaśnienia.W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze kwestię właściwego zastępstwa pozwanego Skarbu Państwa. Podnoszone przez powódkę okoliczności faktyczne dotyczą działalności dwóch różnych organów państwowych, a mianowicie organu sprawującego zarząd budynku i organu wykonującego inspekcję budowlaną. Zgodnie z art. 25 k.p.c. Skarb Państwa powinien być reprezentowany przez oba powyższe organy.