V K 654/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty (sprawozdawca).Sędziowie: R. Kryże, M. Paluch.Prokurator: I. Jakubec.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Janiny D. oskarżonej z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po rozpoznaniu założonej na niekorzyść Janiny D. rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 29 maja 1959 r. utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Myśliborzu z dnia 7 listopada 1953 r., na podstawie art. 394-397, 400, 383 pkt 2 i 3 k.p.k.I. ustalił uchybienia polegające na: 1) naruszeniu przez zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego przepisów prawa procesowego, które spowodowało skazanie oskarżonej Janiny D. - z obrazą przepisów prawa materialnego - z art. 286 § 2 k.k., pomimo że jej czyn, polegający na przywłaszczeniu kwoty około 77.000 zł uzyskanej ze sprzedaży towarów w sklepie MHD, którego była kierowniczką, stanowił zbrodnię z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68); 2) naruszeniu przez zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego przepisów prawa procesowego przez stwierdzenie w sentencji, że oskarżona Janina D. przekazała prywatnie dyrektorowi MHD F. kwotę około 77.000 zł, pochodzącą z utargów kierowanego przez nią sklepu, a którą F. przywłaszczył sobie; 3) naruszeniu przez zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego przepisów prawa procesowego przez stwierdzenie w uzasadnieniu, że Sąd Powiatowy prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne sprawy i wyciągnął z nich właściwe wnioski, oraz na podzieleniu stanowiska Sądu Powiatowego w całej rozciągłości, pomimo że jego wyrok był dotknięty uchybieniami wymienionymi wyżej pod pkt 1 i 2 (...).Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie jako rewizyjnego z dnia 29 maja 1959 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Myśliborzu z dnia 7 listopada 1958 r. w części dotyczącej Janiny D., oskarżonej z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), założona na niekorzyść Janiny D. zarzuca w swej komparycji na podstawie przepisu art. 371 pkt 1 k.p.k. obrazę przepisów prawa materialnego przez skazanie oskarżonej Janiny D. z art. 286 § 2 k.k., podczas gdy będący przedmiotem rozpoznania czyn, polegający na przywłaszczeniu kwoty 80.458 zł 24 gr uzyskanej ze sprzedaży towarów w sklepie MHD, którego była kierowniczką, stanowił zbrodnię z art. 1 § 3 lit. a) cytowanego dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) zagrożoną karą surowszą oraz wnosi - również w komparycji - o ustalenie uchybienia polegającego na przyjęciu kwalifikacji czynu przestępnego przypisanego zaskarżonymi wyrokami Janinie D. z art. 286 § 2, pomimo że w czynie tym mieściły się wszelkie cechy zbrodni z art. 1 § 3 lit. a) cytowanego dekretu z dnia 4 marca 1953 r.Natomiast z uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej, które również ma znaczenie (gdyż o treści zarzutów i wniosków każdej rewizji decyduje cała jej treść, a nie tylko komparycja) wynika, że rewizja nadzwyczajna zarzuca faktycznie:I. Wyrokowi Sądu Powiatowego:1) naruszenie przepisów prawa procesowego i błędną ocenę okoliczności faktycznych, które spowodowały skazanie oskarżonej Janiny D. - z obrazą przepisów prawa materialnego - z artykułu 286 § 2 k.k., pomimo że przy prawidłowej ocenie tych okoliczności należało przyjąć, że jej czyn polegający na przywłaszczeniu kwoty 80.458 zł 24 gr uzyskanej ze sprzedaży towarów w sklepie MHD, którego była kierowniczką, stanowił zbrodnię z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) zagrożoną karą surowszą;2) naruszenie nie wymienionych przepisów prawa procesowego przez stwierdzenie w sentencji wyroku - z oczywistym naruszeniem zasad skargowości, kontradyktoryjności i instancyjności - że oskarżona Janina D. przekazała prywatnie dyrektorowi MHD F. kwotę około 77.000 zł, pochodzącą z utargów kierowanego przez nią sklepu, a którą F. przywłaszczył sobie, oraz przez uznanie tych okoliczności za udowodnione, pomimo że w świetle materiału dowodowego brak było do tego dostatecznych podstaw.II. Wyrokowi Sądu Wojewódzkiego:1) naruszenie nie wymienionych przepisów prawa procesowego przez niedostrzeżenie omówionych wyżej w ustępie I uchybień wyroku sądu I instancji, co znalazło wyraz w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego, w którym stwierdzono, że "Sąd Powiatowy prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne sprawy i wyciągnął z nich właściwe wnioski" oraz że Sąd Wojewódzki "podziela stanowisko Sądu Powiatowego w całej rozciągłości";2) naruszenie art. 52 pr. o u.s.p. przez niewytknięcie Sądowi Powiatowemu w uzasadnieniu wyroku uchybień wymienionych wyżej w ustępie I pkt 1 i 2.Rewizja nadzwyczajna wnosi zarazem o ustalenie przez Sąd Najwyższy tych wszystkich uchybień w myśl art. 397 k.p.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I. 1. Janina D. została oskarżona o to, że w czasie od czerwca 1956 r. do lipca 1957 r. w M. jako kierowniczka sklepu MHD nr 12, działając na szkodę interesu publicznego, przywłaszczyła sobie 80.458 zł 24 gr, uzyskane ze sprzedaży powierzonych jej towarów, za które była odpowiedzialna z tytułu zajmowanego stanowiska, tj. o czyn przewidziany w art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68).Sąd Powiatowy w Myśliborzu wyrokiem z dnia 7 listopada 1958 r. uznał oskarżoną Janinę D. za winną tego, że w czasie od czerwca 1956 r. do lipca 1957 r. jako kierowniczka sklepu MHD nr 12 w M., działając na szkodę interesu publicznego, przekroczyła swoją władzę przez to, iż przekazała prywatnie dyrektorowi MHD F. kwotę 77.000 zł pochodzącą z utargów sklepu, a którą to kwotę F. z kolei przywłaszczył sobie, działając tym samym w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, i skazał ją za to z mocy art. 286 § 2 k.k. na 3 lata i 6 miesięcy więzienia, nie wypowiadając się zarazem co do tego, co się stało z resztą kwoty 80.458 zł 24 gr, którą według zarzutu aktu oskarżenia oskarżona Janina D. miała w całości przywłaszczyć sobie.Po rozpoznaniu rewizji oskarżonej Janiny D. oraz współoskarżonych Jadwigi A. i Lecha J. Sąd Wojewódzki w Szczecinie utrzymał ten wyrok w mocy wyrokiem z dnia 29 maja 1959 r.2. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Powiatowy ustalił, że w sklepie MHD nr 12 w M., którego kierowniczką była oskarżona Janina D., powstał w okresie jej kierownictwa niedobór w kwocie 80.000 zł oraz że powodem tego - jeśli chodzi o sumę wynoszącą około 77.000 zł - było to, iż oskarżona Janina D. przekazała ją w różnych kwotach, które uzyskiwała ze sprzedaży towarów sklepowych, dyrektorowi MHD w M. F., wiedząc o tym, że F. obraca te pieniądze na swoje cele prywatne, a nie na pokrycie kosztów remontu i budowy obiektów należących do MHD.W świetle tych ustaleń, które - jak o tym jeszcze będzie mowa - są prawidłowe, czyn oskarżonej Janiny D. mieści w sobie wszelkie cechy przestępstwa z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), a nie z art. 286 § 2 k.k. Oskarżona bowiem jako kierowniczka sklepu MHD, a więc osoba odpowiedzialna z tytułu zajmowanego stanowiska za powierzone jej towary i gotówkę, zabierała gotówkę pochodzącą z utargów kierowanego przez nią sklepu i wręczała ją dyrektorowi MHD w M. F., wiedząc o tym, że on obraca ją na zaspokojenie swoich potrzeb, a nie na cele MHD. Oskarżona Janina D. dopuściła się więc sprzeniewierzenia powierzonego jej mienia społecznego, za które była odpowiedzialna, a zatem zbrodni z art. 1 § 3 litera a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68). Sprzeniewierzenie bowiem powierzonego mienia społecznego jest jedną z postaci zagarnięcia tego mienia. Ten czyn oskarżonej nie podpada natomiast pod dyspozycję przepisu art. 286 § 2 k.k. Przepis bowiem art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) jest przepisem specjalnym w stosunku do ogólnej normy art. 286 § 2 k.k. i jako taki usuwa artykuł 286 § 2 k.k.3. W myśl art. 329 lit. a) k.p.k. sentencja wyroku skazującego musi między innymi zawierać ustalenia czynu przypisanego oskarżonemu. Z przepisu art. 328 lit. c) k.p.k. wynika, że ustalenie to musi określać czyn przypisany oskarżonemu dokładnie oraz podawać czas i miejsce jego popełnienia, a więc określać go w taki sposób, by nikt nie miał wątpliwości co do tego, jaki czyn oskarżonemu przypisano i pod jaki przepis ustawy karnej on podpada. Ze względu na ten ostatni warunek ustalenie czynu przypisanego oskarżonemu musi więc wymieniać te wszystkie okoliczności, które należą do ustawowej istoty przypisanego oskarżonemu przestępstwa.Sentencja wyroku Sądu Powiatowego nie odpowiada tym warunkom. Podaje ona bowiem tylko czas i miejsce popełnienia przypisanego oskarżonej czynu oraz określa, że czyn ten polegał na tym, iż Janina D. jako kierowniczka sklepu MHD nr 12 w M. przekazała prywatnie, a więc nieurzędowo, kwotę około 77.000 zł, pochodzącą z utargu sklepowego, dyrektorowi MHD F., który "z kolei" przywłaszczył ją sobie, działając "tym samym" w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie.To ustalenie w sentencji wyroku czynu przypisanego oskarżonej Janinie D. narusza wymieniony wyżej przepis art. 329 lit. a) k.p.k., gdyż na jego podstawie nie można zorientować się - bez zaznajomienia się z uzasadnieniem wyroku - czy czyn oskarżonej polegał na przywłaszczeniu kwoty około 77.000 zł pochodzącej z utargu sklepowego (jakby wskazywało na to słowo "z kolei") na prywatnym, tj. nieurzędowym przekazaniu jej F. na zaspokojenie jego potrzeb, czy też na prywatnym przekazaniu tej kwoty F. na pokrycie przez niego kosztów remontu i budowy obiektów należących do MHD, a więc czy czyn oskarżonej mieści w sobie cechy przestępstwa z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), czy też z art. 286 § 2 k.k.4. W sentencji wyroku Sądu Powiatowego określono - jak to wyżej wspomniano - przy ustaleniu czynu przypisanego oskarżonej Janinie D., że oskarżona kwotę około 77.000 zł, która pochodziła z utargu sklepowego, przekazała prywatnie dyrektorowi MHD F., który przywłaszczył ją sobie. To sformułowanie narusza również wspomniany wyżej przepis art. 329 lit. a) k.p.k. Do dokładnego bowiem określenia czynu przypisanego oskarżonej Janinie D. wystarczało ustalenie w sentencji wyroku, że oskarżona ową kwotę około 77.000 zł, która pochodziła z utargów kierowanego przez nią sklepu, przekazała prywatnie innej osobie na zaspokojenie jej potrzeb, a nie na cele MHD. Takie bowiem ustalenie dawało już podstawę do podciągnięcia czynu oskarżonej pod właściwy przepis ustawy karnej. Wymienienie w sentencji wyroku nazwiska tej osoby, a zwłaszcza stwierdzenie, że osoba ta przekazaną jej gotówkę przywłaszczyła sobie, było więc niepotrzebne. Wymienienie w sentencji wyroku nazwiska tej osoby, w danym wypadku świadka F., było poza tym w wysokim stopniu niewłaściwe ze względu na to, że nie został on oskarżony w tej sprawie, śledztwo zaś co do niego umorzono. To postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa co do F. nie wiązało Sądu. Według bowiem art. 6 k.p.k. sąd karny nie jest związany orzeczeniem innego sądu lub urzędu. Sąd Powiatowy był ponadto obowiązany ustosunkować się do wyjaśnień oskarżonej Janiny D., w których twierdziła, że sumę około 77.000 zł przekazała w drobniejszych kwotach F. jako dyrektorowi MHD w M. na remont i budowę obiektów MHD. Sąd Powiatowy jednak powinien był to uczynić w uzasadnieniu wyroku, a nie w sentencji. Według bowiem art. 339 § 1 lit. a) k.p.k. należy to do uzasadnienia wyroku, a nie do sentencji, której zakres określają przepisy art. 328, 329 i 330 k.p.k.5. Po rozpoznaniu rewizji oskarżonych od omówionego wyżej wyroku Sądu Powiatowego, Sąd Wojewódzki stwierdził w uzasadnieniu swego wyroku, że "Sąd Powiatowy prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne sprawy" oraz że "podziela stanowisko Sądu Powiatowego w całej rozciągłości".Tak sformułowane uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego narusza przepis art. 391 § 1 k.p.k., wobec bowiem tego, że wyrok Sądu Powiatowego był dotknięty uchybieniami omówionymi wyżej pod pkt 2, 3 i 4 (a nie został zaskarżony przez prokuratora i nie mógł być z tego powodu oraz z braku warunków określonych w art. 387 k.p.k. poprawiony co do kwalifikacji czynu), Sąd Wojewódzki powinien był uczynić o tym odpowiednią wzmiankę w uzasadnieniu swego wyroku, natomiast nie było mu wolno stwierdzać w tym uzasadnieniu, że Sąd Powiatowy "prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne sprawy" i że podziela stanowisko Sądu Powiatowego "w całej rozciągłości".II. 1. Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast dalej idących zarzutów rewizji nadzwyczajnej. Z okoliczności bowiem sprawy wynika, że Sąd Powiatowy i Sąd Wojewódzki miały dostatecznie pewną podstawę dowodową do ustalenia, że oskarżona Janina D. przekazała prywatnie dyrektorowi MHD F. łączną kwotę około 77.000 zł, która pochodziła z utargów kierowanego przez nią sklepu, oraz że przekazała F. te pieniądze na jego potrzeby, a nie na cele MHD. Trafność tego ustalenia wynika z okoliczności przytoczonych w uzasadnieniu wyroku Sądu Powiatowego, a pośrednio także z zeznań świadków K. i P., księgowych MHD w M., w świetle których sylwetka F. i jego powiązania z oskarżoną Janiną D. rysują się w sposób dla F. niekorzystny, co rewizja nadzwyczajna pomija.2. Z przepisów k.p.k. traktujących o środkach odwoławczych (art. 353-401) wynika, że sądy wyższych instancji są uprawnione i zobowiązane jedynie do stwierdzania w uzasadnieniu swych orzeczeń tych uchybień sądów niższej instancji, które dostrzegły przy rozstrzyganiu środków odwoławczych. Przepisy k.p.k. nie uprawniają natomiast sądów wyższych instancji do wytykania sądom niższym ich uchybień w uzasadnieniu swych orzeczeń. Takie uprawnienie daje natomiast sądom wyższych instancji przepis art. 52 pr. o u.s.p. Wytyki, o których mowa w tym przepisie, nie mogą być jednak udzielone sądom niższej instancji w uzasadnieniu orzeczeń sądów wyższej instancji, lecz w osobnych postanowieniach.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki w Szczecinie nie udzielił Sądowi Powiatowemu w Szczecinie wytyku, o którym mowa w art. 52 pr. o u.s.p. Tego jednak faktu nie można uważać za uchybienie, które nadawałoby się do ustalenia go w trybie art. 397 k.p.k., gdyż przepis ten dotyczy uchybień polegających na obrażeniu przez sądy przepisów prawa materialnego i procesowego. Ponadto udzielenie wytyków z art. 52 pr. o u.s.p. należy do uprawnień sądów wyższych instancji, tak że nieudzielenia wytyku nie można uważać za uchybienie.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.